Almanya Başbakanı Friedrich Merz, AB Konseyi Başkanı Antonio Costa'ya gönderdiği mektupta, Ukrayna'nın 2027'deki finansman açığının kapatılmasına tüm üyelerin adil biçimde katkıda bulunmasını, AB'de mali konulardaki görüşmelerin temel şartlarından biri olarak ortaya koydu.

Merz, 2028'den itibaren Ukrayna'ya uzun vadeli mali destek sağlanmasını ve mevcut kredilerden doğan faiz yükünü de kapsayan bu düzenlemeye bütün üyelerin destek vermesini istedi.

AB Komisyonu, tartışmalar sürerken 18 Kasım'da Ukrayna'ya 2027 için 45 milyar avroya kadar ek kredi verilmesini teklif etti.

Ukrayna'ya sağlanan mali yardımın yükünü paylaşma konusunda Birlik içindeki ayrışma, savaşın ilk yıllarına kıyasla belirginleşti. AB'nin 27 üyesi Şubat 2024'te Ukrayna için 50 milyar avroluk destek üzerinde uzlaşırken, Aralık 2025'te kararlaştırılan 90 milyar avroluk krediye Çekya, Macaristan ve Slovakya katılmadı.

Slovakya, Çekya ve Macaristan'dan Merz'e itiraz

Slovakya Başbakanı Robert Fico, 10 Kasım'da Bratislava'da Merz'in yaklaşımını "şantaj" olarak nitelendirerek, "Almanya Başbakanı ile aynı veto hakkına sahibiz." dedi. Fico, Slovakya'nın Ukrayna'ya yönelik yeni krediye katılmayacağını belirtti.

Çekya Başbakanı Andrej Babis de Costa'ya gönderdiği mektupta, Ukrayna'nın gelecekteki finansmanına ilişkin anlaşmanın AB bütçesinin kabulü için koşul olamayacağını savundu. Babis, Birliğin kendi uzun vadeli önceliklerini belirleme ve finanse etme imkanını koruması gerektiğini vurguladı.

Macaristan Başbakanı Peter Magyar, 10 Kasım'da Berlin'de Merz ile düzenlediği ortak basın toplantısında iki konunun ilişkilendirilmesine karşı çıktı. Ülkesinin bütçe açığı nedeniyle yeni ortak borçlanmaya katılamayacağını söyleyen Magyar, AB bütçesine ilişkin görüşmeleri sürdüreceklerini belirtti.

Bulgaristan Başbakanı Rumen Radev ise 13 Kasım'da Dublin'de, ülkesinin mevcut mali koşullarda yeni finansman sağlayamayacağını ancak diğer ülkelerin yardım kararlarını engellemeyeceğini söyledi. Radev, insani yardım, elektrik tedariki ve sağlık hizmetleri için kaynak sağlayacak mekanizmaları görüşmeye hazır olduklarını belirtti.

Slovenya bütçe şartına karşı, İrlanda ve Polonya çekinceli

Slovenya Başbakanı Janez Jansa, Dublin'de Ukrayna'ya yardımın sürdürülmesini desteklediklerini ancak bunun AB bütçesinin kabulüne bağlanmasına karşı olduklarını söyledi. Jansa, ek koşulların yıl sonuna kadar uzlaşılmasını zorlaştırabileceği uyarısında bulundu.

İrlanda Başbakanı Micheal Martin, iki konunun ilişkilendirilmesine dair çekincelerini dile getirirken, Ukrayna'ya önemli katkı sağlayan ülkelerin mali yükün paylaşılmasını istemesini anladığını belirtti. Polonya Dışişleri Bakanlığında Avrupa işlerinden sorumlu Bakan Yardımcısı Ignacy Niemczycki de iki konunun birlikte ele alınmasının uzlaşmayı zorlaştırabileceğini söyledi.

Avusturya, İsveç, Estonya, Letonya ve Lüksemburg ise Ukrayna'ya desteğin mali yükünün paylaşılması konusunda Merz'e destek verdi.

AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, 18 Kasım'da 27 üyenin de kredi teklifine destek vereceğine inandığını ve askeri yardım konusunda çekincesi olan ülkelerin katkılarının paketin sivil bölümüne yönlendirilebileceğini söyledi.

Costa, Ukrayna'nın finansman ihtiyaçlarının Komisyonun önerileri temelinde 26-27 Kasım'da Brüksel'de düzenlenecek AB liderler toplantısında ele alınacağını açıkladı.

"Asıl risk, muafiyetlerin 2027 seçim takvimiyle birleşmesi"

Viyana merkezli Tuna Bölgesi ve Orta Avrupa Enstitüsü (IDM) Direktörü Sebastian Schaffer, AA muhabirine yaptığı yazılı değerlendirmede, Ukrayna'nın öngörülebilir finansmana ihtiyaç duyduğunu ancak Almanya'nın bütçeye onayını bütün üyelerin 2027'deki finansman açığına katkıda bulunmasına bağlamasının müzakereleri zorlaştırabileceğini belirtti.

Berlin'in AB bütçesine en fazla net katkı sağlayan ülke olarak elinde baskı imkanı bulundurduğunu ifade eden Schaffer, bu yaklaşımın bölgedeki bazı hükümetlerin iç siyasette kullandığı "Berlin'den baskı" söylemini beslediğini kaydetti.

Schaffer, müzakerelerin bazı üye ülkelerde seçimlerin yapılacağı 2027'ye sarkması halinde uzlaşmanın daha da güçleşebileceği uyarısında bulundu.

Slovakya, Çekya ve Macaristan'ın tutumlarını yeni bir ortak siyasi çizgiden ziyade çıkarların örtüşmesi olarak değerlendiren Schaffer, üç hükümetin farklı gerekçelerle hareket ettiğini ancak AB bütçesinden net yararlanan ülkeler olmalarının ve uyum fonlarının korunmasına yönelik ortak çıkarlarının onları yakınlaştırdığını söyledi.

Schaffer, en olası sonucun, Ukrayna'ya yönelik yeni kredinin AB bütçesinden ayrı ele alınmasını sağlayacak bir uzlaşma olduğunu belirterek, önceki 90 milyar avroluk kredide bu ülkelerin muafiyetlerine imkan tanıyan düzenlemeyi hatırlattı.

Bu tür çözümlerin Birliğin işleyişini sürdürmesini sağlarken Ukrayna'ya destekte farklı katılım düzeylerini kalıcılaştırabileceğini dile getiren Schaffer, "Asıl risk tek bir veto değil, muafiyetlerin birikerek 2027 seçim takvimiyle birleşmesi." değerlendirmesinde bulundu.