Şehir Araştırmacısı Taner Özdemir tarafından Osmanlı arşivlerinden ortaya çıkarılan 22 Aralık 1910 tarihli belge, Erzurum'un Hınıs ilçesine bağlı Tiftik köyünün petrol geçmişine ışık tuttu. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı kayıtlarında yer alan belgede, Ahmet, Seyfullah, İsador ve Ohannes isimli dört şahsa petrol madeni işletme ruhsatı verildiği bilgisi bulunuyor.
Şehir Araştırmacısı Taner Özdemir'in Erzurum'un petrol geçmişine yönelik araştırmaları sırasında gün yüzüne çıkardığı Osmanlı dönemi arşiv belgesi, Hınıs'ın yer altı kaynakları bakımından Osmanlı döneminde de önemli girişimlere sahne olduğunu ortaya koyuyor. 22 Aralık 1910 tarihini taşıyan belgenin özetinde, Erzurum'un Hınıs ilçesine bağlı Tiftik köyünde Ahmet, Seyfullah, İsador ve Ohannes isimli dört şahsa petrol madeni işletme ruhsatı verildiği açıkça belirtiliyor. Bu kayıt, Osmanlı Devleti döneminde Hınıs'ta petrol konusunda yalnızca arama ve araştırma girişimlerinin değil, doğrudan işletme ruhsatı verilmesine kadar uzanan çalışmaların da gerçekleştirildiğini gösteriyor. Dört şahıs adına düzenlenen ruhsat kaydı, Erzurum'un petrol tarihinin sanılandan çok daha eskiye uzandığına işaret ediyor.
Erzurum'un petrol tarihi yeniden gündemde
Konuyla ilgili değerlendirmelerde bulunan Şehir Araştırmacısı Taner Özdemir, Erzurum'un petrol geçmişinin farklı dönemlere ait arşiv belgeleri ışığında yeniden ele alınması gerektiğini belirtti. Özdemir, 1909 yılında Hınıs'ın Divan-ı Hüseyin ve Halil Çavuş köylerindeki neft ve petrol madenlerine ilişkin girişimleri ortaya çıkardığını hatırlatarak, 1910 tarihli bu yeni belgenin araştırmanın önemini daha da artırdığını ifade etti. Taner Özdemir, konuya ilişkin şu değerlendirmelerde bulundu: "Erzurum'un petrol geçmişi, bugüne kadar yeterince üzerinde durulmayan tarihi konulardan biridir. Osmanlı arşivlerinde karşılaştığımız belgeler, bölgemizde petrolün çok daha eski tarihlerde gündeme geldiğini gösteriyor. 1909 yılında Hınıs'taki petrol ve neft madenleriyle ilgili girişimlerin ardından, 1910 yılında yine Hınıs'ın Tiftik köyünde dört şahsa petrol madeni işletme ruhsatı verilmiş olması son derece dikkat çekicidir. Burada özellikle üzerinde durulması gereken husus, petrolün yalnızca araştırma konusu olması değil, işletilmesi amacıyla resmi ruhsat düzenlenmiş olmasıdır. Bu durum, Osmanlı döneminde Erzurum'un yer altı kaynaklarına yönelik ekonomik ve ticari girişimlerin boyutunu anlamamız açısından önemli bir tarihi veridir. Amacımız, arşivlerdeki belgeleri gün yüzüne çıkararak Erzurum'un bilinmeyen enerji tarihini ortaya koymak ve bu tarihi mirası gelecek nesillere aktarmaktır. Her yeni belge, Erzurum'un geçmişine ilişkin bildiklerimizi yeniden değerlendirmemizi sağlıyor."
Hınıs'ın petrol geçmişi arşivlerde gizli
22 Aralık 1910 tarihli kayıt, Hınıs'ın Tiftik köyünü Erzurum'un petrol tarihi bakımından önemli bir araştırma alanı haline getiriyor. Ancak belgenin ortaya çıkardığı bilgiler, beraberinde yeni soruları da gündeme getiriyor. Ruhsatın hangi şartlarda verildiği, işletme faaliyetlerinin fiilen başlayıp başlamadığı, petrol sahasının sınırlarının nereleri kapsadığı ve ruhsat sahibi dört şahsın kimlikleri henüz araştırılmayı bekleyen konular arasında yer alıyor. Bu soruların cevapları, döneme ait diğer arşiv kayıtlarının incelenmesiyle ortaya çıkarılabilecek. Hınıs'ın Tiftik, Divan-ı Hüseyin ve Halil Çavuş köylerine ilişkin Osmanlı arşiv belgeleri, Erzurum'un petrol geçmişinin çok daha kapsamlı biçimde araştırılması gerektiğini gösteriyor. 1909 yılında petrol ve neft madenlerine ilişkin girişimler, 1910 yılında ise dört şahsa verilen işletme ruhsatı. Arşivlerden gün yüzüne çıkan bu belgeler, Erzurum'un enerji tarihinin henüz keşfedilmemiş sayfalarını gözler önüne seriyor.



