Azerbaycan'ın Bakü kentinde bulunan Uluslararası İlişkiler ve Çok Kültürlülük Analiz Merkezi'nde (AIR Center) Hint-Pasifik ve Avrasya meseleleri analisti Vusal Guliyev, 18-19 Kasım'da Shenzhen'de gerçekleşen 33. APEC Zirvesi'ni ve zirvenin küresel yönetişimdeki önemini AA Analiz için kaleme aldı.
18–19 Kasım'da Shenzhen'de düzenlenen 33. Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) Zirvesi, giderek yoğunlaşan stratejik rekabet ortamında bölgesel entegrasyonun önemini öne çıkardı. "Birlikte Refaha Ulaşan Bir Asya-Pasifik Topluluğu İnşa Etmek" teması altında bir araya gelen liderler, "Shenzhen Vizyonu"nu ortaya koyan 2026 APEC Liderler Bildirgesi'ni ve ticaret, bağlantısallık ve inovasyon konularını kapsayan üç sonuç belgesini kabul ettiler. Zirvede Asya-Pasifik Serbest Ticaret Bölgesi (FTAAP), tedarik zinciri dayanıklılığı, ticaretin dijitalleşmesi, ulaşım bağlantıları ve gelişmekte olan teknolojiler ele alındı. APEC taahhütleri gönüllü olduğundan ve bağlayıcı olmadığından, ele alınan hususların hayata geçirilmesi üye ekonomilerin her birinin kendi inisiyatifine bağlı olacaktır.
Zirvenin önemi kısmen, Washington ve Pekin'in kendi içlerindeki anlaşmazlıklara rağmen bölgesel ekonomik işbirliğine verdikleri sürekli desteğe dayanıyor. Çin Devlet Başkanı Şi Cinping açıklık, yenilik ve işbirliğini vurgularken, bildiri piyasa odaklı entegrasyon, açık ticaret koridorları ve dayanıklı tedarik zincirleri hedefini yeniden teyit etti. Bu yaklaşım bölge genelinde artan karşılıklı ekonomik bağımlılığın bir yansıması. Ticaret, yatırım ve lojistik alanındaki aksaklıklar bölgesel ekonomiler için ciddi ekonomik maliyetler doğurabilir. Ne var ki, genel ekonomik ilkeler üzerinde varılan mutabakat; gümrük vergileri, ihracat kontrolleri, yarı iletkenler, kritik mineraller, sanayi politikası ya da Tayvan konusundaki anlaşmazlıkları çözmek için yeterli değil. Bu meseleler, ABD-Çin ilişkilerini şekillendirmeye ve işbirliğini kısıtlamaya devam ediyor.
ABD Başkanı Donald Trump ile Şi Cinping arasında Shenzhen'de gerçekleştirilen görüşme, fikir ayrılıklarını yönetirken diyaloğu sürdürmeye yönelik çabaları gözler önüne serdi. Kamuoyuna yansıyan bilgilere göre taraflar; ticaret ve ekonomi alanındaki iletişim, Tayvan ve yapay zeka konularını ele aldılar. Trump, yapay zeka düzenlemelerine yönelik makul yaklaşımların gerekliliğine değinirken, her iki taraf da iletişimi açık tutma konusundaki isteklerini ortaya koydu. Bununla birlikte toplantı, ticaret veya teknoloji anlaşmazlıklarına dair kapsamlı bir çözüm sağlamadı. Söz konusu toplantıyı, ikili ilişkilerde köklü bir değişimden ziyade, rekabeti yönetmeye yönelik süregelen bir çabanın parçası olarak değerlendirmek en doğrusu olacaktır.
Asya-Pasifik'teki diğer ekonomiler, tek bir bölgesel tutum izlemek yerine çeşitli yaklaşımlar benimsiyor. Japonya, Güney Kore ve Avustralya; Çin ile güçlü ekonomik bağlarının yanı sıra ABD ile de yakın güvenlik ilişkilerini sürdürüyorlar. Birçok Güneydoğu Asya hükümeti ise politika esnekliğini korumaya, ortaklıklarını çeşitlendirmeye ve her iki güce de aşırı bağımlı olmamaya çalışıyor. Hindistan, seçilmiş ortaklıkları genişletirken stratejik özerkliğe de önem veriyor. Genellikle "riskten korunma" olarak tanımlanan bu yaklaşımlar; ulusal çıkarlar, coğrafya ve ekonomik-güvenlik risklerine maruz kalma sıklığına göre şekilleniyor.
Trump, Şi ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin arasında 19 Kasım'da gerçekleştirilen üçlü zirve, konuya daha geniş bir jeopolitik boyut kazandırdı. Zirve, söz konusu üç ülkenin liderleri arasında bu formatta yapılan ilk görüşmeydi. Dört maddelik ortak bildiride; Birleşmiş Milletler (BM) reformu, istikrarlı enerji arzı, devlet yetkililerinin dokunulmazlığı ile nükleer risklerin azaltılması ve nükleer silahların yayılmasının önlenmesine yönelik diyalog konularına değinildi. Ukrayna ve İran'daki savaşların ele alındığına dair haberler olsa da bu hususlar yayımlanan bildiride yer almadı ve her iki çatışmayla ilgili somut bir anlaşma açıklanmadı. Dolayısıyla toplantıda temel anlaşmazlıklar çözümsüz bırakılırken, belirli konularda üst düzey diyaloğu sürdürme arzusu belirtildi. Toplantının uzun vadeli önemi, nükleer risklere ilişkin görüşmelerin sürekli bir sürece dönüşüp dönüşmeyeceğine bağlı olacaktır.
