Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, Mekke İttifakı'nın en önemli ayaklarından birinin de savunma sanayisi alanında yapılacak işbirliği olduğunu belirterek, "Bizim şu andaki politikamız, Suudi Arabistan'ın savunmasına yönelik, Yemen'in içerisinde asker bulundurmayla ilgili bir alınmış karar yok. Ama Suudi Arabistan'ı savunmada gereken destek veriliyor." dedi.

Fidan, TGRT Haber canlı yayınında gündeme ilişkin soruları yanıtladı.

Bakan Fidan, Mekke İttifakı ile ilgili kurumsallaşma çalışmalarının devam ettiğini, ittifak içinde ana kararların alındığını ve ana mekanizmaların kurulduğunu belirterek, hem askeri karargahın hem de sekretarya kararlarının alındığını hatırlattı.

Mekke İttifakı'nın önündeki bir sınamanın da Yemen'deki olaylar olduğunu vurgulayan Fidan, Yemen'deki sorunun Suudi Arabistan'ın güvenliğini tehdit etmesi ve bu tehdidin durmamasının Türkiye içindeki siyasetin de gündemi olduğunu söyledi.

Fidan, 19 Kasım'da TBMM'deki Plan ve Bütçe Komisyonunda yaklaşık 55 milletvekilinin söz aldığını ve muhalefet partilerinden çok sayıda soru ve eleştiri geldiğini aktararak, şu ifadeleri kullandı:

"Bunların bir kısmı gerçekten çok dikkate alınması gereken, cevabı olmayan şeyler değil. Ben orada da söylüyordum, bunun aslında çok rahat ortamlarda tanıtılması gereken bir konu (olduğunu) ama sonuçta Türkiye'deki sistem gereği, bütçedeki yaptığınız konuşmalar esas itibarıyla bütün dünyaya deklare ediliyor, orada kalmıyor. Dolayısıyla devletin kendi işleyişini, hangi hareketi hangi amaçla, neyi niye yaptığını jeostratejik konularda bu kadar dünyaya deklare edecek durumda değiliz."

Geçmişte Osmanlı Devleti'nin sınırları içerisinde bulunan topraklarda verilen mücadelelerle bugün başka ülkelerde yürütülebilecek askeri faaliyetlerin birbirinden farklı değerlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Fidan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"(Yemen çölü) dediğiniz yer, o zamanki haliyle bugünkü Türkiye sınırları içerisinde kalan herhangi bir yerden farklı bir yer değil. Orası senin sınırın, orası senin toprağın, orası senin namusun kaybedene kadar. Ölmen gerekiyorsa öleceksin. Şimdi o örneği bugüne taşımak olmaz. Kendi vatanındır, kendi bayrağının olduğu yerdir. Osmanlı yönetiminin altında bir sınırı olan bir yer sonra kaybetmişsin. Şimdi bugünün de yani başka bir ülkede gidip savaşıp şehit olmak meselesi gündeme getirildiği zaman, şimdi Yemen kendisi bir ulus devlet onun üstünde kuzeyinde Suudi Arabistan var. Onun üstünde Ürdün var, Suriye var bize gelene kadar 4-5 tane ülke var. Şimdi biz bir güvenlik ittifakı kurmuşuz, bu güvenlik ittifakı içerisinde sorumluluklarımız, yapmamız gereken şeyler var ve bu güvenlik ittifakı için biz hep söylüyoruz yani bölgenin en önemli aracı ve bu güvenlik ittifakı kurulurken birilerine karşı olmak için kurulmuyor. İttifaka üye olan ülkeler birbirlerine karşı güven veriyorlar."

Mekke İttifakı'nın en önemli ayaklarından biri savunma sanayisi alanındaki işbirliği

Fidan, bölgedeki birçok sıkıntının bölgede kalıcı bir ittifaklar sisteminin olmamasından kaynaklandığını belirterek, bunun sebeplerinden birinin bölgedeki ulus devletlerin geç oluşması olduğunu vurguladı.

