Sebze meyve fiyatlarını düşürecek yeni hal yasasına ilişkin Hazine ve Maliye, Ticaret, Tarım ve Orman ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlıklarının hazırladığı taslak metin 9 maddeden oluşuyor. Uzun zamandır çalışmaları devam eden yaklaşık 30 maddelik taslak metin elenerek 9 maddeye düşürüldü. Ticaret Bakanı Ömer Bolat ise "Hal yasasıyla ilgili kanun taslağımız Meclis'teki grubumuza sunulmuştur" dedi. Gıda Mühendisi Nurten Sırma ise A haber ekranlarında konuyla ilgili önemli detaylar paylaştı.
AK Parti Grubu ile ilgili bakanlık bürokratlarının bir süredir üzerinde çalıştığı hal yasası gündemdeki sıcaklığını koruyor. Yeni düzenleme ile komisyoncuların aradan çıkarılması ve üretici örgütlerinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.
"HAL YASASIYLA İLGİLİ KANUN TASLAĞIMIZ MECLİSTEKİ GRUBUMUZA SUNULMUŞTUR"
Tüketicinin korunmasında da bu sene 22 mevzuat değişikliğini yürürlüğe koyulduğunu kaydeden Bolat, Hal Yasası'na ilişkin "Sebze meyve ticaretiyle ilgili olarak 2012 yılında çıkarılan Hal Kanunu'nun zaman zaman yapılmış değişikliklerinden sonra yine kapsamlı bir değişiklikle üretici birliklerinin, üretici kooperatiflerinin kurulmasını, hallerde ve pazarlarda daha fazla yer almasını ve kendilerinin hal kurmasında maddi destekle desteklenmesini öneren; vergi, rüsum gibi muafiyetlerden yararlanmalarını sağlayan kanun taslağımız da Meclisteki Grubumuza sunulmuştur" bilgilerini paylaştı.
Yasal düzenleme ile fiyat artışlarının önüne geçilmesi, kurallara uymayanlara hapis ve idari para cezasının getirilmesi amaçlanıyor. Kayıt dışılığın önlenmesine, vergi kaybının sonlandırılmasına yönelik maddeler hazırlanacak. Yerli ürünleri satan marketlere vergisel teşvikler sağlanacak. Tarımsal kooperatif sayısının iki katına çıkarılması öngörülüyor.
Hallerde dijital takibin güçlendirilmesi geliştirilecek. Bildirim, satış ve denetim süreçlerinin daha şeffaf ve hızlı yürütülmesi sağlanacak. Rafların büyük bölümüne yerli ürünlerin konulması zorunlu olacak. Hallerde stok takibi, kalite sınıflandırması ve gıda güvenliği denetimlerindeki sorumlulukları artacak. Üretici ile tüketici arasındaki komisyonların devreden çıkarılarak fiyatların kural dışı artışının önüne geçilmesi sağlanacak.
Böylelikle; üreticinin ürününü doğrudan marketlere, tüketiciye veya çevrim içi kanallara satmasının kolaylaştırılmasının önü açılacak. Aracıların ve komisyoncuların devreden çıkarılması sağlanacak.
A Haber muhabiri Kübra Tepeci'ye önemli açıklamalarda bulunan Gıda Mühendisi Nurten Sırma, "Enflasyonda önemli bir kalem, gıda enflasyonu. Dolayısıyla uzun zaman aslında sebze meyve ticaretindeki tüm ticari düzen bir kontrol altına alınmaya çalışılır. Çünkü orada fiyatı suni olarak yükselten çeşitli eylemler tespit edildi" ifadelerini kullandı.
Açıklamalarına devam eden Sırma, 3 önemli konu üzerinde durulduğunu ifade ederek şunları kaydetti:
8 LİRAYA ÜRETTİĞİ DOMATESİ 100 LİRAYA GÖRÜYOR
Hal yasası derken aslında altında şunu düşünüyoruz. Üreticiden tüketicinin sofrasına gidene kadar tüm ara sistemde aslında bir yapısal bozukluk olduğunun farkındayız. Neden dolayı?
Ayaş domatesi üreten bir çiftçi 100 metre ilerideki aynı bölgedeki bir markette 8 liraya ürettiği domatesi 100 liraya görüyorsa o zaman sistemde bir yapısal bozukluk var. Bu bozukluğun nerede oluştuğunu tespit etmek için burada aradaki kademelerin dikkatle takip edilmesi lazım. Onun için olgunlaştı yasa. Olgunlaştı ve şu an mecliste 9 madde karşımıza çıkıyor.
Sırma, 3 kritik konu üzerinde durulduğunu anlatarak şunları söyledi:
3 tane şey üzerine yoğunlaşılıyor. Birincisi komisyoncular mükerrer alım satım mı yapıyor? Yani her satış bir katma değer mi yaratıyor? Sebzeye, meyveye şimdi katma değer yaratmadan sadece satış fiyatını arttırmak adına sistemde gerekli olmayan aracılar vardı. Mesela bu komisyoncular, aracılar her kademede aynı şekilde bir katma değer mi üretiyor yoksa fiyatı artırmak adına mı? Onların aldığı %8'lik komisyonun %4'e indirilmesi şeklinde, yani komisyoncular ve aracıların sayıca değerlendirilmesi ve alacakları komisyon miktarının düşürülmesi.
İkincisi bu işi üreten, işin gerçek emekçileri ayağında postalı çizmesi olan çiftçi; satış için bir yer temin edilecek onlara. Hallerde üreticilere bunlar birlikler veya kooperatifler vasıtasıyla o kişilerin satışı için bir yer ayrılacak. Marketler yerel üreticiye yer ayıracak. Yine aynı şekilde sebze satışı yapan pazar yerlerinde de üreticilere bir saha ayırın, bir yer ayırın. Onlar kendi satışını yapabilsin. Çünkü gıda fiyatının adil oluşması için mutlaka yeterli rekabetin de oluşabilmesi lazım.
HAL YASASINA TÜRKİYE'DEKİ HALLERDE SICAK BAKIYOR
Bunun sağlanması adına üreticiler, güçlü kooperatifler, güçlü birliklerle ki onların kooperatif birliklerinin güçlendirilmesi adına sözde kooperatiflere yer yok. Özde kooperatif olacak. Hakikaten üreticinin hakkını savunacak ve halde yerini alacak, pazarda yerini alacak, perakendede yerini alacak. Oradaki ticari düzen birbirini kollayan tüccarların yeri olmaktan çıkarılması adına yapılan bir şey.
Şimdi hal yasasına Türkiye'deki haller de sıcak bakıyor. Çünkü biliyorlar ki aslında Türkiye'de üretilen meyve sebzenin %30'u hallere giriyor. %70'i dışarıdaki tedarikçi perakende zinciri tarafında. Yine dijital izlenebilirlik önemli. Orada da şimdi burada Hal Kayıt Sistemi var.
Buradaki fiyatlar üzerinde de mobil storelar üzerinden HKS yazarlarsa Hal Kayıt Sistemi'nde fiyat QR kodunu okutarak burada alış fiyatı nedir, satış fiyatı nedir belirlenebilir. 9 madde üç temel gerekçe üzerinden ilerliyor. Olgunlaşmış durumda ve hal yasasının beraberinde de mesele perakende yasasının netleşmesine bağlanacak
