Anadolu Ajansının Global İletişim Ortağı olduğu ve Türkiye İktisadi Girişim ve İş Ahlakı Derneği (İGİAD) tarafından "Güven Ekonomisi ve İnsani Finans" temasıyla bu yıl on birincisi düzenlenen, akademi, iş dünyası ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getiren Türkiye İş Ahlakı Zirvesi'nin (TİAZ) sonuç bildirgesi yayımlandı.
İGİAD tarafından açıklanan sonuç bildirgesinde, zirvede gerçekleştirilen konuşma ve oturumlarda, günümüz ekonomik ve finansal sistemlerinin karşı karşıya bulunduğu ahlaki sorunlar, güvenin ekonomik ilişkilerdeki belirleyici rolü, insani finansın düşünsel ve kurumsal temelleri, güvene dayalı liderlik ve dayanışma kültürünün kapsamlı biçimde ele alındığı aktarıldı.
Yaşanan ekonomik krizlerin önemli bir boyutunu ahlaki değerlerin ekonomik karar alma süreçlerinden dışlanmasının oluşturduğunun ifade edildiği bildiride, "Ekonominin ve finansın kendi başına bir amaç haline gelmesi, insanın ve toplumsal refahın ise ikincil konuma itilmesi, ekonomik hayatın temel işlevinden uzaklaşmasına neden olmaktadır." değerlendirmesinde bulunuldu.
Ekonomi ve finansın insanın ve toplumun refahına hizmet eden araçlar olarak yeniden konumlandırılması gerektiğine işaret edilen bildiride, şu ifadelere yer verildi:
"İnsanı yalnızca tüketici, üretici, borçlu veya bir kredi puanından ibaret gören yaklaşımların ötesine geçilerek insanın onurunu, ihtiyaçlarını, iradesini ve toplumsal ilişkilerini esas alan bir ekonomik anlayış geliştirilmelidir. Bu çerçevede, ekonomik başarı yalnızca büyüme, karlılık ve sermaye birikimi üzerinden değil; üretilen toplumsal değer, adil paylaşım, insan refahı ve çevresel sürdürülebilirlik üzerinden değerlendirilmelidir."
"Ahlaklı bireylerin varlığı, tek başına ahlaklı bir ekonomik düzenin oluşması için yeterli değil"
Sonuç bildirgesinde, güvenin ekonomik ilişkilerin yalnızca arzu edilen bir sonucu olmadığına ve sağlıklı bir ekonomik düzenin ön koşulu olduğuna işaret edilerek, güvenin zedelendiği bir ortamda sözleşmelerin, düzenlemelerin ve denetim mekanizmalarının tek başına sürdürülebilir bir ekonomik düzenin oluşturmasına katkı sunamayacağına dikkati çekildi.
İş dünyasında dürüstlük, adalet, ehliyet, liyakat, verilen sözün tutulması ve başkasının hakkına riayet edilmesi gibi temel ilkelerin benimsenmesinin önemine vurgu yapılan bildiride şu ifadeler yer aldı:
"Menfaat uğruna değerlerin çiğnenmesi, kuralların kişisel çıkarlara göre esnetilmesi ve haksızlık karşısında sessiz kalınması güven ekonomisinin gelişmesini engellemektedir. İyiyi ve doğruyu hatırlatma sorumluluğunun zayıflaması, yanlışların zamanla normalleşmesine ve toplumsal güvenin aşınmasına yol açmaktadır. Bu nedenle herkes, bulunduğu konum ve taşıdığı sorumluluk ölçüsünde ahlaki tutarlılığı korumak ve haksızlık karşısında sorumluluk üstlenmekle yükümlüdür. Ahlak, şartlara ve sonuçlara göre değiştirilebilecek bir tercih değil, ekonomik hayatın her aşamasında korunması gereken bir duruştur. Ahlaklı bireylerin varlığı, tek başına ahlaklı bir ekonomik düzenin oluşması için yeterli değildir. Bireylerin ahlaki davranışlarını destekleyen, teşvik eden ve sürdürülebilir kılan kurumlara, kurallara ve işleyiş biçimlerine ihtiyaç vardır."
