Kırıkkale Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan, Rusya ve Çin arasındaki askeri yakınlaşmanın küresel güç dengelerine ve ABD'nin güvenlik stratejilerine etkisini AA Analiz için kaleme aldı.
Rusya ve Çin'in bugünkü askeri kapasiteleri, uluslararası sistemdeki güç mücadelesinin iki farklı yüzünü ortaya koyuyor. Rusya, Sovyetler Birliği'nden devraldığı stratejik nükleer kapasite, füze sistemleri, enerji kaynakları ve Ukrayna Savaşı'nda edindiği askeri tecrübesiyle küresel güvenlik mimarisini doğrudan etkilerken, Çin ise genişleyen ekonomik ve teknolojik kapasitesini modern bir askeri güce dönüştürerek özellikle Hint-Pasifik merkezli stratejik dengeleri değiştiriyor. Bu nedenle iki ülkeyi yalnızca asker sayıları veya silah envanterleri üzerinden değerlendirmek eksik kalacaktır. Asıl mesele, askeri gücün ekonomik sürdürülebilirliği, teknolojik özerklik, harekat kabiliyeti, nükleer caydırıcılık ve uluslararası sistemde siyasi etki oluşturma kapasitesiyle ne ölçüde bütünleştiğidir.
Tam bu noktada 3 Kasım'da Pekin'de Rusya Savunma Bakanı Andrey Belousov ile Çin Merkez Askeri Komisyonu Başkan Yardımcısı Zhang Shengmin arasında gerçekleştirilen görüşme, iki ülke ilişkilerinin askeri boyutunda yeni bir eşik arayışını ortaya koyuyor. [1] Görüşmede stratejik istişarelerin, ortak eğitimlerin ve bilimsel-teknolojik işbirliğinin güçlendirilmesi yönündeki irade, münferit bir diplomatik temasın ötesinde değerlendirilmelidir. Zira Rusya ile Çin arasındaki yakınlaşma, yalnızca ikili savunma ilişkilerinin derinleşmesi değil, uluslararası sistemde güç dağılımının ve güvenlik mimarisinin yeniden şekillenmesine yönelik daha geniş bir arayışın da parçasıdır. Bu yönüyle mesele, bir askeri ittifakın kurulup kurulmadığı sorusundan daha kapsamlıdır: İki devlet, ayrı coğrafyalarda sürdürdükleri rekabeti birbirlerinin lehine ne ölçüde dönüştürebilecektir?
Stratejik kapasite
Rusya ve Çin arasındaki ilişkiyi açıklamak için askeri kapasite, ekonomik güç ve stratejik bağımlılık birlikte ele alınmalıdır. Soğuk Savaş döneminde Sovyetler Birliği ile Çin arasındaki ideolojik yakınlaşma, 1960'lardan itibaren derinleşen stratejik rekabete dönüşmüş, Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından ise ilişkiler yeni bir zeminde yeniden şekillenmiştir. 2001'de imzalanan İyi Komşuluk, Dostluk ve İşbirliği Antlaşması, 2014 sonrasında genişleyen ekonomik ve siyasi ilişkiler ile 2022'de ilan edilen "sınırsız ortaklık" söylemi, bugünkü askeri yakınlaşmanın tarihsel ve siyasi zeminini oluşturmuştur. İki ülkenin askeri kapasitelerindeki dönüşüm ve bu kapasitelerin sürdürülebilirliği de değerlendirilmelidir.
Rusya'nın savunma yönetiminde Mayıs 2024'te yaşanan değişim önemlidir. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in, uzun yıllar Savunma Bakanlığı görevini yürüten Sergey Şoygu'nun yerine ekonomist Andrey Belousov'u getirmesi, Moskova'nın güvenlik anlayışında ekonomik ve endüstriyel kapasitenin belirleyici hale geldiğini ortaya koydu. Zira Belousov, cephedeki askeri komutayı değiştirmekten ziyade savunma harcamalarının etkinliğini artırmayı, savunma sanayisi ile devletin ekonomik kurumları arasındaki eş güdümü güçlendirmeyi ve uzun süreli savaşın gerektirdiği üretim kapasitesini tahkim etmeyi amaçlamıştır. Ayrıca Moskova açısından bu yakınlaşma, Ukrayna savaşı sonrasında daralan ekonomik ve teknolojik hareket alanını genişletirken, Pasifik'teki stratejik varlığını tahkim etme imkanı da sunmaktadır. Pekin bakımından ise Rusya ile geliştirilen askeri eş güdüm, kuzey sınırında istikrarın korunması ve ABD'nin Hint-Pasifik'teki askeri ağırlığının dengelenmesi açısından önem taşımaktadır. Dolayısıyla Pekin'deki görüşmeler, yalnızca iki ülkenin ortak tatbikatlarını artırma iradesi üzerinden değil, askeri üretim ile teknolojik kapasite arasında gelişen stratejik tamamlayıcılık üzerinden de okunmalıdır. Çünkü askeri işbirliği derinleşirken, ekonomik asimetrinin de belirginleşmesi, iki ülke arasındaki gelecekteki ilişkilerde üzerinde durulması gereken temel meselelerden biridir.
