Nevşehir Göreme Açık Hava Müzesi girişinde, perşembe saat 15.15 sıralarında aşırı yağışların etkisiyle peribacasından kopan kaya parçalarının üzerine düştüğü 3 kişi öldü, 5 kişi yaralandı. Elim kazada can veren gazeteci Fatih Eray Tuna (31) ve muhasebeci eşi Begüm Çetinkaya Tuna (31) memleketleri Sakarya’da son yolculuklarına uğurlandı. 5 Temmuz’da düğün evine giren ve tatil için bölgede bulunan çiftin ölüm haberi, yakınlarını ve basın camiasını yasa boğdu. Fransız turist Cynthia Francine Marie Madeleine Houpert’in (37) cenazesi için yakınlarının Türkiye’ye gelmesi bekleniyor. Yaralılardan 4’ü, tedavilerinin tamamlanmasının ardından taburcu edildi. Fransız uyruklu 8 yaşındaki Nael Mgattaf’ın durumunun ise iyiye gittiği belirtildi.

RAPOR BEKLENİYOR

Büyük kaya kütlelerinin çevreye yayılmasının ardından olay yerinde güvenlik önlemleri en üst seviyeye çıkarıldı. Nevşehir Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından başlatılan soruşturma çok yönlü devam ediyor. Başsavcılık talimatıyla, çöküşün teknik nedenlerini, ihmal veya doğal afet boyutunu incelemek üzere alanda görev yapacak 5 ayrı bilirkişi tayin edildi. Hazırlanacak rapor doğrultusunda adli sürecin seyri netleşecek.

KONTROLSÜZ YAPILAŞMA FELAKETE YOL AÇIYOR

TMMOB Jeoloji mühendisleri odasının açıklamasında felakete ilişkin şu ifadeler yer aldı; "Bölgenin jeolojik özelliklerinden kaynaklanan bu tehlikeler dikkate alınmaksızın, yoğun insani faaliyetlere ve turistik ziyaretlere açılması, kontrolsüz yapılaşma, trafik, yol ve altyapı hizmetleri doğal yapı üzerindeki aşırı tahribata neden olmaktadır. Tek bir işletmenin sınırlarını aşarak ortak kaya kütlesinin bütününü etkileyen birbirine yakın kaya oyma mekânlarda yapılan müdahaleler, otel ve diğer turizm tesisleri amacıyla yapılan kazılar, kaya içindeki boşlukların genişletilmesi çalışmaları, taşıyıcı kaya kesimlerinin inceltilmesi, ilave yapı yükleri, titreşimler ve su sızıntıları kaya kütlelerinin dengesini olumsuz etkilemeye devam ediyor."

Mühendisler odasının açıklamasında şu uyarılar yer aldı:

  • Göreme Açık Hava Müzesi başta olmak üzere bölgedeki peribacaları, kaya oteller, kaya oyma yapılar ve ziyaretçi güzergâhları, kullanım yoğunluğu ve tehlike düzeyine göre önceliklendirilerek ayrıntılı jeolojik ve jeoteknik etütlerden geçirilmelidir. Kaya kütlelerinin özellikleri, boşluk geometrileri, kaya örtüsü kalınlıkları, çatlak sistemleri ve suyun etkisi incelenmeli; tehlikeli alanlar ile olası etkilenme alanları haritalanmalıdır.
  • Güvenliği bilimsel ve teknik raporlarla ortaya konulamayan hiçbir yeni kazı, oyma ve genişletme işlemine izin verilmemelidir. Mevcut tesislerin güvenliği de değerlendirilerek komşu işletmelerin ortak kaya kütlesi üzerindeki birikimli etkileri, parsel sınırlarıyla kısıtlanmadan incelenmelidir. Koruma ve sağlamlaştırma uygulamaları, her oluşumun özelliklerine uygun projelerle ve doğal dokuya en az müdahale ilkesiyle yürütülmelidir.
  • Riskli olduğu belirlenen alanlarda kullanım derhal sınırlandırılmalı; gerekli görülen noktalarda tahliye ve erişimin engellenmesi tedbirleri gecikmeden uygulanmalıdır. Gezi güzergâhları, seyir ve bekleme alanları bilimsel değerlendirmeler doğrultusunda düzenlenmeli; uyarı levhaları, uygun fiziksel önlemler ve etkin erişim denetimiyle desteklenmelidir.
  • Kapadokya Alan Başkanlığı bünyesinde bir Jeolojik Risk İzleme Birimi kurulmalıdır. Bu birim, özellikle kaya oyma yapılarda ve ziyaretçilerin yoğun bulunduğu alanlarda düzenli inceleme ve ölçümler yürütmeli; çatlak gelişimi, deformasyon, su sızıntıları ve kaya kütlesindeki değişimleri izlemelidir. Elde edilen veriler ortak bir envanterde toplanmalı, gerekli noktalarda sürekli izleme sistemleri kurulmalı ve belirlenen tehlike düzeylerine göre uygulanacak müdahale, kullanım kısıtlaması ve tahliye süreçleri önceden tanımlanmalıdır. İzleme sonuçları, koruma projeleri ve kullanım kararlarının güncellenmesine doğrudan yansıtılmalıdır.
  • Koruma, ruhsatlandırma, uygulama ve denetim süreçlerinde yeterli sayıda jeoloji mühendisinin etkin biçimde görev alması sağlanmalı; üniversitelerin ve meslek odalarının bilimsel ve teknik birikimi karar süreçlerine yansıtılmalıdır. Sorumlu kurumlar arasında açık görev paylaşımı ve düzenli bilgi alışverişi sağlanarak alınan kararların uygulanması takip edilmelidir

