Böyle bir ortamda bütün iş denetime düşüyor. Tarım ve Orman Bakanı İbrahim Yumaklı, gıda güvenliği konusunda hem denetimi artırmış hem de devrim niteliğinde uygulamaları hayata geçirmeye başlamış.

Bakan Yumaklı, en incelikli sahtekârlıklara bile göz açtırmayacak bir yaklaşım içinde. Vatandaşın sağlığını korumak için sıfır ödün prensibiyle hareket ediyor.

Bakan Yumaklı’yla Hürriyet’te buluştuk. Elindeki örnek ürünlerle yapılan aldatmacaları, sahtekârlıkları tek tek anlattı. Anlattıklarını dinledikten sonra... Şu üç aydınlanmayı yaşadım... BİR: Daha bilinçli bir tüketici olmaya karar verdim. İKİ: Aldatmacaların, göz boyamaların asla hafife alınmaması gerektiğini idrak ettim. ÜÇ: Bakanlığın attığı yeni adımların bizi gıda güvenliğinde yepyeni bir boyuta sıçratacağını fark ettim.

İşte Bakan İbrahim Yumaklı’nın anlattıkları:

Bakan Yumaklı’ya “Tarım bitti mi? Hayvancılık bitti mi?” diye sordum. Bana rakamlarla yanıt vermeyi tercih etti.

Büyükbaş sayısı: 17.8 milyon / Küçükbaş sayısı: 60.8 milyon / Kanatlı sayısı: 394 milyon / Arılı kovan sayısı: 8.8 milyon.

Bu rakamlarla Türkiye, Avrupa birincisi.

- SIRALAMA: Türkiye, tarımsal hasılada Avrupa’da 1’inci, dünyada 7’nci sırada.

- BÜYÜME: Sektör ilk çeyrekte yüzde 4.8 büyüdü, ikinci çeyrekte yüzde 13.3 büyüdü.

- TARIMSAL HASILA: 2025’te 83.2 milyar dolar. 2026’da 90 milyar doların üstüne çıkması bekleniyor.

- İHRACAT: 2025’te 32.6 milyar dolar. İhracatın ithalatı karşılama oranı: Yüzde 125.

- ÇEŞİTLİLİK: Üzerinde “Türkiye’de üretilmiştir” yazan 2 bin 226 çeşit ürün dünyanın dört bir yanında.

- LİDERLİKLER: Fındık, üzüm, incir, ayva, kayısı ve kiraz ihracatında dünya liderliği.

- SEBZE: Bir önceki yıla göre dünyada sebze üretiminde 4’üncülükten 3’üncülüğe yükselme.

- MEYVE: Bir önceki yıla göre dünyada meyve üretiminde 4’üncülük korundu.

- TOHUM: Yüzde 96’sı Türkiye’de üretiliyor. 117 ülkede Türkiye tohumları kullanılıyor.

- Dünyada en çok balı Çin üretiyor. Biz ikinci sıradayız. Ama balda da maalesef çok sahtekârlıklar yapıldı. Biz 2023 yılında dünya standartlarında bir analiz cihazı olan NMR cihazını aldık. Önceden analiz için yurtdışına gönderiyorduk. O cihaz hem ölçüyor hem de ‘kütüphane’ arşivi oluşturuyor. Sahtekârlar işi o kadar ileri götürdü ki bizim analiz ve tespit gücümüzü anlayabilmek için bize sahte bal gönderip analiz ettirmeye çalıştıkları bile oldu. Bunu tespit ettik. Kimsenin aklına gelmez. Devlet yakalayacak mı yakalayamayacak mı diye bizi test ediyor uyanıklar... Son üç yılda bala yönelik tam 7 bin 134 denetim yaptık. 750 milyon liradan fazla ceza uyguladık. 81 işletme için savcılığa suç duyurusunda bulunduk. Bal sahtekârlığı ciddi oranda düştü. Biz tespit edip raflardan indirdik. Ciddi mücadele verdik. Arıcılar Birliği de sahadan bize bilgi veriyor.

- Evet, azaldı. İfşanın amacı aslında ceza vermek değil, ürünün doğru düzgün üretilmesini sağlamak. Zaten biz önce cezayı veriyoruz, sonra ifşayı yapıyoruz. Yani ifşa edilen ürün ve şirket zaten ceza almıştır. Bu nedenle ‘Niye ifşa ediyorsunuz, ceza versenize’ yaklaşımının bir anlamı yok. Ayrıca ifşa da cezalandırmanın bir başka boyutu. Herkesin kendine çekidüzen vermesi açısından gayet de etkili oldu. Denetimi de artırdık. Yılda 1 milyon 300 binin üzerinde denetim yapıyoruz.