Orta Doğu'daki ulus devletlerin çok genç olduğuna işaret eden Fidan, oradaki güç dengelerinin, sermayelerin ve özellikle Körfez'deki ilişkilerin oturmasının bayağı bir zaman aldığına dikkati çekti.

Fidan, Türkiye'nin çok uzun zamandır Suudi Arabistan'a savunma sanayi ürünleri sattığını hatırlatarak, "Mekke İttifakı'nın en önemli ayaklarından biri de savunma sanayisi alanında yapacağımız işbirliği. Çünkü biz şunun sıkıntısını çok çektik. Diyelim Amerika çok savaşa girmiş bir ülke, geliştirdiği yetenekler var ve biz terörle mücadele ederken bundan 15 sene önce bazı yeteneklere ihtiyacımız vardı, satın alamazdınız. Paranız var, almak istiyorsunuz. Terör 10 sene içinde biteceğine, 2 sene içinde bitecek, adam satmıyor." diye konuştu.

Türkiye'nin kendi savaşlarını verirken, kendi teknolojisini ve kabiliyetlerini de geliştirdiğine dikkati çeken Fidan, bu imkanların hangi ülkelerle paylaşılacağının yalnızca ekonomik değil, stratejik bir tercih olduğunu vurguladı.

Fidan, Pakistan, Suudi Arabistan ve Türkiye'nin yanı sıra ilerleyen süreçte diğer bölge ülkelerinin de katılımıyla geliştirilecek ekonomik işbirliğinin önemine işaret ederek, "Bizim şu andaki politikamız Suudi Arabistan'ın savunmasına yönelik, Yemen'in içerisinde asker bulundurmayla ilgili bir alınmış karar yok. Ama Suudi Arabistan'ı savunmada gereken destek veriliyor." değerlendirmesinde bulundu.

"Konu savaşmaya gelince bildiğimiz bir yerden soru çıkar"

NATO'nun 5. maddesinin ittifak tarihinde çok sınırlı sayıda kullanıldığına dikkati çeken Fidan, "Afganistan'a giderken, 'Afganistan dağlarında Amerikalı askerler gibi ölecek' diye bir eleştiri duydunuz mu burada? Şimdi niye böyle bir konu var yani olmayan bir konu için? NATO'da olduğu zaman bir sıkıntı yok da, Mekke Savunma İttifakı'nda, gidilen yer de Müslüman yerken (neden var)?" diye konuştu.

Fidan, savunma ittifakı kapsamında 5. maddenin devreye girmesi ve topyekun savaş durumunun ortaya çıkması için tehdit değerlendirmesi, ortak istihbarat faaliyetleri ve savunma planlaması gibi birçok aşamadan geçilmesi gerektiğini belirterek, "Suudi Arabistan şu anda Yemen konusunda 30'a yakın ülkeyle işbirliği yapıyor. Bizden çok daha ileride, bu konuda önceden işbirliğine başlamış ülkeler var. Biliyorsunuz ABD, İngiltere, bazı Avrupa ülkeleri Yemen'deki hedefleri bilmiyorum kaç defa bombaladılar. Defalarca bombaladılar Husilere ait hedefleri. Tekrar olay devam ediyor." ifadelerini kullandı.

Suudi Arabistan'a yönelik füze saldırılarının geçmişte uluslararası toplumun yeterince dikkatini çekmediğini anımsatan Fidan, Husilerin Babülmendep Boğazı'ndaki deniz trafiğini hedef almasıyla Yemen meselesinin küresel ölçekte stratejik bir güvenlik sorununa dönüştüğünü ve bu gelişmelerin ardından uluslararası toplumun bölgeye ilgisinin arttığını kaydetti.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın, Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler'in ve Türk istihbaratı ve diplomatlarının hangi konuyu nasıl değerlendireceğini bildiğini dile getiren Fidan, "Bir de hani biz artık savaş nedir bilen bir milletiz. Herhalde savaş bizim işimiz. Çok savaştık. Allah uzak tutsun savaştan ama konu savaşmaya gelince bildiğimiz bir yerden soru çıkar. Merak etmeyin." şeklinde konuştu.

