Polis Akademisi Öğretim Üyesi Dr. Alp Cenk Arslan, geleneksel güvenlik anlayışının değişen siber tehditler karşısındaki sınavını ve kritik olmayan gündelik altyapıların nasıl stratejik güvenlik risklerine dönüştüğünü AA Analiz için kaleme aldı.

1881 ile 1901 yılları arasında pek çok devlet lideri ve hanedan mensubu çeşitli suikastlara kurban gitti. Rus Çarı İkinci Aleksandr, Fransa Cumhurbaşkanı Sadi Carnot, Avusturya İmparatoriçesi Elisabeth, İtalya Kralı Birinci Umberto ve ABD Başkanı William McKinley bu isimler arasındaydı. Terörizmin tarihsel gelişiminde “anarşist dalga” olarak tanımlanan bu dönem, değişen koşulların küçük gruplara nasıl stratejik sonuçlar doğurabilecek bir şiddet kapasitesi kazandırdığını gösteriyordu. Nitekim 1865 yılında sahte para üretimiyle mücadele amacıyla kurulan ABD Gizli Servisinin koruma görevleri, ancak McKinley suikastının ardından genişletildi. Bu liderler çok eski bir dönemin kıstaslarına göre korunuyordu. Kral Umberto üstü açık bir arabada, Cumhurbaşkanı Carnot büyük bir kalabalık arasında öldürülmüştü. Doğmakta olan yeni güvenlik paradigması devletlerin en üst kademesinde dahi yeterince okunamıyordu. Bu tarihsel deneyim, güvenlik kurumlarının öncelikleri geçmişin tehditlerine göre şekillenmeye devam ederken tehditlerin niteliği değiştiğinde ne olacağı sorusunu gündeme getiriyor.

Gündelik altyapılar siber sabotajın cepheleri haline geliyor

11-12 Ekim 2026 gecesi bazı saldırganlar, Fransa genelinde 700’den fazla perakende satış noktasındaki endüstriyel soğutma sistemlerinin kontrol ünitelerine sızdı. Buz çözdürme ayarlarının değiştirilmesi sonucunda Fransa hükümetinin tahminlerine göre on milyonlarca avroluk gıda kaybı, ekipman hasarı ve en az on beş yangın meydana geldi. Fransa, 9 Kasım’da saldırıları resmen İran Devrim Muhafızları Ordusu ile bağlantılı bir siber birim olan Shahid Kaveh’e atfetti. İran ise suçlamaları reddetti. Paris yönetimi, İran Büyükelçisini Dışişleri Bakanlığı'na çağırırken Avrupa düzeyinde yaptırımlar ve orantılı karşılık verme seçeneklerini değerlendireceğini bildirdi. Böylece gündelik ticari faaliyetleri sürdüren sistemlere yönelik bir müdahale, ekonomik yıkımın ötesine geçerek diplomatik bir gerilime dönüştü.

1-2 Kasım tarihlerinde ise Avrupa’nın çeşitli ülkelerindeki tesisleri etkileyen yeni bir saldırı dalgası yaşandı. Avrupa Komisyonu, Avrupa Birliği Siber Güvenlik Ajansı (ENISA), Europol, AB Bilgisayar Güvenliği Olaylarına Müdahale Ekipleri Ağı (CSIRTs Network) ve Avrupa Siber Kriz İrtibat Organizasyon Ağı (EU-CyCLONe), gelişmelerin izlenmesi için koordinasyon içerisinde hareket etti. Bu ikinci saldırı dalgasının failleri henüz belirlenebilmiş değil. Fransa Kan Kurumu'nun üç tesisindeki soğutma sistemleri de bir tedarikçinin ekipmanları üzerinden etkilendi. Bununla birlikte bağımsız izleme ve alarm mekanizmaları sayesinde zamanında müdahale edilerek herhangi bir kan ürününün kaybı önlendi. Süpermarketlere yönelik saldırılar siber müdahalelerin yıkıcı kapasitesini ortaya koyarken kan depolama tesislerinde yaşananlar, bağımsız güvenlik tedbirlerinin olası bir halk sağlığı krizini nasıl engelleyebileceğini gösterdi.

Bu gelişmeler siber güvenlikten “siber-fiziksel sistemlerin güvenliğine” uzanan önemli bir dönüşüme işaret ediyor. Operasyonel teknolojiler ve endüstriyel kontrol sistemleri, fiziksel süreçleri uzaktan erişim arayüzleri ve dış erişime açık yönetim portları üzerinden kontrol ediyor. Bu sistemlerdeki çalışma parametrelerinin yetkisiz biçimde değiştirilmesi, doğrudan fiziksel işleyişe müdahale edilmesi anlamına geliyor. Sonuç, bozulmuş gıda ürünleri, hasar görmüş ekipmanlar veya kesintiye uğramış temel hizmetler olabiliyor. Soğutma yerine ısıtma komutu verilen bir kontrol ünitesi, dijital ortamda gerçekleştirilen basit bir işlemi geri döndürülemez maddi kayıplara dönüştürebiliyor. Enformasyona yönelik saldırıların etkileri çoğu zaman giderilebilirken ekonomik ve toplumsal hayatın sürekliliğini sağlayan fiziksel süreçlere yönelik saldırılar, geride somut bir yıkım bırakıyor.

