Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfından (SETA) araştırmacı Büşra Zeynep Özdemir, Türkiye'nin 2040 Milli Enerji Vizyonu'nu ve enerji bağımsızlığı hedefi doğrultusunda öngörülen dönüşümü AA Analiz için kaleme aldı.
Türkiye, son 24 yılda enerji ve maden ithalatına yaklaşık 1,1 trilyon dolar ödedi. Bu tutar, enerji güvenliğinin Türkiye için arz kesintisi riskiyle sınırlı kalmadığını, cari dengeden sanayinin rekabet gücüne kadar ekonominin temel dengelerini doğrudan belirlediğini hatırlatıyor. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar’ın 5 Kasım tarihinde açıkladığı “Milli Enerji 2040” vizyonu, bu soruna talep tarafını merkeze alan bir cevap öneriyor.
Program, ne hedefliyor?
Programın özünde Türkiye ekonomisinin elektrifikasyonunun olması, 2017’de ilan edilen Milli Enerji ve Maden Politikası’nın arz ve yerlileştirme odaklı çerçevesinin, ithal yakıtın yerini yerli kaynaklardan üretilen elektriğin aldığı enerji mimarisine doğru genişletildiğini gösteriyor.
Vizyonun en belirleyici tercihi talep tarafında: Mevcut politikalarla 2040’ta 551 teravatsaate (TWh) ulaşacağı hesaplanan elektrik talebi, yeni mimaride 680 TWh’ye çıkarılırken petrol, doğal gaz ve kömüre olan birincil enerji talebinin düşürülmesi hedefleniyor. Elektrifikasyon oranının yüzde 36’ya, ulaşımda yüzde 1’in altından yüzde 24’e yükseltilmesi ve 2040’ta 20 milyonluk elektrikli ve hibrit araç filosunun planlanması, dönüşümün ağırlık merkezinin ulaştırma olduğunu gösteriyor. Arz tarafında 2025’te 123 bin megavat (MW) olan kurulu gücün 281 bin MW’ye, rüzgar ve güneş kurulu gücünün 175 bin MW’ye, yenilenebilir kaynakların kurulu güçteki payının yüzde 63’ten yüzde 77’ye çıkarılması planlanıyor. Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin 4 bin 800 MW’lik kapasitesine en az 5 bin MW eklenmesiyle 2040’ta elektrik ihtiyacının yüzde 11’inin nükleer enerjiden karşılanması öngörülüyor. 2027’nin Sinop ve Trakya projeleri için karar yılı olacağını belirten Bakan Bayraktar’a göre bu kapasite, yılda 15 milyar metreküplük doğal gaz ithalatının yerini alabilir.
Hidrokarbonlarda da aynı mantık işliyor. Mevcut politikalarla 2040’ta günlük 1,2 milyon varile çıkacak petrol ihtiyacının 718 bin varile, 77 milyar metreküpe ulaşacak doğal gaz ihtiyacının ise 57 milyar metreküpe çekilmesi hedefleniyor. Bugün yurt içi ve dışı üretimle ihtiyacının yaklaşık yüzde 15’ini karşılayan Türkiye, 2040’ta bu daraltılmış talebin tamamını kendi üretimiyle karşılamayı amaçlıyor. Üretim hedefinin ulaşılabilirliği böylece talebin ne ölçüde dönüştürülebildiğine bağlanmış oluyor.
Türkiye için ne anlama geliyor?
Vizyonun ilk anlamı makroekonomik. Bakan Bayraktar’ın aktardığı hesaba göre 2022-2025 döneminde yüzde 67-68 düzeyinde seyreden enerjide dışa bağımlılık, yüzde 50’nin altına indiğinde cari açık büyük ölçüde kapatılabiliyor. Bu nedenle 2030 için konulan yüzde 50’nin altı hedefi, dönüşümün ilk sınavı olarak okunabilir.