TMMOB Jeoloji Mühendisleri Odası olarak, Kapadokya’nın jeolojik mirasının korunmasını ve insan yaşamının güvence altına alınmasını kamusal bir sorumluluk olarak görüyor; ilgili kurumları bilimsel araştırma, risk azaltma ve etkin denetimi esas alan bütüncül bir yönetim anlayışını hayata geçirmeye çağırıyoruz. Bu amaçla Kapadokya Alan Başkanlığında, Jeolojik Risk İzleme Birimi başta olmak üzere ilgili birimlerde yeterli sayıda jeoloji mühendisi istihdam edilmeli; jeoloji mühendisliği bilgisi ve hizmetleri kurumun planlama, koruma, ruhsatlandırma, uygulama ve denetim faaliyetlerine etkin biçimde entegre edilmelidir.

MAĞARA OYMALARI KAYALARI ZAYIFLATIYOR

Öte yandan uzmanlar peribacalarının en büyük zararı insan eliyle yapılan turizm ve yaşam amaçlı oyukların verdiğini kaydetti. Cumhuriyet’e konuşan Sismolog Dr. Ramazan Demirtaş, bölgedeki başka peribacalarında da benzer tehlikeler bulunduğunu belirtti. Demirteş; doğal aşınmanın yanında insan eliyle yapılan mağara oymalarının da kaya yapısını zayıflatabildiğini vurguladı. Son yağışlarla birlikte, zayıflamış kaya bloklarının kırık ve çatlaklar boyunca hareket edebildiğini ifade etti.

“ÇOK SAYIDA RİSKLİ PERİBACASI BULUNUYOR”

Benzer olayların yeniden yaşanabileceğine dikkat çeken Demirtaş, “Kapadokya bölgesinde, Göreme Açık Hava Müzesi girişindeki peribacası kütle hareketi olayına benzer çok sayıda riskli peribacaları bulunmaktadır” uyarısında bulundu.

Yeni Parti İstanbul milletvekili Evrim Rızvanoğlu, faciaya ilişkin sosyal medya hesabında paylaştığı mesajında “Göreme tanıklarının çöken oluşumda önceden çatlaklar bulunduğuna ilişkin iddialar araştırılıyor mu? Çöken peribacası daha önce teknik incelemeye tabi tutulmuş muydu? Bölgedeki peribacalarının çatlak ve yapısal değişimleri düzenli olarak izleniyor mu? Kapadokya Alan Başkanlığı’nın yeterli teknik personeli ve denetim kapasitesi var mı” diye sordu.

Yeni Parti İzmir Milletvekili Seda Kaya Ösen de olaya ilişkin Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy’un yanıtlaması istemiyle TBMM Başkanlığı’na soru önergesi verdi. Bölgedeki yol yapım çalışmaları, araç trafiği ve çökme risklerine dikkati çeken Ösen, UNESCO Dünya Miras Listesi’nde yer alan Kapadokya’da doğal ve kültürel mirasın korunması ile ziyaretçilerin can güvenliğinin sağlanmasının önem taşıdığını vurguladı. Şu soruyu yöneltti:

“Kapadokya’da son üç yıl içerisinde peribacalarının korunması ve ziyaretçilerin can güvenliğinin sağlanması amacıyla hangi denetim ve güvenlik çalışmaları gerçekleştirilmiştir?..”