Fidan, savunma ittifakı kapsamında Türkiye'nin herhangi bir askeri operasyona katılımının otomatik olarak gerçekleşmesi için teknik ve hukuki süreçlerin işletilmesi gerektiğini anlattı.

Yurt dışına asker gönderilmesi ve askeri görevlerin yürütülmesi için TBMM kararı gerektiğini kaydeden Fidan, Türkiye'nin Suriye, Irak, Somali ve Lübnan'daki askeri varlığı ile uluslararası sulardaki görevleri için de Meclisten tezkere çıkarıldığını hatırlattı.

R4+E4 ikinci toplantısı Berlin'de yapılacak

Fidan, bölgesel sorunların çözümünde geleneksel diplomatik yöntemlerin masaları anlamsız kıldığını ve boş yere formalite yarattığını belirterek, ülkelerin resmi müzakere süreçleri dışında da bağlayıcı olmayan, açık ve samimi görüşmeler yapabileceği platformlara ihtiyaç duyulduğunu söyledi.

R4 platformunun, Gazze'deki soykırımı durdurmak amacıyla Türkiye'nin öncülüğünde İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) ve Arap Birliği bünyesinde oluşturulan 8'li grubun çalışmalarından doğduğunu aktaran Fidan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bizim gibi ülkeler, Filistin meselesine tepki gösteren ülkeler olmuştur ama konu, Araplar üzerinden taşınmıştır. Ben İslam İşbirliği Teşkilatı'nda dedim, bu mesele Araplara bırakılacak kadar küçük bir mesele değil. Gerçekten Araplara da haksızlık yapılıyor burada. Eğer bütün İslam dünyasını ilgilendiriyorsa, İslam dünyasının bütün vicdanını harekete geçiriyorsa herkes kardeşim elini taşın altına koymak zorunda. Yani buradan benim tepki göstermem yetmiyor. Diplomatik olarak angaje olmamız gerekiyor."

Fidan, bu işbirliğinin hem yeni diplomatik usulleri geliştirmede hem de İsrail'i köşeye sıkıştırmada ne kadar işe yaradığının görüldüğünü ve Mekke İttifakı ile Bölge Vizyon Belgesi gibi somut girişimlere zemin hazırladığını ifade etti.

İran'ın nükleer programına ilişkin meselelerin ABD ve Birleşmiş Milletler (BM) çerçevesinde ele alınabileceğini aktaran Fidan, İran'la ilgili diğer bölgesel sorunların doğrudan bölge ülkelerince görüşülmesi gerektiğini bildirdi.

Fidan, bölgesel sorunların çözümünün geçmişte hegemon güçlere bırakıldığını ancak bölge ülkelerinin kendi sorunlarına çözüm üretme iradesi geliştirmesinin önem taşıdığını belirterek, Avrupa ülkelerinin de benzer bir arayış içerisinde olduğuna işaret etti.

ABD'nin Avrupa güvenliğindeki rolünü azaltmasıyla Avrupa'nın kendi güvenliğini nasıl sağlayacağı sorusuyla karşı karşıya kaldığını söyleyen Fidan, 5 yıldır devam eden ve çok fazla can kaybına neden olan Rusya-Ukrayna Savaşı'nın Avrupa açısından ciddi bir güvenlik sınaması oluşturduğunu vurguladı.

Fidan, iki bölgedeki krizlerin karşılıklı etkileşiminin ortaya çıkan maliyetleri giderek artırdığını, bu nedenle farklı coğrafyalardaki sorunların yalnızca kendi bölgesel platformlarında değil, ortak mekanizmalar aracılığıyla da ele alınması gerektiğini kaydetti.

Bu anlayışla Avrupa Dörtlüsü ile bölgesel dörtlüyü İstanbul'da bir araya getirdiklerini anlatan Fidan, "İkinci toplantıyı gelecek ay inşallah Berlin'de yapacağız, Almanya'da, planlanan o. Eğer her şey yolunda giderse." dedi.

