AYM, genelev faaliyetlerini düzenleyen 96 yıllık kanun hükmünü iptal etti
Anayasa Mahkemesi (AYM), genelevlerin devlet gözetimi ve denetimi altında faaliyet göstermesini mümkün kılan yasal düzenlemeyi yürürlükten kaldırdı. 24 Nisan 1930 tarihli ve 1593 sayılı Umumi Hıfzıssıhha Kanunu'nun 128'inci maddesine yönelik iptal kararı, 17 Kasım 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı.
Mahkemenin 16 Temmuz 2026'da oybirliğiyle aldığı kararda, söz konusu hükmün Anayasa'nın devletin temel amaç ve görevlerini belirleyen 5'inci maddesi ile kişinin maddi ve manevi varlığını koruma hakkını düzenleyen 17'nci maddesine aykırı olduğu belirtildi.
İptal kararının yürürlüğe girmesi için ileri bir tarih belirlenmemesi nedeniyle ilgili hüküm, kararın Resmî Gazete'de yayımlandığı 17 Kasım itibarıyla yürürlüğe girdi.
İptal sürecini başlatan başvurular, bazı konut ve işyerlerinin belirli sürelerle kapatılarak mühürlenmesine ilişkin idari işlemlere karşı açılan davalardan kaynaklandı.
Erzurum Bölge İdare Mahkemesi 3'üncü İdari Dava Dairesi, Mardin 3'üncü İdare Mahkemesi ve Danıştay Dördüncü Dairesi, söz konusu işlemlerin hukuki dayanağını oluşturan kanun hükmünün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle AYM'ye başvurdu.
Başvurularda, Sağlık Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığına verilen düzenleme yetkisinin sınırlarının kanunda yeterince açık biçimde çizilmediği savunuldu. Ayrıca genelevlerin çalışma esasları ile seks işçilerinin tabi olacağı koşulların temel çerçevesinin de kanunla belirlenmediğine dikkat çekildi.
Üç başvuruyu bir arada inceleyen AYM, düzenlemenin Anayasa'nın 5'inci ve 17'nci maddeleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiğine hükmetti.
Mahkemenin gerekçeli kararında, seks işçiliğinin yalnızca kişisel tercih çerçevesinde değerlendirilemeyeceği, kişilerin içinde bulunduğu toplumsal ve ekonomik koşulların da dikkate alınması gerektiği ifade edildi.
Yoksulluk, ekonomik çaresizlik, istismar ve insan ticareti gibi etkenlerin kişileri seks işçiliğine yöneltebildiğine işaret eden AYM, bu koşullar altında verilen rızanın ne ölçüde özgür olduğunun sorgulanması gerektiğini belirtti.
Kararda, özellikle ekonomik ve sosyal baskı altında bulunan ya da fiziksel, ruhsal ve cinsel istismara maruz kalan kişilerin seks işçiliğine yönelik rızalarının özgür iradeye dayandığının kabul edilmesinin güç olduğu değerlendirildi.
AYM, seks işçiliğinin bir meslek olarak tanınmasının insan bedenini, özellikle kadın bedenini ekonomik bir pazarın parçası hâline getirebileceğine de dikkat çekti.
Kararın öne çıkan bölümlerinden biri de devletin bu alandaki sorumluluğuna ilişkin değerlendirmeler oldu.
AYM, kamu otoritesinin yalnızca fuhuş faaliyetlerini denetlemekle yetinmemesi gerektiğini belirtti. Mahkemeye göre devletin öncelikli sorumluluğu, insanları seks işçiliğine yönelten yapısal sorunları ortadan kaldıracak sosyal politikalar geliştirmek ve bu faaliyetlerden kazanç sağlayan aracılarla mücadele etmek.
Kamu sağlığı ve güvenliğinin korunması amacıyla fuhuş faaliyetlerinin yasal kurallara bağlanmasının, bu faaliyeti kendiliğinden insan onuruyla bağdaşır hâle getirmeyeceği de kararda vurgulandı.
Mahkeme, ekonomik çaresizlik içindeki kişilerin durumundan yararlanılan bir alanın devlet tarafından düzenlenmesinin, bireyin maddi ve manevi varlığını koruma yükümlülüğüyle örtüşmediği sonucuna vardı.
Bu değerlendirmeler doğrultusunda Sağlık Bakanlığı ve İçişleri Bakanlığına düzenleme ve denetleme yetkisi veren hüküm Anayasa'ya aykırı bulunarak iptal edildi.
AYM, kararının gerekçesinde şu ifadelere yer verdi:
"Bu itibarla insan onuru geride bırakılarak devletin gözetim ve denetimi altında fuhuş yapılmasına imkân tanıyan kuralın devlete yüklenen, kişilerin maddi ve manevi varlığını koruma ve geliştirme hakkının etkili bir şekilde korunabilmesi yönündeki pozitif yükümlülükle bağdaşmadığı sonucuna varılmıştır."
AYM'nin değerlendirmesinde yetişkin bireylerin kendi rızalarıyla fuhuş yapması konusu da ele alındı.
Fuhşa zorlamanın insanlık dışı veya onur kırıcı muamele niteliği taşıdığı konusunda tereddüt bulunmadığını belirten Mahkeme, yetişkinlerin kendi iradeleriyle bu faaliyette bulunmasının korunması gereken bir değer olup olmadığına ilişkin tartışmaya da yer verdi.
Kararda, bireyin kendi bedeni üzerinde tasarruf hakkına sahip olmasının, bu hakkı herhangi bir sınırlama olmaksızın kullanabileceği anlamına gelmediği vurgulandı.




