İlk kez üçlü formatta buluşacak liderlerin önceliklerinin farklı olması küresel sorunların çözümü bağlamında beklentileri de sınırlı tutuyor.
Toplantı İkinci Dünya Savaşı sonrasında ABD Başkanı Franklin D. Roosevelt, Sovyet lideri Joseph Stalin ve İngiltere Başbakanı Winston Churchill’i bir araya getiren Yalta Konferansı’na benzetiliyor. Ancak şartlar günümüzde aynı değil. O zaman ortak düşman Nazilere karşı alınmış ortak bir zafer vardı. Bugün ise birbirine rakip ve çoklukla çıkarları çatışan üç ülke sözkonusu. Gelelim Asya Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) zirvesi paralelinde 19 Kasım’da buluşmaya hazırlanan liderlerin çantalarında neler olduğuna...
- 3 Kasım Kongre ara seçimlerinde darbe yiyen Trump, zirveyle iç politika tartışmalarından uzaklaşma fırsatı buluyor. İki büyük ülke lideriyle aynı karede poz vermek yenilgi sonrasında Trump’a iyi gelebilir.
- ABD bir yandan Ukrayna’da barışın sağlanması için arabuluculuk ederken, İran’da çözümü ‘beklemeye’ almış gibi. Rusya ve Çin’den İran’a desteklerini çekmesini talep ediyor.
- Trump ayrıca şubat ayında süresi dolan ABD, Rusya arasındaki stratejik nükleer silahların sınırlandırılmasına dair Yeni Start anlaşmasının Çin de dahil edilerek genişletilmesini öneriyor.
- ABD Başkanı, Çin’i yapay zekâ yarışında en önemli rakibi görüyor ve ülkesinde yapay zekâya yönelik kısıtlamaların getirilmesi halinde yarışı Pekin’in kazanacağını savunuyor.
- Son olarak gelişmiş yapay zekâ çipleri üreten Amerikan Nvidia şirketinin tepe yöneticisinin Çinli bir kadın casusla ilişki yaşadığının ortaya çıkması iki ülke arasında ipleri yeniden germişti. Ancak bu konunun toplantıda es geçileceği anlaşılıyor.
- Bir de çıkar alanı meselesi var. Trump ile anılan Donroe doktrini Amerika kıtasını Washington’ın çıkar alanı sayarken ABD, Çin’in arka bahçesi saydığı Tayvan ve rakip gördüğü Japonya ile de iyi ilişkileri devam ettiriyor. Pekin de Donroe dayatmasına rağmen Latin Amerika’dan el çekmeye niyetli gibi durmuyor.
- Uluslararası Ceza Mahkemesi’nin Ukraynalı çocukların Rusya’ya götürülmesi nedeniyle çıkardığı yakalama kararı yüzünden dış seyahatlerini en aza indirmek zorunda kalan Putin, uluslararası sahnede arzı endam ederek küresel aktörlerden biri olduğunu gösterme imkânı buluyor.
- Donald Trump’ın Ukrayna lideri Zelenski’yi barışın önünde engel olarak görmesi, Trump’ın fikir değiştirip Rusya’dan dizel alması, yaptırımları hafifletmesi Putin’in işine geliyor.
- Öyle ki, Moskova, Avrupa’dan 1997’den sonra NATO üyesi olmuş Doğu Avrupa, Baltık ve Balkan ülkelerinden NATO askerlerinin çekilerek eski kıtada eski düzene geri dönülmesini talep edecek kadar güç buluyor. Ukrayna’da olası çözüm pazarlıklarında Avrupa’ya güvenlik mimarisi empoze etmeye çalışarak el yükseltiyor.
- Ayrıca İran krizinin sürmesi dikkatlerin Ukrayna savaşından uzaklaşıp Moskova’ya daha rahat hareket etmesini sağlayan bir alan açarken petrol fiyatlarının yüksek seyri de Rus hazinesine yarıyor.
-1945 tarihli Yalta konferansında olmayan Çin bu kez büyük güç olarak masaya oturuyor. Trump ve Putin ile küresel başrolü paylaşmak Pekin’in İkinci Dünya Savaşı’ndan beri katettiği yolun da teyidi.
- Şi Cinping, Trump’ın nükleer anlaşma talebine, diğer iki ülkeye göre ellerinde daha az nükleer silah olduğu gerekçesiyle mesafeli duruyor. Çin Dışişleri Bakanlığı’na göre üç lider dünya barışının korunması, büyük güçler arasında stratejik istikrarın teşvik edilmesini ele alacak.
- Çin, Avrupa’nın olmadığı bir masada Ukrayna’nın tartışılmasına ılımlı yaklaşmıyor. Nitekim, hazırlıklara yakın kaynaklardan gelen açıklamalar da Ukrayna meselesine pek girilmeyeceği yönünde ki, bu da Putin’in işine gelir.
- İran savaşına gelince. Savaş öncesinde Çin, İran’ın en büyük petrol alıcısıydı. Ancak Çin, petrol rezervleri ve yeşil enerji kaynaklarıyla enerji şokunun üstesinden gelirken Hürmüz kriziyle birlikte elektrikli araçlarına yönelik talep patlaması da yaşıyor.
TALEP ve beklentilerin bu kadar farklılaştığı bir toplantıda küresel meseleler konusunda müzakerelerin sürmesi dışında somut gelişmelere pek ihtimal verilmiyor. Savaşların bir yandan farklı kazananları olduğu düşünüldüğünde bu şaşırtıcı da olmuyor. Yine de ilk kez Trump, Putin ve Şi’nin aynı salonda buluşması ve verecekleri mesajlar dikkat çekici olacaktır.