"Hukuk, ahlaki sorumluluğun yerini almamalı, onu desteklemeli"
İş ahlakının kişisel erdemlerin ve kurumsal değer beyanlarının ötesine taşınmasının gerektiğinin vurgulandığı sonuç bildirgesinde, işletmelerin yönetim sistemlerine, ekonomik kurumların işleyişine ve finansal düzenlemelere yerleşmesinin önemine işaret edildi.
Hukuki düzenlemeler ve denetim mekanizmaları gerekli olmakla birlikte, ekonomik hayatın esas taşıyıcısının ahlaki sorumluluk ve öz denetim olması gerektiğine dikkati çekilen bildiride, "Hukuk, ahlaki sorumluluğun yerini almamalı, onu desteklemelidir. Finansal sistemlerin giderek ekonominin ve toplumsal hayatın önüne geçmesi, finansallaşma, aşırı borçlanma ve insanın metalaşması gibi sorunları beraberinde getirmektedir." ifadeleri yer aldı.
"İnsanların ve gelecek nesillerin ekonomik tercihlerini borç ilişkileri üzerinden sınırlandıran bu yapı, finansın araç olmaktan çıkarak amaç haline gelmesinin sonuçlarından biridir" denilen açıklamada, "İnsani finans, yalnızca faizsiz finansal ürünler geliştirmek veya mevcut finansal araçları farklı sözleşmelerle yeniden biçimlendirmek olarak anlaşılmamalıdır. Finansal faaliyetlerin amaçları, dayandıkları değerler, toplumsal sonuçları ve insan hayatı üzerindeki etkileri bir bütün olarak değerlendirilmelidir." ifadelerine yer verildi.
"Rekabet, toplumsal fayda üretmekte yarışmaya dönüşmeli"
Sonuç bildirgesinde, İslami finansın, mevcut finansal sistemin araçlarını biçimsel olarak dönüştürmekle yetinmeyen, kendi ahlaki, ontolojik ve kurumsal temellerini esas alan özgün bir yaklaşım geliştirmesinin gerekmekte olduğuna vurgu yapıldı.
Ekonomik hayatın yalnızca bireylerin ve işletmelerin kendi çıkarlarını en üst düzeye çıkarmaya çalıştıkları bir rekabet alanı olmadığının belirtildiği bildiride, "Ekonomik ilişkilerin temelinde karşılıklı sorumluluk, yardımlaşma, paylaşma ve ortak iyiyi gözetme anlayışı bulunmalıdır. Geleneksel esnaf kültüründe görülen müşteriyi komşu esnafa yönlendirme, ortak stok oluşturma ve birlikte kazanma anlayışı, dayanışmanın ekonomik hayatta nasıl kurumsallaşabileceğini gösteren değerli örneklerdir. Rekabet, başkalarının kaybı pahasına kazanmak yerine iyilikte ve toplumsal fayda üretmekte yarışmaya dönüşmelidir." değerlendirmesinde bulunuldu.
Bildiride, "Kaynakların adil paylaşımı, ekonomik imkanlara erişimin kolaylaştırılması ve servetin toplumun farklı kesimleri arasında dolaşımını sağlayan mekanizmaların geliştirilmesi önem taşımaktadır. Zekat ve sadaka gibi kurumlar yalnızca hayır faaliyetleri olarak değil, ekonomik adaletin ve toplumsal dayanışmanın unsurları olarak değerlendirilmelidir. Bu çerçevede ihtiyaçları esas alan, israfı sınırlayan, toplumsal ve çevresel etkileri gözeten bir ekonomik anlayışın geliştirilmesi gerekmektedir." ifadelerine yer verildi.
"İşletmelerin kararları yalnızca kısa vadeli karlılık ve piyasa koşulları doğrultusunda şekillenmemeli"
Güvenin öncelikle liderin kendi davranışlarında ve kararlarında ortaya koyduğu tutarlılıkla başladığının kaydedildiği sonuç bildirgesinde, "Liderin söyledikleriyle yaptıklarının örtüşmesi, çalışanlarına ve iş ortaklarına karşı adil davranması ve zor zamanlarda ilkelerinden taviz vermemesi güvenilir kurumların oluşmasının temelidir." açıklaması yapıldı.
