SLOPPY JOE'NUN DAĞINIK HİKAYESİ: BİR SANDVİÇ, BİRKAÇ ŞEHİR VE TEK BİR İSİM

Bazı yemeklerin tarifinden önce hikayesi vardır. Sloppy Joe da bunlardan biri. Bugün hamburger ekmeğinin arasında sıcak kıyma, soğan, domates sosu ve baharatlarla servis edilen bu sandviçin geçmişi, tarifinden çok daha karmaşık.

Çünkü Sloppy Joe'nun yalnızca nasıl ortaya çıktığı değil, adını nereden aldığı da kesin olarak bilinmiyor. Üstelik aynı isim, farklı şehirlerde farklı sandviçleri tanımlıyor.

BU HİKAYE ASLINDA SLOPPY JOE'YLA BAŞLAMIYOR

20. yüzyılın başları ve ortalarındaki Amerikan yemek kitaplarında Sloppy Joe adı henüz kullanılmazken benzer kıymalı sandviç tarifleri bulunuyor. “Toasted Deviled Hamburgers”, “Chopped Meat Sandwiches”, “Spanish Hamburgers”, “Hamburg a la Creole”, “Beef Mironton” ve “Minced Beef Spanish Style” gibi isimler, kıymalı ve soslu sandviçlerin Amerikan mutfağında bu addan çok daha önce var olduğunu gösteriyor.

Bu nedenle mesele yalnızca Sloppy Joe'nun ne zaman ortaya çıktığı değil, birbirine benzeyen bu tariflerin ne zaman tek bir isim altında anılmaya başladığı.

“Sloppy Joe”nun sandviç adı olarak kaynaklarda görünmesi 1940'lı yıllara uzanıyor. 1944'te Ohio'daki Coshocton Tribune gazetesinde yayımlanan bir ilanda “Sloppy Joes” 10 sente satılıyor ve sandviçin Küba'da ortaya çıktığı belirtiliyordu. Aynı sayıda The Hamburg Shop'un yeni sandviçi olarak da yer alıyordu.

En çok anlatılan teorilerden biri 1917'de Havana'ya uzanıyor. Sloppy Joe's Bar'ın sahibi José “Sloppy Joe” Abeal y Otero'nun domatesle pişirilmiş kıymadan oluşan bir sandviç hazırladığı ileri sürülüyor. Bunun ropa vieja veya picadillo gibi Küba yemeklerinden esinlenen bir yorum olabileceği düşünülüyor.

Barın Errol Flynn, Ernest Hemingway ve Graham Greene gibi isimlerin uğrak noktası olduğu aktarılıyor. Yaklaşık 1937'de Hemingway'in, Key West'teki Silver Slipper adlı barın sahibi Joe Russell'ı mekanının adını Sloppy Joe's olarak değiştirmeye ikna ettiği söyleniyor.

Ancak başka bir hikaye New Jersey'ye uzanıyor. Town Hall Deli, Küba'daki bardan esinlenerek kendi Sloppy Joe'sunu geliştirdiğini söylüyor.

Fakat onların sandviçi kıymalı değil; dilimlenmiş jambon ve hindi, Rus sosu, lahana salatası ve İsviçre peyniriyle hazırlanan, üç dilim çavdar ekmeği arasında servis edilen bambaşka bir sandviç.

Bu da “Sloppy Joe” adının farklı sandviçler için kullanılmasından doğan karışıklığı daha da büyütüyor.

SANDVİÇİN YAYILMASINDA EKONOMİNİN DE PAYI VAR

Sloppy Joe'nun yükselişi yalnızca tarif ve isim hikayesiyle açıklanmıyor. Büyük Buhran ve II. Dünya Savaşı sırasında kıyma, etin daha ekonomik biçimde kullanılmasını sağladığı için bu tür sandviçlerin yaygınlaşmasında etkili oldu.

1940'ların sonuna gelindiğinde Sloppy Joe artık Amerikan sandviç kültüründe yerleşmiş bir yemek haline gelmişti. 1948'e gelindiğinde bu durumun belirginleştiği aktarılıyor.

1960'lı yıllarda gıda şirketlerinin hazır Sloppy Joe ürünleri üretmeye başlamasıyla sandviç restoranlardan ev mutfaklarına da taşındı. Et içeren konserve ürünlerin yanında yalnızca sos olarak satılan Manwich gibi ürünler de ortaya çıktı.

