ABD'nin beşinci nesil savaş uçağı F-35'te milyarlarca dolarlık yedek parça sorunu ortaya çıktı.
ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi'nin (GAO) yayımladığı yeni rapora göre, F-35 programının envanterinde Mart 2026 itibarıyla yaklaşık 31 milyar dolar değerinde 26 milyon yedek parça bulunuyordu. Ancak değeri 2,5 milyar dolara ulaşabilecek yaklaşık 17 bin parçanın Pentagon'un kayıt sisteminde yer almadığı tespit edildi. 2018-2022 yılları arasında izinin kaybedildiği bildirilen ve değeri 85 milyon doları aşan bir milyondan fazla parçanın akıbeti de hala belirsizliğini koruyor.
2019 yılından bu yana denetim raporlarına yansıyan ve hala çözülemeyen sorunların arkasında bir casusluk faaliyeti olabilir mi? Milyonlarca dolarlık kayıp parçalara ilişkin incelemeler, Trump yönetimine uzanan bir krize dönüşebilir mi?
Güvenlik Uzmanı ve emekli İstihbarat Albayı Coşkun Başbuğ, Hürriyet.com.tr'ye yaptığı değerlendirmede, casusluk ihtimalini zayıf gördüğünü belirterek ABD içindeki siyasi mücadeleyle bağlantılı olabileceği ihtimaline değindi. Başbuğ'a göre, 'bu kriz Trump'ı siyasi açıdan zor durumda bırakmak için kurgulanmış olabilir'.
Böyle bir durumun hükümeti düşürebilecek kadar ciddi bir mesele olduğunu söyleyen Coşkun Başbuğ, "Bu tür projelerde ilk ve en önemli prensip gizliliktir. Yani üretilen parçanın kim tarafından üretildiği, uçakta ne işe yaradığı, sistem içerisindeki tedarikçilerin kimler olduğu gibi bütün bilgilerin gizli tutulması gerekir. Bu derece hassas bir projede parçaların çalınması noktasına kadar gelindiyse Amerikan istihbaratı ve devletin gizlilik mekanizması ciddi bir sorun yaşıyor demektir. Bu, ABD açısından tam bir handikap. Hükümet düşürebilecek kadar ciddi bir mesele. Dolayısıyla bunun kapsamlı bir soruşturma sürecinin olması gerekir. Fakat ilginçtir, konuyu tek bir haberle geçiştirdiler" ifadelerini kullandı.
Konuyu, ABD'nin kendi içinde yaşadığı bir kriz olarak değerlendiren Başbuğ, olayın başka bir ülkeye teknoloji transferi veya casusluk faaliyetiyle bağlantılı olma ihtimalini ise düşük gördüğünü belirtti:
“Şimdi bu parçaların Kore tarafında görüldüğü de söyleniyor. Normalde F-35 veya diğer savaş uçağı projeleri binlerce parçadan oluşur. Burada bir sıkıntı yok. Ancak bu parçaların her biri farklı ülkelerde, farklı yerlerde üretilir. Projenin dışına çıkarılmasaydı Türkiye de bu ülkelerden biriydi. Üretilen parçalar Amerika'da bir araya getirilir ve birleştirilerek uçağa dönüştürülür. Ben bu olayın Amerika'dan kaçırılarak başka bir ülkeye teknoloji transferi yapılmasıyla ilgili olduğu görüşüne pek katılmıyorum. Çünkü burada uçak üreten ülkelerden birinin adı geçseydi bunu anlayabilirdim. Ancak 17 bin parçanın bir anda kaybolmasını Amerika'nın kendi içinde yaşadığı bir kriz olarak değerlendiriyorum. Dolayısıyla bunun bir casusluk faaliyeti ya da projenin içeriden farklı maksatlarla kullanılmasıyla ilgili olma ihtimalini zayıf görüyorum.”
