‘Üç lider de ayrı motivasyonlara sahipler’

Hasan Kalyoncu Üniversitesi Öğretim Üyesi ve SETA Kıdemli Araştırmacısı Doç. Dr. Murat Aslan: Üç lider ve üç ülke, ayrı ayrı motivasyonlara sahip. Şi açısından buradaki motivasyon, kendisinin süper güç olma yolunda attığı adımların Rusya ve özellikle ABD ile aynı ligde olduğuna dair görüntü vermesi açısından önemli. Putin açısından da; Ukrayna savaşı nedeniyle gerek iç kamuoyunda gerekse dış kamuoyunda yükselen eleştiriler ve rahatsızlıklar var. Rusya’nın eski gücünde olduğuna dair bir mesaj vermiş oldu. Yani Putin, sadece resim vermesi ve konuşma yapmasıyla da bunu başardı. Trump açısından ise birçok farklı dinamik var. Seçim yenilgisi, artan enflasyon, enerji fiyatları, halkta oluşan şu an Trump karşıtı eğilim... Üçlü görüşmeyi gerçekleştirdiği an; önümüzdeki iki yıllık süreçte Kongre kimin elinde olursa olsun, ABD dış politikasının kendisinde olduğuna dair kendi kamuoyuna mesajı vermiş oldu. Avrupalıları bu işin dışında tutmak kaydıyla, tüm Batı’nın, yani transatlantik dünyanın tek başına lideri olduğu mesajını verdi.

ANKASAM Başkanı Prof. Seyfettin Erol: Trump, Şi ve Putin zirvesi, klasik çok taraflılığın sonunu ve ‘Büyük Güçler Oligopolü’ döneminin ilanı olarak da değerlendirilebilir. Kurallara dayalı liberal düzenin aşındığı bu yeni evrede, küresel siyaset ‘yeni Yalta’ refleksiyle üç nükleer süper gücün dar masasına sıkışmış durumda denilebilir. ABD’nin hegemonik yorgunluğunu stratejik pazarlıkla telafi etmeye çalıştığı, Çin’in küresel sistemin ev sahibi ve dengeleyici mimarı rolüne soyunduğu, Rusya’nın ise Batı izolasyonunu kırarak eşit aktör statüsünü tescillediği bir ‘Asimetrik Üçlü’ doğuşunun emareleri söz konusu. Avrupa ve orta ölçekli güçlerin dışlandığı bu tabloyu, kalıcı ittifakların yerini geçici çıkar koalisyonlarının aldığı sert bir realizm çağının başlangıcı olarak değerlendirebiliriz. Süreç, Çin ve Rusya tarafından her ne kadar ‘çok kutupluluk’ arayışı bağlamında değerlendirilse de, gelişmeler ABD ve Çin arasında kontrollü bir ‘iki kutuplu dünya sistemine’ de işaret ediyor diyebiliriz.

Emekli Büyükelçi Hüseyin Diriöz: Bu zirvenin yapılması kimine göre yeni bir Yalta Konferansı. Çoğu kişi de ‘Hayır, bu yeni bir Yalta değil’ diyor. Ama yine de bu karışık dünyada üç büyük merkezin aralarında yanlış anlamaları önleyecek biçimde diyaloğa girmeleri, bir anlayışa doğru yaklaşmalarının zararı olmaz. Yani dünyayı paylaşma meselesi olmadıkça... Fakat göreceğiz. Burada ben Avrupa’yı eksik görüyorum. Dolayısıyla bu Avrupa’nın gelinen noktada ortaya çıkan, yani transatlantik bağdaki gevşemeleri daha da artıracak mı? Yoksa tersine, ABD, Avrupa’yla çelişmeyen, transatlantik bağlarla çelişmeyen bir tutum mu takınacak, bunu göreceğiz... Dünya çok karışık ve zirve, bu karışıklığı sona erdirir mi veya giderilmesinde önemli bir adım olur mu göreceğiz.