Birleşmiş Milletler Genel Sekreter Yardımcısı ve BM Afrika Ekonomik Komisyonu (UNECA) İcra Sekreteri Claver Gatete, Antalya'da düzenlenen iklim zirvesine ilişkin değerlendirmelerde bulundu. Antalya'nın organizasyon kapasitesine ve Türkiye'nin ev sahipliğine övgüde bulunan Gatete, katılımın da dikkat çekici boyutlara ulaştığını söyledi:
“Evet, Antalya gerçekten harika bir yer; buraya daha önce neden hiç gelmediğimi sorguladım. Burası tam bir tatil ve turizm kenti; konaklama, her şey ve tüm organizasyon düzeni muazzam. Eminim burada bulunan pek çok kişi de aynı şeyi dile getirmiştir. Bence Antalya ve Türkiye, bundan sonra ev sahipliği yapacak ülkeler için en iyi örneği teşkil ediyor. Her şey tıkır tıkır, son derece pürüzsüz ilerliyor; zaten herhangi bir yerde görebileceğiniz en yüksek katılım sayısına ulaşılmasının sebebi de bu. Bu denli devasa bir katılımı en son yaklaşık iki-üç yıl önce Dubai'deki zirvede (COP28) görmüştüm. Dolayısıyla sizleri ve Türkiye Hükümeti'ni gönülden tebrik ediyorum. Teşekkür ederim.”
AFRİKA'NIN İKLİM DEĞİŞİKLİĞİYLE MÜCADELESİNE 70 MİLYAR DOLAR GEREKİYOR
Afrika'nın iklim değişikliği karşısındaki öncelikleri ve kırılganlıklarına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Gatete, kıtanın iklim krizinden en fazla etkilenen bölgeler arasında yer aldığını vurguladı.
İklim değişikliğinin Afrika'nın gayrisafi yurt içi hasılasının yüzde 5'ine mal olduğunu belirten Gatete, kıtanın enerji dönüşümüne yapılan yatırımlardan da yeterince pay alamadığını söyledi. Afrika'nın küresel kirliliğe neden olan başlıca bölgelerden biri olmamasına rağmen iklim krizinin ağır sonuçlarıyla karşı karşıya kaldığını ifade etti:
“İklim meselesinin Afrika için yukarıdakilerin neredeyse tamamını kapsadığını söyleyebilirim. Afrika bu süreçte herkesin gerisinde bırakılan kıta; çünkü iklim değişikliği tüm kıtanın Gayrisafi Yurt İçi Hasılasının yüzde 5'ine mal oluyor. Üstelik burası, örneğin enerji dönüşümüne yapılan yatırımların yüzde 2 gibi son derece düşük bir seviyede kaldığı bir kıta; oysa Afrika, dünyanın başka yerlerinde gördüğümüz bu tür bir kirliliğe hiçbir zaman yol açmadı. Biz diyoruz ki; geride kalmış bir alanda, özellikle de böylesine ihmal edilmiş bir coğrafyada asıl ihtiyaç duyulan şey 'iklime uyum' yatırımlarıdır. Uyum çalışmaları için Afrika'nın yıllık 70 milyar dolara ihtiyacı var; ancak bugüne kadar elimize geçen rakam hâlâ yılda 15 milyar doların altında. Sürekli bunu konuşuyoruz ama vaat edilen para bir türlü akmıyor. İşte bu yüzden Birleşmiş Milletler Afrika Ekonomik Komisyonu olarak harekete geçiyoruz. Maliye bakanlarını, çevre ve iklim bakanlarını ve dünyadaki tüm küresel iklim fonlarını önümüzdeki yılın Mart ayında Addis Ababa'da bu meseleyi görüşmek üzere topluyoruz. Bu finansman akışını nasıl sağlayacağız? Afrika'nın kalkınması için bu fonların emilimini ve sahaya inmesini engelleyen nedir? Bu son derece kritik bir konu; çünkü gelecek yılki COP32'de Etiyopya Zirvesi'nde artık somut uygulamanın hayata geçtiğinden emin olmamız gerekiyor.”
COP32'NİN GÜNDEMİNDE SOMUT UYGULAMA VE İKLİM FİNANSMANI OLACAK
Gelecek yıl Etiyopya'da düzenlenecek COP32 zirvesinin iklim finansmanı ağırlıklı olup olmayacağı sorusunu yanıtlayan Gatete, artık yalnızca verilen sözlerin değil, bu sözlerin sahada karşılık bulmasının önemli olduğunu söyledi.