‘TRUMP'I SORGULATMAK İÇİN BÖYLE BİR ‘TEZGAH’ KURGULANMIŞ OLABİLİR’
ABD'deki ulusalcı ve küreselci kanatlar arasındaki mücadeleye dikkat çeken Güvenlik Uzmanı Başbuğ’a göre bu kriz, Trump'ı siyasi açıdan zor durumda bırakmak için kurgulanmış bir ‘tezgah’ olabilir:
“Amerika'da bu 17 bin parça nasıl kayboldu ve bu kayıp neden yaşandı? Burada Amerika'nın kendi içerisinde sürekli dile getirdiğim bir kavga var. Ulusalcı kanat ile küreselci kanat arasındaki mücadele. Acaba bu mücadele kapsamında birileri Trump'ı sorgulatmak veya siyasi açıdan zor duruma düşürmek için böyle bir tezgah mı kurguladı? Bunun üzerinde biraz durmak gerekiyor. Bunun geriye dönük sorgulaması hem devlet hem de millet nezdinde doğrudan işin başındaki kişiye, yani başkana kadar uzanır. ‘Nasıl bir devletiz? Bir iki değil, 17 bin parça nasıl kaybolur?’ soruları gündeme gelir.”
‘İDDİALAR DOĞRUYSA FATURA BAŞKANA ÇIKAR’
Kapsamlı bir araştırma yapılması gerektiğini belirten Başbuğ, “Trump yönetimine ilişkin bir ihmal ortaya çıkarsa araştırma önergesi verilebilir ve soruşturma talebinde bulunulabilir” dedi.
Burada soruşturmanın hangi konularda açılacağı ve nasıl bir sonuç ortaya çıkacağı çok önemli. Öncelikle meselenin netleştirilmesi gerekiyor. Bu parçalar nasıl kayboldu? Kayıtlarda bir hata mı var, yoksa parçalar gerçekten üretildi ve ülke içerisinde mi bir kayıp söz konusu. Kayıp casus maksatlı mı yoksa bir ihmalden mi kaynaklanıyor? Bunların hepsi cevaplanması gereken sorular. Bunlar netleştikten sonra ancak başkana yönelik veya işte ilgili sorumlulara yönelik bir suçlamayla gündem oluşur. Şu an eldeki bu bilgilere bakarak şu ve kişiler ya da şu kurumlar şu suçtan dolayı yargılanmalı diyemezsiniz. Ortada araştırılması ve soruşturulması gereken bir konu var. Bu süreç netleştikten sonra meselenin nereye varabileceğini öngörebiliriz.
Ancak burada her ne olursa olsun, eğer iddialar doğruysa fatura başkana çıkar. Eğer yürütülecek bir soruşturma sonucunda Trump yönetimine ilişkin bir ihmal ortaya çıkarsa araştırma önergesi verilebilir ve soruşturma talebinde bulunulabilir.
F-35'lerde tek bir parçanın bile uçuş güvenliği açısından kritik öneme sahip olduğunu belirten Başbuğ, 17 bin parçanın ciddi bir sayı olduğunu ancak bu durumun üretimi durdurmayacağını söyledi.
F-35 programının devam ettiğine dikkat çeken Başbuğ, “Bu uçaklarda tek bir parçanın bile büyük önemi var. Tek bir parçadaki arıza, uçağın düşmesine veya kaza kırıma uğramasına neden olabilir. 17 bin çok ciddi bir rakam. Ancak bunların içerisinde projeyi durdurabilecek nitelikte hangi parçaların bulunduğunu bilmiyoruz. Ben bu kaybın, projenin tamamen durmasına yol açacak bir durum olduğu kanaatinde değilim. Burada sayısal bir kayıptan söz ediliyor ancak kaybolduğu belirtilen parçalara rağmen normal üretim süreci devam ediyor. Dolayısıyla projeyi durduracak noktaya geleceğini düşünmüyorum. Çünkü bu eski bir kayıp ve F-35 projesi hala işliyor, uçakların üretimi devam ediyor” şeklinde konuştu.