Savunmada stratejik ortaklığın sınırları
Stockholm merkezli Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsünün (SIPRI) verilerine göre, 2021-2025 döneminde Rusya'nın küresel büyük silah ihracatındaki payı yüzde 6,8'e gerilerken, Çin'in payı yüzde 5,6 düzeyinde gerçekleşmiştir. Önceki 5 yıllık dönemle karşılaştırıldığında Rusya'nın ihracat hacmi yüzde 64 azalırken, Çin'in ihracatı yüzde 11 artmış, silah ithalatı ise yüzde 72 gerilemiştir. Rusya'nın silah ihracatındaki gerilemede Ukrayna savaşının savunma sanayisine yönelik iç talebi artırması, yaptırımlar ve geleneksel ihracat pazarlarındaki daralma etkili olmuştur.
Nitekim SIPRI Top 100 verilerinde 2024 yılında 8 Çinli savunma şirketinin toplam silah geliri 88,3 milyar dolar olurken, verileri sağlanabilen 2 Rus şirketinin geliri 31,2 milyar dolar olarak kalmıştır. Çinli şirketlerin gelirleri yüzde 10 azalırken, Rus şirketlerinin gelirlerinde yüzde 23 artış kaydedilmiştir. Bununla birlikte Rusya'ya ilişkin verilerin sınırlı olması, toplam üretim kapasitesinin doğrudan karşılaştırılmasını güçleştirmektedir. Asıl dikkat çekici husus, silah ihracatının yöneldiği ülkelerdir. Aynı dönemde Rusya'nın ihracatının yüzde 48'i Hindistan'a, Çin'in ihracatının ise yüzde 61'i Pakistan'a gerçekleşmiştir. [2] Dolayısıyla Moskova ile Pekin arasındaki askeri yakınlaşma, Asya'daki tüm stratejik çıkarların örtüştüğü anlamına gelmemektedir. Keza ABD'nin Hint-Pasifik'teki askeri varlığı ve Hindistan başta olmak üzere diğer bölgesel aktörlerin güvenlik öncelikleri dikkate alındığında, Asya'daki askeri dengenin yalnızca Moskova ve Pekin tarafından belirlendiğini söylemek zordur. Ancak bugün Asya'nın askeri ve stratejik dengeleri Rusya ile Çin'in kapasitesi ve aralarındaki eş güdüm hesaba katılmadan da değerlendirilemez.
Tatbikatların ötesi ve kesişen hedefler
Temmuz 2026'da Çin'in Çingdao kentinde gerçekleştirilen Joint Sea-2026 tatbikatında ortak komuta kabiliyetinin yanı sıra keşif, hava ve füze savunması, denizaltı arama-kurtarma ve müşterek harekat kabiliyetleri önemliydi. Haziranda Japon Denizi, Doğu Çin Denizi ve Batı Pasifik üzerinde gerçekleştirilen 11. ortak stratejik hava devriyesi ise iki ülkenin askeri eş güdümünü kendi sınırlarının ötesine taşıdığını gösterdi. Ancak asıl dikkati çekmek istediğim husus, askeri işbirliğinin giderek başka devletlerin katılımıyla daha geniş bir coğrafyaya yayılması. Çünkü Eylül 2026'da Çin, Rusya ve Moğolistan'ın gerçekleştirdiği Border Defense Cooperation-2026 tatbikatı, ortak sınır güvenliği ve insansız sistemlerin kullanımı bakımından önem taşırken, Ocak 2026'da Güney Afrika açıklarında düzenlenen Will for Peace-2026 deniz tatbikatına İran ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) de katılması, bu askeri temasların Asya'nın ötesine uzandığını gösterdi. Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) bünyesinde Kazakistan, Kırgızistan, Tacikistan, Özbekistan, Hindistan, Pakistan ve İran gibi ülkelerin yer aldığı güvenlik ve terörle mücadele faaliyetleri, Moskova ile Pekin'in çok taraflı güvenlik ilişkilerinin geliştiği alanlardır.
Rusya ve Çin, derinleşen askeri işbirlikleriyle Asya'nın güvenlik mimarisinde artan ağırlıklarını kıtanın ötesine taşıyarak küresel güç dengelerini etkiliyor. Bugün Moskova-Pekin yakınlaşmasının esas önemi, sadece iki ülkenin askeri güçlerini artırmalarında değil, Asya'dan Afrika'ya uzanan stratejik ilişkileriyle ABD'nin farklı coğrafyalardaki güvenlik hesaplarını eş zamanlı olarak etkileyebilecek bir kapasite oluşturmalarında aranmalıdır.
Önümüzdeki dönemde Rusya ile Çin'in derinleşen askeri eş güdümünün, yalnızca Asya'nın güvenlik mimarisini yeniden şekillendirmekle kalmayıp farklı coğrafyalarda ABD'nin stratejik hareket alanını daraltarak küresel güç dağılımının dönüşümünü hızlandıracağı beklenebilir.
[1] http://eng.mod.gov.cn/2025xb/N/T/16497845.html
[2] https://www.sipri.org/sites/default/files/2026-03/fs_2603_at_2025.pdf, https://www.sipri.org/yearbook/2026/06
[Doç. Dr. Merve Suna Özel Özcan, Kırıkkale Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesidir.]
*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.