Güvenilirliğin yalnızca bireysel ilişkilerde değil, kurum kültüründe ve iş süreçlerinde de karşılık bulması gerektiğinin vurgulandığı bildiride, şunlara vurgu yapıldı:
"Çalışanlara sorumluluk ve inisiyatif verilmesi, ekip başarısının bireysel başarının önünde tutulması ve hataların cezalandırma yerine öğrenme ve gelişme fırsatına dönüştürülmesi önemlidir. Liderlik, her işi bizzat yapmak veya başarının tek sahibi olmak değil, başkalarının başarılı olabilecekleri ortamı oluşturmak ve ortak hedeflere ulaşmalarını sağlamaktır. Kurumsal güven, liderin kişisel varlığına bağımlı kalmayan, değerleri ve davranışlarıyla sürdürülebilen bir yönetim sistemine dönüşmelidir."
"İşletmelerin kararları yalnızca kısa vadeli karlılık ve piyasa koşulları doğrultusunda şekillenmemelidir. Uzun vadeli hedefler, kurumsal değerler ve toplumsal sorumluluk birlikte değerlendirilmelidir. Farklı ülkelerin ve yönetim kültürlerinin tecrübelerinden yararlanırken bunları kendi toplumsal ve kültürel gerçekliğimiz doğrultusunda değerlendirmek, öz güvenli ve özgün yönetim modelleri geliştirmek önemlidir. İşletmelerin çalışanlarına, müşterilerine, tedarikçilerine, iş ortaklarına ve içinde bulundukları topluma karşı sorumlulukları, kurumsal başarı anlayışının ayrılmaz bir parçası olmalıdır."
"İktisadi düşüncenin ahlaki ve insani temelleri yeniden ele alınmalı"
Sonuç bildirgesinde, ekonomik ve finansal sorunların çözümünün yalnızca mevcut modellerin eksikliklerini gidermekle sınırlı kalmaması gerektiğine işaret edilerek, "İslam düşüncesinin insan, mülkiyet, servet, adalet, sorumluluk ve toplumsal dayanışma konusundaki birikiminden hareketle özgün ekonomik ve finansal kurumlar geliştirilmelidir." ifadelerine yer verildi.
İktisadi düşüncenin ahlaki ve insani temellerinin yeniden ele alınması gerektiğinin altı çizilen bildiride, "Teorik birikim, uygulanabilir modeller ve başarılı kurumsal örneklerle desteklenmelidir. Bu doğrultuda üniversiteler, iş dünyası, sivil toplum kuruluşları ve finansal kurumlar arasında kalıcı işbirlikleri geliştirilmeli; akademik tartışmaların uygulamaya, araştırmaların somut projelere ve ortak değerlerin kurumsal yapılara dönüşmesi sağlanmalıdır." denildi.
11. Türkiye İş Ahlakı Zirvesi'nde ortaya konulan değerlendirmelerin ekonomik hayatın ahlaki temellerinin yeniden düşünülmesinin ve güvenin ekonomik düzenin kurucu ilkesi haline getirilmesinin ertelenemez bir ihtiyaç olduğunu gösterdiğinin vurgulandığı bildiride, şu ifadelere yer verildi:
"Zirve katılımcıları olarak, ahlakı yalnızca bireylerin kişisel sorumluluğu olarak gören yaklaşımların ötesine geçilmesi gerektiğine inanıyoruz. Ahlaklı bireylerin, ahlaklı işletmelerin ve nihayetinde ahlaklı bir ekonomik düzenin birbirini tamamlayan unsurlar olduğunu vurguluyoruz. İnsanların finansal sistemlere hizmet ettiği değil, finansın insana hizmet ettiği; bireysel çıkarların toplumsal sorumlulukla dengelendiği; rekabetin dayanışmayı ortadan kaldırmadığı; sermayenin belirli ellerde yoğunlaşmadığı, kaynaklara erişimin ve adil paylaşımın esas alındığı bir ekonomik hayatı mümkün görüyoruz. Güvenin sözde değil davranışta, dayanışmanın söylemde değil ekonomik ilişkilerde, ahlakın ise yalnızca ilkelerde değil kurumsal yapılarda karşılık bulması gerektiğini ifade ediyoruz."