Vizyonun ikinci anlamı ise jeopolitik. Bakan Bayraktar'ın son krizlerde enerji altyapılarının doğrudan hedef haline geldiğine dikkati çekerek 1 MW’nin altındaki küçük santralleri ve merkeziyetsiz üretimi stratejik bir tercih olarak sunması, arz güvenliğinin fiziksel altyapının dayanıklılığıyla birlikte düşünüldüğünü gösteriyor. Sınır ötesi bağlantı kapasitesinin 5,4 GW’den 15 GW’ye çıkarılması da Türkiye’nin bölgesel düğüm noktası olma iddiasını boru hatlarından elektrik şebekelerine taşıyor.
Üçüncü anlam rekabet gücüyle ilgili. AB’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması’nın (SKDM) 1 Ocak 2026’da resmen uygulamaya alınmasıyla düşük karbonlu elektrik, Türk sanayisinin ihracat pazarlarındaki maliyet konumunu belirleyen bir unsur haline geldi. Veri merkezleri için 55 TWh’lik ek talep öngörülmesi de yapay zeka çağında rekabetin ucuz ve güvenilir elektriğe erişim üzerinden tanımlanacağını hesaba katıyor.
Türkiye Elektrik İletim AŞ (TEİAŞ), Elektrik Üretim AŞ (EÜAŞ), Eti Maden, Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklığı (TPAO) ve Boru Hatları ile Petrol Taşıma Anonim Şirketi'nin (BOTAŞ) “milli şampiyonlara” dönüştürülmesi hedefi ise devletin bu dönüşümü kamu şirketleri aracılığıyla yönlendirme iradesini yansıtıyor. 2040’a kadar toplam 210 milyar dolarlık yatırım yapması beklenen bu şirketler için çoğunluk hissesi devlette kalmak kaydıyla halka arzı da kapsayan bir kanun hazırlığı sürüyor.
Kamu ve özel sektör toplamında öngörülen 500 milyar dolarlık yatırım ancak öngörülebilir düzenleyici çerçeve ve uluslararası finansmana erişimle harekete geçirilebilir. Bakan Bayraktar’ın verdiği kalemlere göre bunun yaklaşık 190 milyar doları kurulu güce, 36 milyar doları iletime, 80 milyar doları dağıtıma ayrılacak. Petrol hedefi, bugünkü üretimin beş katına çıkılmasını gerektirdiğinden vizyonun en iddialı unsurunu oluşturuyor.
Bakan Bayraktar’ın işaret ettiği bir zayıf halka da ekipman ithalatı. Yakıt ithalatı azalırken panel, türbin ve batarya ithalatı on milyarlarca dolarlık yeni bir kalem oluşturabilir. 50 bin MW’lik yeni rüzgar hedefinin tek başına yaklaşık 35 bin ton kalıcı mıknatıs gerektirmesi, hazırlanmakta olan Milli Enerji Sanayi Stratejisi ile 2027’de açıklanacak maden yol haritasını vizyonun tamamlayıcı parçaları haline getiriyor.
Kömür tarafında ise mevcut doğal gaz ve yerli kömür santrallerinin kapasite mekanizmaları ve alım garantileriyle sistemde tutulacağını belirten Bakan Bayraktar, “Kaybedecek 1 megavatımız dahi yok.” diyerek karbonsuzlaşmanın mevcut kapasitenin kapatılmasıyla değil yeni temiz kapasite eklenmesiyle kurgulandığını açıkça ortaya koydu. Yerli kömür santrallerine hibrit yenilenebilir kapasitede öncelik tanınması da kömürün dönüşümünü bu çerçeveye yerleştiriyor.
“Milli Enerji 2040”, enerji bağımsızlığını ithal edilen yakıtın hacminden çok ekonominin hangi enerjiyle çalıştığı sorusu üzerinden yeniden tanımlıyor. Bu tanımın sahadaki karşılığı 2030’a uzanan dönemde şebeke yatırımlarının hızında, gelecek yıl nisan ayında yapılması planlanan ilk deniz üstü rüzgar enerjisi ihalesinde ve 2027’de Sinop ile Trakya için verilecek kararlarda somutlaşacak.
[Büşra Zeynep Özdemir, Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfında (SETA) enerji çalışmaları araştırmacısıdır.]
*Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.