- Marketlerdeki gıda ürünleriyle ilgili yepyeni bir dönem başlattık, devrim niteliğinde kararlar aldık. Gıda paketlerinde vatandaşın kandırılmasına neden olan ifadelerle mücadele başlattık. Ürünün üzerine ‘Yarım yağlı tereyağı’ yazılıyor. ‘Dörtte üç yağlı tereyağı’ yazılıyor. Tereyağı, tam anlamıyla tereyağı olmalı. Ürünün, markanın ve mesajın çağrıştırdığı içerikte olması şart. Tüketici, pakete baktığı zaman içinde ne olduğunu açıkça görecek. Tereyağı ise tereyağı, margarin ise margarin. Kandırmaca, aldatmaca olmayacak. Ürünün içeriği neyse paketinin üstündeki tanıtımı da ona uygun olacak. Bana bir ürünü satıyorsan ve parasını alıyorsan, vadettiğin her şeyi bu ürünün üzerine tam ve doğru biçimde yazacaksın. İnsanları kandırma, aldatma. Üzerine zeytinyağı, ton balığı, dondurma, tereyağı vs yazıyor ama içinde başka şeyler var. Artık raflarda bunları görmeyeceksiniz.

- Köy tavuğu algısı verilen tavuklar marketlerde olamaz, çünkü köy tavuğu, endüstriyel olarak üretilemez. Endüstriyel ürünlere ‘köy tavuğu’, ‘köy ürünü’ algısı veriliyor ve böylece fiyat artırılıyor. Tüketici de bu yüksek fiyatı tolere ediyor. Daha sağlıklıymış gibi bir hava veriliyor. Bu tür ürünlerin ‘köy tavuğu’ algısı oluşturacak ifade ve görseller kullanılarak satılmasını yasaklıyoruz.

- Az yağlı ya da yağsız sütlerin paketlerinin üzerinde ne yazıyor? ‘Doğal süt’ yazıyor. Bir sütün doğal olabilmesi için tam yağlı ve yağlı olması gerekir. Bu tür sütlere ‘doğal süt’ yazabilirsiniz. Paketli sütlerin yağ yüzde seviyelerini sınıflarına ayırdık. Artık yağ seviyesine göre tam yağlı ve yağlı sütlere ’doğal süt’ yazılabilecek. Az yağlı ve yağsız sütlerde yazılamayacak. Gıda güvenliğimiz için yapıyoruz bunu. Halkımızı korumak için. Gereken düzenlemeyi yaptık ve bir geçiş süreci de belirledik. 31 Mart 2027’de bunlar tamamen sona erecek.

- Eritme peyniri, ‘Örgü Peyniri’ ya da ‘Tel Peynir’ diye satılıyor. Oysa ikisi aynı şey değil. Eritme peyniri ile geleneksel peynir üretim teknolojisi ve lezzeti birbirinden farklıdır. Eritme peyniri, özel bir ürün değil. Ona ‘eritme peynir’ diyeceksiniz. ‘Tost peyniri’ deyince kaşar peyniri algılanıyor değil mi? Halbuki ‘tost peyniri’ diye sattığı da eritme peyniri. Bundan böyle üretilen peynir ne ise pakete o yazılacak. Etiketteki kurnazlıklar, aldatmacalar, çarpıtmalar son bulacak. 1 Ocak’ta bunları raflarda görmeyeceğiz. Yoğun bir denetime de başlayacağız. Bazı düzenlemeler için son süre 30 Nisan.

- Vatandaşın tükettiği gıdanın güvenilir hale gelmesini sağlayacak objektif bir yapı oluşturulması, bu yapıyı da kimsenin etkileyememesi gerekiyordu. Bunun için çalıştık. Bir yazılım yaptırdık. Bu yazılım aracılığıyla numuneler, analizler ve diğer tüm detaylar bir kodla takip ediliyor. Bu bilgileri, sistemden silmenin imkânı yok. Gereği yapılıyor, cezası kesiliyor, ifşası yapılıyor. Anlık ve güncel olarak. Testi, tespiti, analizi biten bir ürünün gereği hemen o gün yapılıyor. Rutinimiz bu artık. ‘Niye ifşa edilmiyor, koruyor musunuz, saklıyor musunuz’ muhabbetlerinin hepsi bitti. Artık bunu duymuyorsunuz. Kimseyi korumuyoruz. Artık bir kusur hata varsa, anında Güvenilir Gıda internet sitesi ve mobil uygulamamızda firma ve markasıyla yayınlıyoruz.

ÇİLEKLİ SÜT DİYORLAR ÇİLEK ORANI BİNDE 1

- Çocuklara dönük ürünlerde de pakete yazılan ile ürün arasında uyum yok. Çilekli süt mesela. Bakıyorsun: İçindeki çilek oranı binde 1. Çocuk çilekli süt içtiğini sanıyor. Muzlu süt diye satıyorlar. İçindeki muz püresi binde 1. Bunların tümüne ‘aromalı’ yazılması gerekir. Bunların hepsini yasaklıyoruz. Çocukların sağlığı için bu çok önemli. Geçiş dönemi için firmalara gereken uyarıları yaptık. 1 Ocak’tan itibaren başlıyor.

