Hafta tatili 24 saatten az olamaz
İşçilerin bugün kullandığı hakların hemen hemen tamamı, uzun mücadeleler sonucu elde edilmiştir. Hafta tatili de zorlu mücadele ile kazanılan haklardandır. Türkiye’de hafta tatili hakkı, 1924 yılında çıkartılan 394 Sayılı Kanun ile tanınmıştır. Söz konusu kanun, nüfusu on bin ve üzeri olan şehirlerde işçilere haftada bir gün tatil yaptırılmasını zorunlu kıldı. Ancak, sağlık, ulaştırma, turizm, lokanta gibi birçok sektör bu zorunluluğun dışında bırakıldı. Tüm işçileri kapsayan hafta tatili hakkı zamanla bugünkü halini alabildi.
Her fırsatta işçilerin bu tür haklarının zorlukla elde edildiğini hatırlatmaya çalışıyorum. Zorlukla elde edildiğinin farkında olunursa, korumak için de mücadele edilir.
Hafta tatili, Anayasa’nın “Çalışma şartları ve dinlenme hakkı” başlıklı 50’nci maddesinde güvence altına alınmıştır.
4857 Sayılı İş Kanunu’na tabi iş yerlerinde, işçilere, tatil gününden önce çalışmış olmaları koşuluyla 7 günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilmesi zorunludur. Bu kanunun anlamı şudur: Bir işçi 6 gün aralıksız çalışmışsa 7’nci gün hafta tatili yapma hakkına sahiptir. Hafta tatilinin ille de cumartesi veya pazar günü kullandırılması şart değildir. Önemli olan 6 gün çalışmanın sonrasında 7’nci gün işçinin dinlenmesidir.
Uzun uğraşlardan sonra edinilen bu hak maalesef geçen yıl çıkartılan kanunla bazı sektörlerde kısıtlandı. Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından turizm işletmesi belgesi verilen konaklama tesislerinde işçinin 10 güne kadar çalıştırılıp 11’inci gün hafta tatili yaptırılması sağlandı. Her ne kadar bu işçinin “yazılı talebi ve onayı” koşuluna bağlandı ise de fiilen işverenin talebiyle oluyor.
Turizm sektörünün ardından maalesef başka sektörlerden de hafta tatilinin 11’inci güne kaydırılması konusunda talepler geliyor. Önümüzdeki yıllarda yeni sektörlerin eklenmesi sürpriz olmayacak.
Kanuna göre haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmadıkça bu süre, haftanın çalışılan günlerine eşit ölçüde bölünür. Haftanın 6 günü çalışılan iş yerlerinde günlük 7,5 saat, haftanın 5 günü çalışılan iş yerlerinde ise günlük 9 saat çalışma yapılabilir.
Haftalık 45 saatlik çalışma süresinin 6 günde doldurulduğu iş yerlerinde hafta tatili bir gündür. Haftalık çalışma süresinin 5 günde doldurulduğu iş yerlerinde ise iki gündür.
Hafta tatiline hak kazanmak için işçinin tatil öncesinde 6 gün çalışması gerekir.
Hafta tatili öncesinde 6 gün çalışma zorunluluğunu ille de fiilen çalışmak olarak anlamamak gerekir. İşçi, aşağıdaki hallerde hafta tatili hesabı bakımından çalışmış gibi sayılır:
Çalışmadığı halde kanunen çalışma süresinden sayılan zamanlar ile günlük ücret ödenen veya ödenmeyen kanundan veya sözleşmeden doğan tatil günleri,
İşçiye evlenmesi; evlat edinmesi; ana babasının, eşinin, kardeşinin, çocuğunun ölümü; eşinin doğum yapması durumunda verilen mazeret izinleri,
Bir haftalık süre içinde kalmak üzere işverence verilen diğer izinlerle hekim raporuyla verilen hastalık ve dinlenme izinleri.
Hafta tatili Anayasal güvence altındaki bir hak olduğundan ve kanun da emredici hüküm içerdiğinden, Yargıtay hafta tatili konusunda kesin sınırlar belirliyor. Buna göre, 7 günlük zaman diliminde kesintisiz 24 saatin altında haftalık izin verilmesi durumunda, hafta tatili izni kullandırılmamış sayılıyor.
İşçinin hafta tatilinde yarım saatliğine de olsa işe çağrılması, çalıştırılması, hafta tatilini hiç kullanmadığı anlamına geliyor.
İşçi onayı olmadan hafta tatilinde çalıştırılamaz. Kendi rızasıyla hafta tatilinde çalışması halinde ise ilave bir günlük ücret verilir.
