Karaciğer hastalıkları denildiğinde akla ilk olarak aşırı alkol tüketimi gelse de alkolle doğrudan bağlantılı olmayan yağlı karaciğer hastalığı dünya genelinde giderek yaygınlaşıyor. Metabolik disfonksiyonla ilişkili steatotik karaciğer hastalığı (MASLD) olarak bilinen rahatsızlığın yetişkinlerin yaklaşık dörtte birini etkilediği tahmin ediliyor.
Genellikle erken dönemde belirti vermeyen hastalık, karaciğer hücrelerinde aşırı yağ birikmesiyle ortaya çıkıyor. Kontrol altına alınmadığında ise iltihaplanma, siroz ve karaciğer yetmezliği gibi ciddi sağlık sorunlarına neden olabiliyor. ABD’deki Tufts Üniversitesi araştırmacıları, domateste bulunan fitoen adlı doğal bileşiğin karaciğer sağlığı üzerindeki etkilerini inceledi.
Molecular Nutrition & Food Research dergisinde yayımlanan çalışmada, fitoenin yağlı karaciğer hastalığına karşı potansiyel koruyucu etkileri araştırıldı. Araştırmada, yağlı karaciğer hastalığını tetiklemek amacıyla yüksek miktarda rafine karbonhidrat içeren beslenme düzeni uygulanan fareler incelendi. Günlük olarak üç ila dört orta boy domateste bulunabilecek miktarda fitoen takviyesi alan farelerin karaciğerlerinde, diğerlerine kıyasla belirgin ölçüde daha az yağ biriktiği görüldü.
Bilim insanları, fitoenin karaciğerin yağları enerjiye dönüştürmesinde rol oynayan SIRT1 ve AMPK gibi proteinlerin seviyelerini artırdığını belirledi. Araştırmanın sonuçları, bu bileşiğin karaciğerin yağ metabolizmasını düzenlemesine yardımcı olabileceğine işaret etti. Araştırmayı yöneten Profesör Xiang-Dong Wang, karaciğeri koruyucu etkinin, vücudun fitoeni parçalam sonrasında ortaya çıkan aktif bileşiklerle bağlantılı olabileceğini ifade etti.
Araştırmacılar, elde edilen sonuçların insanlar üzerinde yapılacak klinik çalışmalarla doğrulanması gerektiğini vurguladı. Domatesin karaciğer sağlığı üzerindeki olası faydalarını destekleyen başka araştırmalar da bulunuyor. İtalya’da gerçekleştirilen ve Nutrients dergisinde yayımlanan bir çalışmada, MASLD hastası yetişkinlerin altı hafta boyunca her gün 200 gram çiğ domates ve 50 gram domates sosu tüketmesi incelendi.
Araştırma sonunda domates tüketen grupta, beslenmesine domates eklemeyenlere kıyasla karaciğer yağlanmasında daha belirgin azalma gözlemlendi. Ancak domatesin hangi bileşenlerinin bu etkiden sorumlu olduğu kesin olarak belirlenemedi. Uzmanlara göre fitoen, domatesin yanı sıra havuç, kayısı, şeftali, karpuz ve turunçgiller gibi çeşitli meyve ve sebzelerde de bulunuyor.
Yağda çözünen bu bileşiğin vücut tarafından daha iyi emilmesi için domatesin zeytinyağı gibi sağlıklı yağlarla birlikte tüketilmesi öneriliyor. Domates püresi ve salça gibi işlenmiş ürünler de karotenoidlerin vücut tarafından emilimini kolaylaştırabiliyor. Ancak uzmanlar, fitoenle ilgili araştırmaların henüz beslenme önerisine dönüşecek düzeyde olmadığının altını çiziyor.
Diyetisyen ve araştırmacı Duane Mellor, yeni bulguların domates tüketimini destekleyen önemli bir bilimsel ipucu sunduğunu belirtiyor. Uzmanlara göre domates, zeytinyağı ve sarımsak gibi besinleri içeren Akdeniz tipi beslenme, karaciğer sağlığını destekleyen önemli yaklaşımlar arasında yer alıyor. Bununla birlikte, domatesin tek başına yağlı karaciğer hastalığını önlediğini veya tedavi ettiğini söylemek için henüz yeterli bilimsel kanıt bulunmuyor.
Araştırmacılar, renkli sebze ve meyvelerden zengin, dengeli ve bitki ağırlıklı beslenmenin uzun vadeli sağlık açısından önemini koruduğunu vurguluyor. Daily Mail’in “A silent liver disease epidemic is sweeping Britain that has nothing to do with heavy drinking. Now experts think the humble tomato could help fight its devastating effects” başlıklı haberinden derlenmiştir.