AMERİKAN SOFRASINDAKİ YERİ "ERKEKSİ YEMEK"

Sloppy Joe, Amerikan yemek folklorunda hamburger ve meat loaf ile birlikte erkeklikle ilişkilendirilen sığır eti yemekleri arasında anılıyor. Ancak burada söz konusu olan yalnızca Sloppy Joe'ya ait bir özellik değil; doyurucu, sade, protein ve karbonhidrat ağırlıklı gündelik yiyecekleri kapsayan daha geniş bir “erkeksi yemek” kategorisi

Bu çerçevede Sloppy Joe, Amerikan mutfağının gösterişsiz ve gündelik tarafında konumlanıyor. Kaynakta “sloppy joes” şeklindeki çoğul kullanımın tercih edilmesi de dikkat çekiyor; bu, yemeğin tek bir değişmez tariften çok tanınan bir yemek türü olarak ele alındığını düşündürüyor.

Amerika'da uzun süredir tanınan Sloppy Joe, Türkiye'deki hamburger kültüründe henüz klasik çeşitler kadar görünür değil. Bazı restoranların menülerinde yer alsa da hamburgerin yaygınlaşmış formları yanında hâlâ daha sınırlı bir seçenek olarak kalıyor.

Bunun bir nedeni de tarifin klasik hamburgerden ayrıldığı temel noktada saklı: Burada ızgara köfte yerine sosla pişirilmiş kıyma harcı kullanılıyor. Yani hamburger ekmeği aynı kalsa da ortaya çıkan sandviç, alışılmış burger formülünden farklı.

Bu yüzden Sloppy Joe, Türkiye'de hâlâ daha çok Amerikan mutfağından gelen, sınırlı sayıda mekanda karşımıza çıkan bir alternatif. Amerika'da yerleşmiş bir klasik olan sandviç, burada ise hamburger kültürünün henüz kenarında duran bir lezzet.

Sloppy Joe tek bir tariften ibaret değil.

Quebec'te benzer kıymalı sandviçler pain à la viande veya pain fourré gumbo adıyla, çoğunlukla sosisli sandviç ekmeğinde servis ediliyor. Rhode Island'ın Woonsocket çevresindeki “dynamite” ise soğan, dolmalık biber ve kimi zaman kereviz kullanılmasıyla ayrılıyor.

Brezilya'daki buraco quente, içi çıkarılmış pão francês ekmeğinin baharatlı domates sosunda pişirilmiş kıymayla doldurulmasıyla hazırlanıyor. İskoçya'da ise “mince roll” veya “roll and mince” adı verilen benzer bir sandviç, kıyma ve tereyağıyla doldurulmuş ekmekten oluşuyor.

New Jersey'de ise Sloppy Joe adı tamamen farklı bir sandviçe veriliyor: Üç dilim çavdar ekmeği arasında hindi, rosto dana eti veya pastrami; lahana salatası, Rus sosu ve İsviçre peyniriyle servis ediliyor. Klasik kıymalı Sloppy Joe ile bu versiyon arasında neredeyse hiçbir benzerlik bulunmuyor.

- 200 g domates sosu veya domates püresi

Geniş bir tavada sıvı yağı ısıtıp ince doğranmış soğan ve yeşil biberi birkaç dakika soteleyin. Sarımsağı ekleyip kısa süre daha çevirin.

Kıymayı tavaya alıp orta-yüksek ateşte kavurun. Kıyma tamamen parçalanıp suyunu çekmeye başladığında domates salçasını ekleyin ve bir dakika kadar kavurun.

Domates sosu, ketçap, Worcestershire sosu, hardal ve esmer şekeri ekleyin. Toz kırmızı biber, karabiber ve tuzla tatlandırın.

Karışımı kısık ateşte yaklaşık 15-20 dakika pişirin. Sos koyulaşmalı ama kıyma tamamen kuru kalmamalı. Sloppy Joe'nun karakteri zaten o hafif akışkan, dağılmaya müsait harcında.

Hamburger ekmeklerini hafifçe ısıtıp kıymalı harcı bolca yerleştirerek servis edin.

Havana, Key West, Sioux City; bir bar sahibi, bir aşçı, restoranlar, gazeteler ve yıllar içinde aynı adı kullanan farklı sandviçler...

Sloppy Joe'nun geçmişinde tek bir kesin başlangıç noktası yok. Ama belki de onu ilginç kılan da bu. Bir tarifin değil, farklı şehirlerde ve farklı mutfaklarda yeniden şekillenen bir yemek fikrinin hikayesini taşıyor.