Stratejik kırılganlığın değişen coğrafyası

Dünya toplumlarının bugün karşılaştıkları sorun, güvenlik paradigmasının tehditlerdeki dönüşümün gerisinde kalması. Güvenlik kurumları önemli teknik kapasitelere sahip olsalar da yerleşik öncelikleri çoğunlukla enerji santralleri veya askerî ağlar gibi stratejik niteliği açıkça görülebilen varlıkların korunmasına odaklanıyor. Oysa modern toplumların işleyişi tek başlarına stratejik önemi sınırlı görünen ancak bir bütün olarak değerlendirildiğinde sistemik nitelik taşıyan, çoğunlukla özel sektör tarafından işletilen teknolojilere dayanıyor. Benzer soğutma kontrol sistemlerinin yaygın biçimde kullanılması, yerel ölçekteki güvenlik açıklarını geniş çaplı ekonomik kayıplara ve diplomatik sonuçlara dönüştürebiliyor. Dolayısıyla bir saldırganın, doğrudan hedef aldığı sistemin ötesinde sonuçlar doğurabilmesi için büyük bir enerji santralini devre dışı bırakması veya askerî bir ağa sızması gerekmiyor. Bu durum stratejik kırılganlığın coğrafyasının giderek genişlediğini gösteriyor.

Geçmişte yaşanan benzer olaylar da bu tespiti destekliyor. ABD makamları, 2023 yılında kötücül aktörlerin su ve atık su tesislerinde kullanılan programlanabilir mantık denetleyicilerini hedef aldıkları konusunda uyarılarda bulunmuştu. Saldırganlar, internete açık endüstriyel cihazlardaki güvenlik açıklarından yararlanıyordu. Dolayısıyla endüstriyel kontrol sistemlerine yönelik tehditler, perakende sektöründeki soğutma altyapılarıyla sınırlı değil. Avrupa’nın bu alandaki düzenleyici yaklaşımı ise siber güvenlik risklerinin yönetimi ve olay bildirimine ilişkin yükümlülükleri genişleten NIS2 Direktifi ile Siber Dayanıklılık Yasası’nı kapsıyor. Bahsi geçen yasanın güvenlik açıklarının bildirilmesine ilişkin yükümlülükleri Eylül 2026’da yürürlüğe girerken tasarımdan itibaren güvenliğe ilişkin kapsamlı yükümlülüklerin Aralık 2027’de uygulanması öngörülüyor. Bu düzenlemeler gerekli olmakla birlikte tek başlarına yeterli değil. Kurumsal sorumlulukların, özel sektör uygulamalarının, teknik güvenlik tedbirlerinin ve ulusal güvenlik değerlendirmelerinin ne ölçüde bütünleşik bir yaklaşımla ele alındığı daha çok önem kazanıyor.

Dijital egemenlik ve güvenliğin yeniden tanımlanması

Günümüzde güvenlik, ticari soğutma sistemlerinin, endüstriyel sıcaklık kontrol mekanizmalarının, su altyapısının, enerji dağıtımının ve sağlık hizmetlerini destekleyen lojistik ağların kesintisiz işleyişinin korunmasına giderek daha fazla bağımlı hale geliyor. Bu sistemlerin dijital ortamla kurduğu bağlantılar, modern toplumların sıradan görünen teknolojik bağımlılıklarını stratejik kırılganlık alanlarına dönüştürüyor. Böylece devlet kapasitesi, toplumsal dayanıklılık ve egemenliğin pratik anlamı da yeniden sınanıyor.

On dokuzuncu yüzyılın sonlarında gerçekleşen suikastlar, eski tehditlere göre örgütlenmiş güvenlik kurumlarının yeni saldırı yöntemleri karşısında nasıl hazırlıksız kalabildiğini göstermişti. McKinley suikastı, mevcut kurumsal görev tanımının değişen tehdit ortamına karşılık verememesi nedeniyle başkanlık koruma sisteminin dönüşümünü hızlandırdı. Bugün Avrupa’da yaşanan soğutma sistemlerine yönelik siber saldırılar da benzer bir yapısal sorunu gündeme getiriyor. Teknolojik dönüşüm, zararın hangi araçlarla ve hangi sistemler üzerinden üretilebileceğini değiştirirken güvenlik kurumları stratejik öneme sahip hedeflere ilişkin geçmişten devralınan anlayışla hareket etmeyi sürdürebiliyor. Bu yeni dönemde egemenliğin gerçek ölçütü devletin sembolik ve stratejik varlıklarını koruyabilme kapasitesinin ötesine geçiyor. Gündelik hayatı ayakta tutan sıradan operasyonel teknolojilerin uzaktan müdahale ve yıkım araçlarına dönüşmesini engelleyebilme yeteneği devletlerin ulaşması gereken bir kabiliyet olarak karşımızda duruyor.

[Dr. Alp Cenk Arslan, Polis Akademisi Öğretim Üyesidir.]

*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.