- Hazirandan itibaren bütün işletmelere ‘Bizim web sayfamızdan kendi kurumunuzla ilgili barkodu indireceksiniz’ dedik. Müşteri, dükkânın görünen bir yerinde olmak zorunda olan bu barkodu okuttuğunda bu restoranın gıda güvenliği bakımından en son ne zaman denetlendiğini görecek. Yılda bir kere mutlaka denetim yapıyoruz. İki tur döndüklerimiz var. Denetim sonrası talimatlara uyup uymadıklarını da tekrar kontrol ediyoruz.

- restoranlar için “şeffaf mönü” dönemini de başlattık. Dikkat etmişsinizdir, artık mönülerdeki yemeklerin içeriğinde ne olduğu ve kalori bilgisi ayrıntılı şekilde yazıyor. Buna zincir restoranlarda başladık. Diğer bütün restoran ve kafeler için de 2027 sonuna kadar süre verdik, o tarihten sonra her yerde başlayacak.

- Türkiye’nin zeytinyağı kalitesini düşürecek kurnazlıklara müsaade etmeyeceğiz. Avrupa’da İspanya ve İtalya ile yarış halindeyiz. Merdiven altı üretimlerle savaşımız devam edecek. Bazılarının içine pamuk yağından başlayarak önlerine ne gelirse koyabiliyorlar. Bunlar zeytinyağı üreticisi değil sahtekârlar. Gerçek ve emektar zeytin ve zeytinyağı üreticilerimizi de bu sayede korumuş oluyoruz. Onların her zaman başımızın üzerinde yeri var. Vatandaşımız hayatın olağan akışına aykırı ucuzluktaki zeytinyağına el uzatmamalı. Bunlara prim vermemeli. Belgeli, sertifikalı üreticileri tercih etmeli. Biz bütün satış noktalarını denetliyoruz. Sadece zeytinyağı için 6 bin 425 denetim yaptık. Abartılı ucuzluktan kaçınmak, üzerindeki etiketlere dikkat etmek şart.

- ‘Güvenilir Gıda’ mobil uygulamamızı bütün vatandaşlarımız indirebilir. Bu uygulamayla, bir markete girdiniz, tarihi geçmiş ürün var, hemen onun fotoğrafını çekip bize gönderiyorsunuz, biz de hemen gereğini yapıyoruz. Böylece tüketici de denetim sürecine katılmış oluyor.

- DETAYCILIK: İbrahim Yumaklı’yı yakından tanımıyorum ama yaptığım görüşmeden çıkardığım sonuç şu: Detaycı bir kişilik. Ama asla detaycılıkta aşırıya gitmiyor. Aşırı detaycılığın bütünü gözden kaçırmaya yol açabileceğinin sımsıkı farkında.

- HÂKİMİYET: Gıda güvenliği gibi bin türlü yönü olan bir konunun her tarafına hâkim olmak bayağı bir maharet ister. Bakan Yumaklı, konuyla ilgili tak tak tak konuşurken milim teklemiyor. Konuya hâkimiyet açısından çok iyiydi yani.

- HEYECAN: Bir heyecanı var Bakan Yumaklı’nın. Aldıkları kararları, attıkları adımları anlatırken heyecanını saklayamıyor. Heyecansızlık, bir icraat adamının en büyük çıkmazıdır. Böyle bir çıkmazda değil yani.

- TEVAZU: Kibirlenme, burnundan kıl aldırmama, eleştiriye kapalı olma, üstten üstten konuşma. Bunların hiçbiri yok İbrahim Yumaklı’da. Eşit ilişki kuruyor. Dinlemesini biliyor. Dinlediklerinden yararlanıyor.

- HIRS: Görevini en iyi şekilde tamamlayıp bir köy evine çekilmek ve orada kitaplar okumak gibi kişisel bir planı var. Kariyer hırsı yok yani. Hırsının söz konusu olduğu tek bir alan var: Aldığı görevi başarıyla tamamlamak.

- ODAK: Büyük şirketlerin, büyük markaların, büyük holdinglerin bakanı değil İbrahim Yumaklı. Kendisini vatandaşın, tüketicinin, kalabalıkların hakkını korumaya odaklamış durumda. Ama bunu yaparken bir santimcik olsun şova kaçmıyor.

- SOHBET: Önemli makamlara gelen herkesle iyi sohbet çıkaramazsınız. Bazıları ketumdur, bazıları kendini açmaktan kaçınır, bazıları mübalağalı bir temkinlilik içindedir. İbrahim Yumaklı ise mesafesini korumakla birlikte iyi bir sohbet adamı.