Fidan, R4-E4 formatındaki görüşmelerin bağlayıcı olmayan, açık ve serbest tartışmalara dayandığını aktararak, "Gerçekten her ülke aslında sahip olduğu siyasal hassasiyete göre belli konuları çok net olarak söyleyebiliyor. Bazılarını söyleyemiyor ama masa etrafında toplandığımız zaman herkesin aynı olduğunu görüyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

G20 Liderler Zirvesi öncesinde her yıl dışişleri bakanlarının ve maliye bakanlarının katıldığı iki ayrı toplantı düzenlendiğini anlatan Fidan, konuşmasını şöyle sürdürdü:

"Dışişleri bakanlarına (toplantısına) biz gittiğimizde Atlanta'ya orada 3 tane husus vardı. Birincisi; enerji güvenliği, ikincisi; bu bağlantısallık, bu kapatılan boğazlar vesaire ve bunların sıkıntıları. Üçüncüsü; coğrafi krizler. Şimdi bu bağlantısallığı esas alan Hürmüz Boğazı, İstanbul Boğazları, Cebelitarık, Malakka, Panama Kanalı gibi yerlerde bir evrensel deklarasyon yapalım, hepimiz imza atalım ve bu bağlayıcı kural olsun diye bir teklif getirdik. Çalışalım burada, diyelim ki 'dünyadaki şartlar, savaşlar ne olursa olsun şu geçiş noktaları hiçbir şekilde ticari şeye kapatılamaz' gibi bir girişimde bulunabilir."

Fidan, R4-E4 platformundaki görüşmelerin yalnızca mevcut sorunlara yönelik ortak yaklaşımlar geliştirmekle sınırlı olmadığını dile getirerek, bu mekanizmanın ilerleyen süreçte ülkeler arasında yeni işbirliği alanları, farklı görev paylaşımları ve ortak hareket biçimleri ortaya çıkarabileceğini söyledi.

"Gazze meselesi unutturmadığımız ve unutturmayacağımız bir konu"

Gazze'de yaşanan insani krizin son dönemde meydana gelen sel felaketiyle daha da ağırlaştığını belirten Fidan, "Şimdi biliyorsunuz; yani barış anlaşmasının belli maddeleri hayata girip bu soykırımın aktif hali durup, böyle artık belli hedef alıcı ölmeler devam ediyor. Ama içeriye istenen miktarda olmasa da belli miktarda gıda giriyor. Yani gıda, en azından giriyor ama gıda tek başına yetmiyor." dedi.

Fidan, Gazze'de barınma ihtiyacının da karşılanması gerektiğini vurgulayarak, Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın talimatıyla Türkiye'de depremde kullanılan konteynerlerin bölgeye gönderilmesi için AFAD, Kızılay ve diplomatların yoğun çaba gösterdiğini anlattı.

Konteynerlerin metalden yapılması ve Hamas tarafından silah yapımında kullanılabileceği gerekçesiyle İsrail'in girişlerine izin vermediğine dikkati çeken Fidan, beton, demir ve çelik gibi inşaat malzemelerine yönelik kısıtlamaların da Gazze'deki konutların onarılmasını ve yeni barınma alanlarının oluşturulmasını engellemesi nedeniyle Gazzelilerin bez çadırlarda yaşamını sürdürmek zorunda kaldığını dile getirdi.

Fidan, sel, fırtına ve soğuk hava koşullarının mevcut insani krizi daha da derinleştirdiğini kaydetti.

İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun seçimler öncesinde söz konusu kısıtlamaları gevşetmesinin beklenmediğini belirten Fidan, seçimlerin ardından Gazze'ye yönelik insani yardım ve yeniden imar süreçlerinde yeniden hareketlilik yaşanabileceğini düşündüğünü ifade etti.

Fidan, İran, ABD ve Körfez'de yaşanan krizlerin Suudi Arabistan, Ürdün, Katar ve Mısır gibi Gazze konusunda diplomatik girişimlerde bulunan ülkelerin kendi sorunlarına yoğunlaşmasına neden olduğunu ifade ederek, "Biz Türkiye olarak sürekli gündemde tutuyoruz. Bunda bir sıkıntımız yok. Her konuşmamızda, her girişimimizde, her platformda nerede olursa olsun Gazze meselesi unutturmadığımız ve unutturmayacağımız bir konu." dedi.