Şeker-İş Sendikasının hakemli İş ve Hayat Dergisinde yayımlanan bir çalışmada, emekli maaşlarının zaman içindeki alım gücü kaybını önlemeye yönelik yeni bir hesaplama yöntemi ele alındı.

"Fiyat Artışına Bağlı Ekonomik İstikrarsızlığın İşçi Emekli Aylıklarına Etkisi ve İşçi Emekli Aylıklarını Korumaya Yönelik Bir Hesaplama Önerisi" başlıklı makalede, maaşların ilk bağlandığı tarihteki asgari ücrete oranlanması ve sonraki artışların da bu orana göre belirlenmesi gerektiği ifade edildi.

ÜÇ FARKLI DÖNEM VE MAAŞLARDAKİ DÜŞÜŞ

Mevcut uygulamada emekli aylıkları; 2000 öncesi, 2000-2008 arası ve 2008 sonrası olmak üzere üç ayrı dönemin parametreleriyle hesaplanıyor. 

2000-2008 arasında tüketici fiyat endeksi (TÜFE) ile gayri safi yurtiçi hasıla (GSYH) artışının tamamı dikkate alınırken, 2008 sonrasında GSYH artışının yalnızca yüzde 30'u hesaba katılıyor. Bu durum, prime esas kazançların güncelleme aşamasında giderek düşmesine yol açıyor.

EN DÜŞÜK EMEKLİ MAAŞINDA DA AYNI DURUM YAŞANIYOR 

En düşük emekli aylığı tabanında da benzer bir gerileme görülüyor. 2000 öncesinde en düşük göstergenin yüzde 70'i, 2000-2008 arasında asgari ücretin yüzde 35'i olan alt sınır, 2008 sonrasında "ortalama aylık kazancın" yüzde 35'ine çekildi. 

Güncelleme katsayısı nedeniyle ortalama aylık kazancın düşük kalması ve maaşların 6 ayda bir yalnızca enflasyon oranında artırılması, aylıkların yıllar içinde erimesine neden oluyor.

Makalede yer verilen verilere göre, 8 bin 195 prim günüyle 1 Temmuz 2002'de bağlanan bir emekli aylığı o dönem asgari ücretin yüzde 97,93'üne denk gelirken, bu oran 2012'de yüzde 55,76'ya, bu yılın ocak ayında ise yüzde 65,44'e geriledi. 

Benzer şekilde, 1999 sonunda 79,59 TL ile eşit düzeyde olan yüzde 25 kayıp oranlı sürekli iş göremezlik geliri ile en düşük emekli aylığı arasındaki makas da açıldı. Günümüzde en düşük iş göremezlik geliri 46 bin 500 TL iken, en düşük emekli aylığı 24 bin 324 TL seviyesinde bulunuyor.

GÜNCELLEME KATSAYISI YERİNE ASGARİ ÜCRET MODELİ ÖNERİLİYOR 

Makalede sunulan model, 5510 Sayılı Kanun'da köklü bir değişikliğe gidilmeden prime esas kazançların güncel asgari ücret değeri üzerinden hesaplanmasını öngörüyor. Buna göre:

-Emekli aylıkları, bağlandığı tarihteki asgari ücrete olan oranı korunarak ödenecek.

-Ocak aylarında maaşlar yeni asgari ücrete oranlanarak güncellenecek.

-Temmuz dönemlerinde asgari ücrete zam yapılırsa maaşlar aynı oranda, zam yapılmazsa 6 aylık TÜFE oranında artırılacak.

-Mevcut emeklilerden 2000 öncesi emekli olanların maaşları Aralık 1999, 2000 sonrası emekli olanların maaşları ise emekli oldukları dönemdeki asgari ücret oranına göre yeniden düzenlenecek.

23 BİN 920 TL'LİK FARK 

Habertürk'ten Ahmet Kıvanç'ın köşe yazısında aktardığı bilgilere göre, çalışmada, önerilen modelin maaşlara etkisi somut bir örnekle ortaya konuldu. 2000-2024 yılları arasında prime esas kazancı 3 asgari ücret düzeyinde olan ve 1 Şubat 2025'te emekli olan bir kişinin aylığı, mevcut sistemde Temmuz 2026 itibarıyla 43 bin 954 TL olarak ödeniyor.

Asgari ücret endeksli model uygulandığında ise aynı kişinin maaşı ilk etapta 3 aylık brüt asgari ücretin yüzde 174,50'si oranında bağlanıyor. Ocak 2026'daki 33 bin 30 TL'lik asgari ücret üzerinden yapılan hesaplamayla 57 bin 637 TL'ye ulaşan bu tutar, temmuz ayındaki yüzde 17,76'lık enflasyon artışıyla birlikte 67 bin 874 TL'ye yükseliyor.

BÜTÇE ETKİSİ VE GELİR İHTİYACI

Emeklilerin enflasyondan en fazla etkilenen kesim olduğuna dikkat çekilen makalede, aylıkların günün ekonomik koşullarına uyarlanmasının sosyal güvenlik sisteminin güvenirliği açısından gerekli olduğu vurgulandı. 

Ancak söz konusu sistem değişikliğinin kamu bütçesine ek bir maliyet getireceği ve kısa vadede uygulanmasının zor olduğu belirtilerek, bu yükü karşılamak amacıyla bütçeye gelir getirici faaliyetlere ağırlık verilmesi gerektiği kaydedildi.