13 ülkede yapılan araştırmaya göre İstanbul’daki çocuklar daha stresli

13 ülkeden 16 bin 749 çocuğun katıldığı “Çocukların Dünyaları” araştırmasının bulguları paylaşıldı. İstanbul’da araştırmaya katılan 10–12 yaş grubundaki 2 bin 116 çocuğun stres ortalaması 10 üzerinden 6, araştırma genelinde ise 4,6 olarak ölçüldü. İstanbul’daki çocukların yüzde 82’si haklarını bildiğini, yüzde 29’u da belediye çocuk meclislerine katıldığını belirtti.

İstanbul Bilgi Üniversitesi Çocuk Çalışmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi (BİLGİ ÇOÇA), 20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü kapsamında “Çocuk Katılımını Yeniden Düşünmek” panelini düzenledi. Doç. Dr. Başak Akkan’ın moderatörlüğündeki panelde Prof. Dr. Emre Erdoğan, çocukların iyi olma halini kendi yanıtları üzerinden inceleyen “Çocukların Dünyaları” (Children’s Worlds – ISCWeB) araştırmasının beşinci dalga bulgularını aktardı.

Araştırmanın Türkiye saha çalışması, Nisan–Mayıs 2025’te İstanbul’daki ilkokul ve ortaokullarda gerçekleştirildi. Araştırma, yaşam memnuniyetinin yanı sıra aile, okul, yaşanılan çevre, duygular, katılım ve çocuk haklarını da kapsıyor.

“Genel olarak hayatından ne kadar mutlusun?” sorusuna verilen yanıtların ortalaması İstanbul’da 10 üzerinden 7,83 iken araştırma genelinde 8,48 olarak ölçüldü.

Çocukların ileride hayatlarında olabileceklerden memnuniyeti İstanbul’da 7,6 iken genel örneklemde 8,2.

İçinde yaşadıkları dünyadan memnuniyet 7,5’e karşı 8,6; kendilerini güvende hissetmekten memnuniyet ise 8,5’e karşı 8,9.

Ülkeye ilişkin değerlendirmelerde de İstanbul örneklemindeki çocukların ülkelerini güvenli bir yer olarak görme ve yetişkinlerin çocukları önemsediğini düşünme puanları araştırma genel ortalamasının altında.

Çocuklar, hayatlarının geneline ilişkin bu sorunun yanı sıra okul yaşamlarını ve birlikte yaşadıkları kişilerle ilgili memnuniyetlerini de değerlendirdi. Birlikte yaşadıkları kişilerden duydukları memnuniyet hem İstanbul’da hem araştırma genelinde 9,1 olarak ölçüldü. Öğrenci olarak yaşamlarından duydukları memnuniyetin ortalaması ise İstanbul’da 7,5 iken araştırma genelinde 8.

Yaşanılan çevreden memnuniyet de İstanbul’da 7,9, genel örneklemde 8,6. Bu bulgular, aile içindeki görece olumlu değerlendirmelere karşın, okul ve günlük yaşamın diğer alanlarında memnuniyet düzeylerinde farklılıklar olduğunu gösteriyor.

Araştırma İstanbul’da yaşayan çocukların 13 ülke ortalamasına göre daha stresli ve üzgün hissettiğini gösteriyor. Araştırmaya katılan çocukların son iki haftada hissettikleri stresin ortalaması İstanbul’da 10 üzerinden 6 iken araştırma genelinde 4,6 oldu. Üzüntü puanı da İstanbul’da 5, araştırma genelinde 3,9 olarak ölçüldü. Araştırma İstanbul’da kız çocuklarının erkek çocuklardan daha olumsuz duygular hissettiğini de ortaya koyuyor.

Araştırmada çocuklara hakları konusundaki bilgileri de soruldu. İstanbul’da katılımcıların yüzde 82’si hangi haklara sahip olduğunu bildiğini belirtirken bu oran araştırma genelinde yüzde 62 oldu. Birleşmiş Milletler Çocuk Haklarına Dair Sözleşme hakkında bilgisi olduğunu söyleyenlerin oranı da İstanbul’da yüzde 48, araştırma genelinde yüzde 32 olarak ölçüldü.

İstanbul’da araştırmaya katılan çocukların yüzde 29’u belediye çocuk meclislerine katıldığını belirtti. Araştırma genelinde bu oran yüzde 28 oldu.

Çocukların kamusal yaşama katılımının bir başka örneği de iklim ve çevre gösterileri. İklim veya çevre için düzenlenen gösterilere katıldığını söyleyenlerin oranı İstanbul’da yüzde 39, araştırma genelinde yüzde 37 olarak kaydedildi.

Araştırma, çocukların gündelik yaşamlarında kararlara katılımı ile yaşam memnuniyeti arasındaki ilişkiyi de inceledi. İstanbul örnekleminde ailede, okulda ve yaşadıkları çevrede kararlara katılım, her üç alanda da daha yüksek genel yaşam memnuniyetiyle ilişkili bulundu.

Panelde Prof. Dr. Pınar Uyan Semerci, başkanlığını yaptığı ve İstanbul Bilgi Üniversitesi’nin yürütücülüğünü üstlendiği CHILDVOICES araştırma ağını tanıttı.

Avrupa Bilim ve Teknoloji İş Birliği (COST) kapsamında desteklenen ağ, iklim krizi, göç, doğal afetler ve dijital dönüşüm gibi bir arada yaşanan gelişmelerin çocukların iyi olma hali ve dayanıklılığı üzerindeki etkilerine odaklanıyor. Çocukların kendilerini ilgilendiren kararlara katılımını güçlendirmeyi amaçlayan ağ, en az 10 ülkede Çocuk Danışma Ekipleri oluşturmayı planlıyor.

20 Kasım 2007’de kurulan BİLGİ ÇOÇA, 2026’da uygulama ve araştırma merkezi statüsü kazandı. Bugüne kadar 50’den fazla proje yürüten ve 100’ü aşkın kuruluşla iş birliği yapan merkez, çocuk hakları, çocuk katılımı, çocukların iyi olma hali ve güvenliği alanlarında araştırma ve uygulama çalışmalarını sürdürüyor.