Türkiye’nin Rusya’dan satın aldığı S-400 hava savunma sistemleri, uzun süredir Ankara-Washington-Moskova üçgeninin en hassas başlıklarından biri. ABD yaptırımları ve Türkiye’nin savunma sanayii alanındaki seçenekleri düşünüldüğünde, sistemlerin üçüncü bir ülkeye satılması veya devredilmesi ihtimali zaman zaman gündeme geliyor. Peki Türkiye S-400’leri üçüncü bir ülkeye satmaya karar verirse Rusya nasıl tepki gösterir? Bu mümkün mü? Moskova’nın kırmızı çizgileri nelerdir? Büyükelçinin yanıtı kısa ama dikkat çekiciydi:
“Bu konuda Türk dostlarımızla son derece saygılı ve sessiz bir diyalog yürütüyor olmamızdan çok memnunum. Benim siyasi tutumum bu.” Büyükelçi olası bir devri açıkça reddetmedi. Ancak Rusya’nın böyle bir işleme onay verdiğini de söylemedi.
Özellikle “sessiz diyalog” ifadesini kullandı. Kısacası henüz görüşmelerin herhangi bir devir formülüyle sonuçlanıp sonuçlanmayacağı bilinmiyor.
Görüşmenin bir diğer önemli başlığı Karadeniz’di. Türkiye’nin ticari gemilere yönelik saldırıların durdurulması amacıyla Rusya ve Ukrayna’ya ilettiği önerileri hatırlattım, Büyükelçi şöyle dedi:
- “Türk dostlarımızın ortaya koyduğu fikirleri takdir ediyoruz. Türk tarafıyla anlaşmaya hazırız. Çünkü Karadeniz’de iki büyük aktörüz: Türkiye ve Rusya.”
- Karadeniz’de güvenli seyrüseferi sağlayacak gerekli adımları Türk tarafıyla çalışmaya hazırız.
- Rusya, ticari gemilere ve yük gemilerine saldırmıyor.
- Ancak Ukrayna’ya bu çatışmayı sürdürmesi için silah ve mühimmatın taşınması amacıyla kullanılan unsurları vurma hakkımız olduğunu düşünüyoruz.”
TÜRKİYE YENİDEN BARIŞ MASASINI KURABİLİR Mİ?
Türkiye’nin Rusya ve Ukrayna arasında üstlendiği arabuluculuk rolünü de konuştuk. İstanbul’da yeni bir müzakere turu yapılması ihtimalini sordum. Büyükelçi, Türkiye’nin geçmişteki çabalarını takdir ettiklerini söyledi. Ardından önemli bir ifade kullandı; “Ben aslında barış görüşmelerinin bazı yeni unsurlar ve yeni yaklaşımlarla devam ettiğini söyleyebilirim” dedi. Büyükelçi, Moskova’nın yalnızca geçici bir ateşkes değil, çatışmanın temel nedenlerinin ele alındığı siyasi bir çözüm istediğini tekrar vurguladı.
RUSYA TÜRK DEVLETLERİ TEŞKİLATI’NA MI YAKLAŞIYOR?
Büyükelçi’ye Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev’in, Rusya’nın Türk Devletleri Teşkilatı ile gözlemci üyelik veya TDT+ formatı üzerinden işbirliği yapabileceğine ilişkin önerisini de sordum. Moskova bu fikri gerçekten değerlendiriyor mu? “Bu fikir masada. Bu fikri ciddi şekilde karşıladı.” diyen Rusya’nın Ankara Büyükelçisi
Türk dünyasıyla tarihî ve dilsel bağları bulunan bölgeler olduğunu hatırlattı. Ancak henüz alınmış bir karar bulunmadığını da söyledi.
RUSYA’DAN ABD’YE VE İRAN’A NÜKLEER FORMÜL
Gelelim İran’a ve son dönemde Moskova ile Tahran arasındaki üst düzey temaslara... Vershinin iki ülke arasındaki ekonomik, ticari ve kültürel ilişkilerin genişliğine dikkat çekti. Ancak asıl önemli açıklaması İran’ın nükleer programıyla ilgiliydi:
- “Bir nükleer santral inşa edebiliriz. Nükleer yakıt sağlayabiliriz. Ve benzersiz olan şu; Kullanılmış nükleer yakıtı geri alabiliriz. Biz yardımcı olabiliriz diye açıkça söyledik.
- Amerikalılara ve İranlılara, bu yakıtın askerî amaçlarla kullanılabileceğine ilişkin kaygıların yok etmesi amacıyla nihayetinde kullanılmış nükleer yakıtın bir bölümünü geri alabileceğimizi söyledik.
- Bu bölgede barış ve istikrarın geri dönmesini görmek istiyoruz. Bu nedenle yardımcı olmak istiyoruz.
‘KÖRFEZ’DE KOLEKTİF GÜVENLİK SİSTEMİNE İHTİYAÇ VAR’
- Körfez’de kolektif güvenlik sisteminin kurulmasına ve koordinasyona ihtiyaç olduğuna sanıyoruz.
- Öneri; Arap devletlerinin, bölge ülkelerinin ve İran’ın katılımıyla bir örgüt oluşturulmasının daha iyi olacağını öngörüyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyesi de sürece dâhil edilebilir. Türkiye ve Mısır gibi diğer bölgesel devletler de sürece katılabilir.
- Ancak her şeyden önce herhangi bir harekat ve saldırının devam etmesini önlememiz gerekiyor. Bizim tercihimiz barışçıl bir çözümden yana.”
Rusya ile Türkiye arasındaki enerji ilişkilerini de konuştuk, özellikle de doğalgaz sözleşmelerinin geleceğini. Büyükelçi bu konunun ticari niteliğini vurguladı, iki ülke arasında güçlü bir karşılıklı anlayış bulunduğunu belirtti. 27 Kasım’da İstanbul’da Türkiye-Rusya Hükümetlerarası Ekonomik ve Ticari Komisyonu toplantısının yapılacağını söyledi. Bu toplantıda ticaret, finans, gümrük tarifeleri ve ekonomik işbirliğinin çeşitli alanları gündeme gelecek. Doğalgaz fiyatları veya yeni sözleşme koşulları hakkında ise somut bir rakam açıklamadı. Bu nedenle toplantının sonucunu görmek gerekecek.





