ABD'den 6. Filo Komutanı Jeffrey Anderson'ın 16-17 Eylül'de Tunus'a gerçekleştirdiği ziyaret ve aynı dönemde düzenlenen "Phoenix Express 2026" tatbikatı, ABD ile Tunus arasındaki askeri işbirliğinin Akdeniz güvenliği ve bölgesel gelişmeler çerçevesinde önemini koruduğunu ortaya koydu.
Tunuslu uzmanlar, ziyaretin iki ülke arasındaki geleneksel askeri işbirliğinin devamı niteliğinde olduğunu ancak Washington'ın bölgesel güvenlik yaklaşımının terörle mücadelenin ötesine geçerek deniz güvenliği, istihbarat paylaşımı ve ortak kapasite geliştirme alanlarını daha fazla kapsadığını belirtiyor.
Tunus, eylül ayında ABD 6. Filo liderliğinde ve ABD Afrika Komutanlığının (AFRICOM) himayesinde "Phoenix Express" tatbikatının 21'incisine ev sahipliği yaptı. ABD'nin yanı sıra Afrika ve Avrupa'dan ülkelerin katıldığı tatbikatta deniz güvenliği, bilgi paylaşımı, arama-kurtarma ve gemilerin durdurulması gibi alanlarda eğitimler gerçekleştirildi.
Akdeniz güvenliği öne çıkıyor
Tunus-ABD ilişkileri uzmanı gazeteci Cemal el-Arfavi, AA muhabirine yaptığı değerlendirmede, ABD 6. Filo Komutanının ziyaretinin "sıradan bir olay olmadığını", bunun "Phoenix Express" ve "African Lion" tatbikatlarının da ortaya koyduğu daha geniş güvenlik çerçevesinin parçası olduğunu söyledi.
Arfavi, “Askeri ilişkiler, terörle mücadelenin ötesine geçerek Akdeniz'in güvenliği, istihbarat koordinasyonu ve deniz alanının yönetimini kapsıyor." dedi.
ABD'nin 22 Eylül'de Tunus'un kuzeyindeki Binzert’te Deniz Mükemmeliyet Merkezi'nin üçüncü aşaması için yaklaşık 1 milyon dolarlık yatırım sözü vermesinin de bu işbirliğinin sahadaki somut örneklerinden biri olduğunu belirten Arfavi, merkezin deniz kuvvetleri ile özel operasyon birliklerinin eğitiminde kullanılmasının ve çok uluslu eğitimler için bölgesel bir merkez haline gelmesinin hedeflendiğini kaydetti.
Arfavi, ABD'nin bölgesel güvenlik anlayışının sınır güvenliği, sınır aşan organize suç, kaçakçılık, uyuşturucu ağları, düzensiz göç ve deniz ulaşımının güvenliğini de kapsayacak şekilde genişlediğini söyledi.
Tunus'un Cezayir ile Libya arasında ve Akdeniz'in güney kıyısında bulunmasının ülkeye bu çerçevede stratejik önem kazandırdığını belirten Arfavi, bununla birlikte Washington'ın Tunus'u Sahel'de kaybettiği askeri varlığının yerine konumlandırdığına ilişkin somut bir gösterge bulunmadığını vurguladı.
Arfavi, "Washington'ın Tunus'u Sahel'deki eski üslerinin yerine koyduğunu veya Sahra'nın derinliklerinde gözetleme platformu olarak kullandığını gösteren resmi bir işaret ya da sahadaki veri bulunmuyor." dedi.
Libya ve Sahel faktörü
Gazeteci ve akademisyen Kemal bin Yunus ise ziyaretin Libya'daki kırılgan durum ile Kuzey Afrika ve Sahel'de artan uluslararası rekabetin yaşandığı bir döneme denk geldiğini söyledi.
Tunus'un Cezayir ile Libya arasındaki konumu, Avrupa'ya yakınlığı ve ABD ile uzun süredir devam eden güvenlik ilişkilerinin ülkeyi Washington açısından önemli bir ortak haline getirdiğini belirten Bin Yunus, "Libya'nın ABD'nin bölgesel hesaplarında önemli bir unsur" olduğunu ifade etti.
Bin Yunus, Rusya'nın Mali, Nijer ve Burkina Faso ile askeri işbirliğini artırdığına, buna karşılık Batılı ülkelerin bölgenin bazı kesimlerindeki doğrudan askeri varlığının gerilediğine dikkati çekti.
Bu gelişmelerin Tunus'un stratejik önemini artırdığını belirten Bin Yunus, "Bu durum kendi başına Tunus'ta yeni bir ABD askeri üssü kurulmasına yönelik bir eğilimin kanıtı değil." değerlendirmesinde bulundu.
Tunus büyük güç rekabetinden uzak duruyor
Eski Tunus Dışişleri Bakanı Ahmed Vennisi de ABD 6. Filo Komutanının ziyaretinin Tunus'un dış ve güvenlik politikasında köklü bir değişiklik anlamına gelmediğini belirtti.
Vennisi, Tunus-ABD ilişkilerinin geleneksel olarak "yüksek düzeyde güvene" dayandığını ve ortak askeri tatbikatların yeni olmadığını söyledi.
Tunus'un bu tatbikatlar sayesinde teknolojik gelişmeleri ve askeri doktrinlerdeki değişimleri takip ettiğini, subay ve askerlerin eğitim imkanlarını geliştirdiğini dile getiren Vennisi, ABD'nin Rusya ve Çin'le rekabeti konusunda Tunus'un büyük güçler arasındaki çatışmalara dahil olmak istemediğini ifade etti.
Vennisi, "Büyük güçler arasındaki çatışmalara müdahil olmaktan kaçınıldığında bölgenin gerilimden uzak kalacağına inanıyoruz." dedi.
Uzmanların değerlendirmelerine göre ABD 6. Filo Komutanının ziyareti ve "Phoenix Express" tatbikatı, Tunus-ABD askeri ortaklığının deniz güvenliği, istihbarat paylaşımı, eğitim ve ortak kapasite geliştirme alanlarında sürdüğünü gösteriyor.
İşbirliğinin Libya ve Sahel'deki gelişmeler ile Rusya ve Çin'in bölgedeki artan etkisi bağlamında önem kazandığı belirtilirken, Tunus'ta yeni bir ABD askeri üssü kurulacağına veya ülkeyi Sahel'deki eski ABD askeri varlığının yerine konumlandıracağına ilişkin somut bir gösterge bulunmadığı vurgulanıyor.