APEC sonuçları ve üçlü zirve ekonomik karşılıklı bağımlılığın, stratejik rekabet ve diplomatik angajmanla bir arada var olduğu bir uluslararası sistemi yansıtıyor. ABD ve Çin; ticaret kuralları, teknoloji standartları, yatırım modelleri ve bölgesel güvenlik konularında merkezi konumlarını korumaya devam etse de diğer ekonomiler kendi ilişkilerini şekillendirme konusunda hala bir hareket alanına sahip. Orta güçler ve bölgesel gruplaşmalar çeşitlendirilmiş ortaklıklar ve konu odaklı işbirliği yoluyla yeni manevra alanları aramaya devam edecektir. APEC, daha geniş stratejik sorular üzerinde anlaşmaya varılamadığı durumlarda dahi pratik işbirliği için bir platform oluşturuyor.
Shenzhen Zirvesi'nin sonuçları, özellikle Asya-Pasifik bölgesinin küresel ticaret, teknolojik ilerleme ve stratejik bağlantısallık alanlarında artan önemi göz önüne alındığında, Türkiye için de önem taşıyor. Dışişleri Bakanlığı tarafından 2019 yılında başlatılan "Yeniden Asya" girişimi, Türkiye'nin Asyalı ortaklarıyla ticaret, yatırım, ileri teknolojiler, ulaştırma, lojistik ve yeşil enerji gibi çeşitli alanlardaki ilişkilerini derinleştirmeyi amaçlıyor. Bu bağlamda, APEC'in dijital ticaret, gümrüklerin modernizasyonu, tedarik zinciri dayanıklılığı ve altyapı geliştirme konularına yaptığı vurgu, Türkiye'nin önceliklerinin birçoğuyla örtüşüyor ve Asya-Pasifik ekonomileriyle pratik işbirliğini genişletmek adına potansiyel yollar sunuyor.
Orta Koridor'un geliştirilmesi, bu etkileşimi somut girişimlere dönüştürmek için elle tutulur bir yol sunuyor. Çin, Güney Kore, Japonya ve diğer Asyalı ortaklarla yapılacak işbirliği; demir yolu ve liman altyapısının modernleştirilmesine, lojistik merkezlerin geliştirilmesine, birlikte çalışabilir gümrük sistemlerinin entegrasyonuna, dijital ticaretin genişletilmesine ve yenilenebilir enerji alanında yatırımlara katkıda bulunabilir. Bununla birlikte, bu tür girişimlerin başarılı bir şekilde hayata geçirilmesi; ticari uygulanabilirlik, etkin kurumsal koordinasyon ve koridor üzerindeki ülkeler arasında yakın işbirliğini gerektirecektir.
Aynı zamanda, yoğunlaşan ABD-Çin rekabeti; teknolojik tercihlere ilişkin baskılar, olası tedarik zinciri aksamaları, yaptırımlara uyum gereklilikleri ile kritik ham maddelere ve endüstriyel girdilere bağımlılık gibi alanlarda Türkiye için ilave zorluklar ortaya çıkarabilir. Bu hususlar ticaret ortaklarını ve tedarik kaynaklarını çeşitlendirmenin, yerel teknolojik yetkinlikleri güçlendirmenin ve çok çeşitli uluslararası ortaklarla yapıcı ekonomik ve diplomatik ilişkiler sürdürmenin önemini ortaya koyuyor.
Genel olarak APEC 2026, küresel güçler arasındaki temel anlaşmazlıkları çözüme kavuşturamadığı gibi, küresel ekonomik yönetişime dair yeni bir çerçeve de oluşturamadı. Zirve, giderek karmaşıklaşan jeopolitik ortamda bölgesel işbirliğinin süregelen önemini bir kez daha gözler önüne serdi. Bu bağlamda, Ankara'nın Asya ile ilişkileri, daha geniş kapsamlı ticaret ve yatırım hedefleriyle uyumlu olmalıdır. Türkiye için, Avrasya bağlantısallığındaki rolünü güçlendirmek ve dış ekonomik bağımlılıkları yönetmek önemli öncelikler olmaya devam ederken diplomatik esnekliği korumak, çeşitli pazarlara ve uluslararası ortaklıklara erişimi sürdürmek de önümüzdeki süreçte önemini koruyacaktır.
[Vusal Guliyev, Azerbaycan'ın Bakü kentinde bulunan Uluslararası İlişkiler ve Çok Kültürlülük Analiz Merkezi'nde (AIR Center) Hint-Pasifik ve Avrasya analistidir.]
Makalelerdeki fikirler yazarına aittir ve Anadolu Ajansının editoryal politikasını yansıtmayabilir.




