İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ülkesinin ABD'ye Hürmüz Boğazı'nın bir hafta içinde yeniden açılmasını öngören bir anlaşma önerdiğini söyledi.Arakçi, New York'ta Birleşmiş Milletler'de gazetecilere yaptığı açıklamada, bunun "gerekli koşulların karşılanması halinde" mümkün olduğunu belirtti. Söz konusu koşulların haziranda imzalanan mutabakat zaptında yer aldığını söyledi.Teklifin ABD'ye Katar aracılığıyla iletildiğini belirten Arakçi, "Seçim artık ABD'ye ait" dedi.İran'ın teklifi sorulan bir ABD'li yetkili, BBC'ye arabulucular üzerinden nükleer konuların da ele alındığı olumlu görüşmeler yürütüldüğünü söyledi.ABD henüz teklife resmi yanıt vermedi.
Ancak Wall Street Journal, ABD'li yetkililere dayandırdığı haberinde Başkan Donald Trump'ın teklifi reddettiğini bildirdi.Habere göre Trump, İran'ın taleplerini karşılayacağına özel görüşmelerinde şüpheyle yaklaştı ve ekibine bombardımanların yeniden başlamasını olası gördüğünü söyledi.ABD ve İsrail, 28 Şubat'ta İran'a hava saldırıları başlattı.
İran ise İsrail'e, Körfez'deki ABD üslerine ve ABD'nin Körfez'deki Arap müttefiklerine saldırarak ve Hürmüz Boğazı'nı kapatarak karşılık verdi.Savaştan önce dünyadaki petrol ve sıvılaştırılmış doğal gazın yaklaşık yüzde 20'si bu boğazdan geçiyordu. Boğazın kapanması enerji fiyatlarında sert dalgalanmalara yol açtı.Bu durum, özellikle ABD kasım ayındaki Kongre seçimlerine yaklaşırken, çatışmayı sona erdirecek bir yol bulması için Trump üzerindeki baskıyı da artırdı.Arakçi gazetecilere, "Gerekli koşullar karşılanırsa boğaz yeniden açılabilir ve yedi gün içinde normal deniz trafiği sağlanabilir" dedi.İran'ın ABD'den hangi adımları atmasını istediğini belirtmeyen Arakçi, "ABD'nin atması gereken adımlar yeni değil.
Hepsi zaten mutabakat zaptında yer alıyor" diye konuştu.Arakçi, "ABD tarafı bir anlaşmaya varma ve Hürmüz Boğazı'nı yeniden açma konusunda ciddiyse her şey hazır" dedi.BBC'ye konuşan bir ABD'li yetkili ise "Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolümüz sayesinde çok güçlü bir konumdayız, dolayısıyla acelemiz yok" ifadelerini kullandı.İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, BBC'nin ABD'deki ortağı CBS News'e verdiği röportajda, ateşkes sürecinin "onların bunu kabul ettiği gün başlayacağını" söyledi.Pezeşkiyan, "Daha önce Pakistan'da imzalanan mutabakat zaptı temelinde bir anlaşmaya varmıştık.
ABD bu şekilde ilerlemeyi kabul ederse her şey eski haline döner" dedi.Pezeşkiyan ayrıca İran'ın Birleşmiş Milletler'e bağlı nükleer denetçilerin ülkeye girmesine artık izin vereceğini söyledi.İran'ın nükleer silah geliştirmeye çalıştığı yönündeki iddiaları reddeden Pezeşkiyan, "Gelip denetim yapmak istiyorlarsa müzakerelerde bu konuya özel mutabakatlara ve anlaşmalara varabiliriz" diye konuştu.ABD ile İran arasında 18 Haziran'da imzalanan mutabakat zaptı, ateşkes sağlanması ve Hürmüz Boğazı'nın en azından kısmen yeniden açılması amacıyla hazırlanmıştı.14 maddelik anlaşmada İran'ın hiçbir zaman nükleer silaha sahip olmayacağı belirtiliyordu.
Metin, ABD, İran ve müttefiklerinin "tüm cephelerde" askeri operasyonları sona erdirmesini öngörüyor; ABD'nin deniz ablukasının kaldırılması ve yaptırımların hafifletilmesi gibi hükümler içeriyordu.Anlaşmada ayrıca İran'ın boğazdan ticari gemilerin güvenli geçişini sağlamak için "elinden gelen çabayı göstererek düzenlemeler yapacağı" ve gelecekteki gemi trafiği düzenlemeleri konusunda Umman'la görüşeceği belirtiliyordu.Ancak iki tarafın da saldırılara yeniden başlamasıyla anlaşma kısa süre sonra çöktü.İran, izinsiz olarak Hürmüz Boğazı'ndan geçmeye çalıştığını söylediği gemilere saldırdı.ABD ise boğazdaki İran tesislerini ve ülke açıklarındaki İran tankerlerini hedef aldı.
İran limanlarına yönelik ablukasını da sürdürdü; bu durum İran ekonomisinde büyük aksamalara yol açtı.Trump daha sonra ABD'nin Hürmüz Boğazı'ndan petrol geçirilmesini sağlamakta başarılı olduğunu öne sürdü.Reuters'ın aktardığı emtia veri ve analiz şirketi Kpler'e göre, deniz taşımacılığı verileri son 10 günde boğazdan günde ortalama yaklaşık 18 geminin geçtiğini gösteriyor.
Bazı günlerde bu sayı dokuza kadar düştü.Öte yandan İran'la müttefik olan Yemen'deki Husiler, Arap Yarımadası'nın diğer tarafında, Kızıldeniz üzerinden Suudi Arabistan'ın petrol ihracatını aksatmayı amaçlayan saldırılarını son dönemde yoğunlaştırdı.Grup, bu ay düzenlediği hızlı bir harekatta Kızıldeniz kıyısındaki stratejik öneme sahip geniş bölgeleri ele geçirdi.
Bunlar arasında, küresel deniz taşımacılığı açısından bir başka kritik geçiş noktası olan Babülmendep Boğazı'na bakan Moha Limanı da bulunuyor.Husilerin Suudi petrol tesislerine düzenlediği saldırılar da durumu ağırlaştırdı. ABD medyasında, Suudi Arabistan Veliaht Prensi Muhammed bin Selman'ın Trump'tan askeri destek istediği haberleri yer aldı.Yemen'de Suudi Arabistan öncülüğündeki koalisyon, cumartesi günü Husilerin Suudi Arabistan'a fırlattığı iki balistik füzeyi ve insansız hava araçlarını engellediğini açıkladı.Trump, bu hafta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yaptığı konuşmada, şu ana kadar varamadığı İran anlaşmasının kasım seçimlerinin hemen ardından yapılabileceğine inandığını söyledi."İran'la, kendisini yeniden inşa etmesine ve eskisinden çok daha büyük bir ülke haline gelmesine imkan tanıyacak bir anlaşma yapılacak mı?" diye sordu."Yoksa İslam Cumhuriyeti'ni hızla yok edip insanları ve ülkeleri yeniden öldürüp yok etmesine asla fırsat vermeyecek miyim?
Onları cehenneme mi sürükleyeceğim?"Arakçi ise cuma günü yaptığı açıklamada İran'ın "zorlamayı, tehditleri veya yıldırmayı" kabul etmediğini söyledi ve "Barış, yok etme tehditleriyle kurulamaz" dedi.Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan önce çeviriyi bir BBC gazetecisi kontrol etti. .