Afrika'nın hazır projeleri ve uygulama planları bulunduğunu belirten Gatete, finansman kaynaklarının kullanılmasını ve elde edilen sonuçların somut şekilde ortaya konulmasını istediklerini ifade etti:
“Gelecek yılki zirve sadece COP finansmanıyla ilgili olmayacak; biz artık somut uygulama ve icraat görmek istiyoruz. Daha önceden gerçekleşmiş olması gereken finansmanın artık sahaya yansıdığını görmek istiyoruz. Ve o noktaya geldiğimizde, yapılan uygulamaların neleri başardığını somut olarak gösterebilmeliyiz. Çünkü bu yıl burada herkes verilen sözlerin sahiplenilmesinden bahsediyor: 'Ne vaat ettiyseniz, bunu yerine getirebiliyor musunuz?' Şimdi kaynakların gerçekten geldiğinden emin olmak istiyoruz. Projelerimiz hazır, uygulama planlarımız hazır ve başarı örneklerini ortaya koyabiliriz. Addis Ababa'da tartışacağımız temel mesele de tam olarak bu olacak: Bunun gerçekleşmesini engelleyen ne? Eğer kaynaklar mevcutsa, haydi onları kullanalım. Eğer elimizde başarı hikâyeleri varsa, haydi onları gösterelim. Böylece en azından Afrika'nın kendi katkısıyla da somut ilerleme kaydettiğimizi söyleyebiliriz. Mesele sadece dışarıdan para almak değil; biz Afrika'nın da üzerine düşen katkıyı bizzat yapmasını sağlamak istiyoruz. İşte bu nedenle BM Afrika Ekonomik Komisyonu olarak tüm Afrika ülkelerine yerli kaynakların seferber edilmesi konusunda destek veriyoruz. Vergi gelirlerini ve iç kaynaklarını nasıl artırabilirler, bunun üzerinde çalışıyoruz.”
AFRİKA'DA EL NİNO FELAKETİ: ÜLKELER ACİL DURUM İLAN ETMEK ZORUNDA KALDI
Afrika ülkelerinin iklim değişikliğinin etkilerini sahada nasıl yaşadığına ilişkin örnekler de veren Gatete, 2024 yılında Güney Afrika ülkelerinin büyük bölümünü etkileyen şiddetli El Niño hava olayına dikkat çekti.
Mozambik, Malavi, Zambiya ve Zimbabve'nin felaketten ağır etkilendiğini ve ulusal acil durum ilan etmek zorunda kaldığını belirten Gatete, iklim felaketlerinin ekonomik maliyetinin büyüklüğüne vurgu yaptı.
Mozambik'te 2023 yılında yaşanan afetlerin ülkeye maliyetinin gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 15'ine ulaştığını söyleyen Gatete, Afrika genelindeki ortalamanın ise yüzde 5 seviyesinde olduğunu ifade etti:
“Sadece somut bir örnek vermek gerekirse; 2024 yılında Güney Afrika ülkelerinin pek çoğunu vuran şiddetli bir 'El Niño' hava olayı yaşandı. Mozambik, Malavi, Zambiya ve Zimbabve bu felaketten ağır etkilendi ve bu yüzden ulusal acil durum ilan etmek zorunda kaldılar. Mozambik açısından baktığımızda, 2023 yılındaki afetlerin ülkeye maliyeti kendi GSYİH'lerinin tam yüzde 15'i düzeyindeydi. Şu anda Afrika geneline baktığımızda kıta ortalaması GSYİH'nin yüzde 5'ine denk geliyor ki bu devasa bir maliyet. Bu da kesintisiz bir kaynak akışının şart olduğu anlamına geliyor. Peki kurmak zorunda olduğunuz erken uyarı sistemleri ne olacak? Ülke içinde bütçenize ne tür kaynaklar koyabiliyorsunuz? Bu başlıklar ulusal bütçe çerçevenizin bir parçası mı? Yatırım çerçevenizin bir parçası mı? En azından bir devlet olarak temel altyapıyı kendiniz kurabilmelisiniz ki ardından dışarıdan gelecek kaynaklar müzakere edilebilsin. Ancak biz bir yandan bir ülke olarak sizin kendi yaptıklarınıza, diğer yandan da dışarıdan gelen kaynaklara bakıyoruz. Gördüğümüz tablo şu ki; dışarıdan gelen kaynaklar gerçekten çok küçük miktarlarda geliyor. Afrika ülkelerinin devasa ihtiyaçlarıyla kıyaslandığında kesinlikle yetersiz. Üstelik tüm bunlar; uluslararası yardımların azaldığı, imtiyazlı/düşük faizli kredilerin daraldığı ve diğer destek mekanizmalarının gerilediği bir dönemde yaşanıyor. Başka bir deyişle ülkelerimiz bir yandan kaynakların azalması tablosuyla, diğer yandan da yüksek dış borçluluk kriziyle karşı karşıya. Ve önümüzde net bir çözüm yolu da görünmüyor; çünkü artık eski 'Paris Kulübü' mekanizması işlemiyor. Şimdi devrede olan 'Ortak Çerçeve' ise çok uzun sürüyor ve beraberinde pek çok sorunu getiriyor. İşte bütün bunlar, 'küresel finansal mimarinin reformu' başlığı altında tartıştığımız temel meselelerdir.”
