Dünya Nükleer Birliği (WNA) Genel Direktörü Sama Bilbao y León, Antalya'da düzenlenen Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31) kapsamında Habertürk'e yaptığı özel açıklamalarda, Türkiye'nin nükleer enerji hedeflerini, küresel nükleer kapasitenin artırılmasına yönelik çalışmaları ve küçük modüler reaktörlerin (SMR) geleceğini değerlendirdi.
Türkiye'nin nükleer enerji alanında önemli bir döneme girdiğini belirten Bilbao y León "Akkuyu'nun birinci ünitesinin artık devreye alınmaya çok yaklaşmış olmasından hepimiz büyük heyecan duyuyoruz. Türk elektrik şebekesine, umuyoruz ki bu yılın sonundan önce ya da 2027'nin hemen başlarında elektrik verilmeye başlanacağını göreceğiz" ifadelerini kullandı.
Türkiye'yi küresel nükleer enerji ailesinde görmekten büyük memnuniyet duyduklarını dile getiren Bilbao y León, nükleer enerji yatırımlarının yalnızca elektrik üretimi açısından değerlendirilmemesi gerektiğini vurguladı.
Bilbao y León, Türkiye'de gelişen nükleer enerji ekosistemine ilişkin şu değerlendirmelerde bulundu:
"Bu yalnızca elektrik üretecek bir nükleer güç santraline sahip olmakla ilgili değil. Bu elbette son derece önemli ancak Türkiye'de gelişen bütün bir ekosistem ve değer zinciri de söz konusu. Bu ekosistem, Türkiye'deki diğer nükleer projelere çok büyük katkı sağlayacak."
Büyük ölçekli nükleer santrallerin yanı sıra küçük modüler reaktörler için de farklı sahaların gündemde olduğunu ifade eden Bilbao y León, Türkiye'de yetişen insan kaynağının ve gelişen sanayi kapasitesinin uluslararası ölçekte önemli fırsatlar sunacağını söyledi.
"Türkiye'de oluşan bu ekosistem, tüm bu şirketler, kazanılan uzmanlık, yetişen insan kaynağı ve Türkiye'nin yetenekli çalışanları yalnızca Türkiye'deki nükleer projelere değil, dünyanın başka yerlerindeki projelere de katkıda bulunabilecek. Bunun Türkiye için çok büyük bir fırsat olduğunu düşünüyorum."
Bu gelişmelerin dünya nükleer enerji sektörü açısından da önem taşıdığını vurgulayan Bilbao y León, "Pek çok ülke nükleer enerjiyi mümkün olduğunca hızlı bir şekilde hayata geçirmek istiyor. Türkiye'de şu anda geliştirilmekte olan deneyim ve teknik bilgi birikimi, nükleer enerji alanında henüz Türkiye kadar ilerlememiş diğer ülkelere de yardımcı olacak." değerlendirmesinde bulundu.
COP31 kapsamında nükleer enerjinin küresel enerji dönüşümündeki rolüne ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Bilbao y León, COP28'de ortaya konulan küresel nükleer enerji kapasitesini 2050'ye kadar üç katına çıkarma hedefinin giderek daha fazla destek gördüğünü söyledi.
Bu hedefin nükleer enerji açısından önemli bir dönüm noktası olduğunu belirten Bilbao y León, "COP28 gerçekten önemli bir dönüm noktasıydı. Çünkü ülkelerin, küresel nükleer enerji kapasitesini 2050 yılına kadar üç katına çıkarma hedefini bu kadar kararlı bir şekilde ortaya koyduğu ilk dönemlerden biriydi." dedi.
Söz konusu taahhüdü destekleyen ülke sayısının 39'a ulaştığını aktaran Bilbao y León, COP31'in ardından bu sayının daha da artabileceğini ifade etti.
Bilbao y León, nükleer enerji hedeflerine yalnızca hükümetlerin değil, finans kuruluşlarının ve teknoloji şirketleri gibi yüksek miktarda enerji tüketen büyük şirketlerin de destek verdiğini belirtti.
Dünya Nükleer Birliği tarafından birkaç hafta önce yayımlanan World Nuclear Outlook raporunun küresel nükleer enerji yatırımlarının geleceğine ilişkin önemli veriler ortaya koyduğunu anlatan Bilbao y León, şöyle konuştu:
"Rapora göre, hükümetlerin belirlediği hedeflerin tamamına 2050 yılına kadar ulaşılması halinde dünya genelindeki nükleer enerji kapasitesi 1.400 gigavatın üzerine çıkacak. Bu, kapasitenin üç katına çıkarılması hedefinin de aşılması anlamına geliyor. Çünkü üç katına çıkarma hedefi yaklaşık 1.200 gigavata karşılık gelirken, 1.400 gigavatın üzerindeki bir kapasite bunun da ötesine geçilmesi demek."
Bilbao y León, hedeflere ulaşabilmek için siyasi taahhütlerin somut sanayi stratejilerine dönüştürülmesinin önemine dikkati çekti.
Bu kapsamda nükleer enerji sektörü, hükümetler ve finans kuruluşlarıyla birlikte çalıştıklarını belirten Bilbao y León, yatırımların yalnızca yeni nükleer santrallerle sınırlı olmadığını söyledi.
Bilbao y León, "Uranyum madenciliğinden nükleer tesislerin işletme ömürlerinin uzatılmasına ve erken kapatılmış nükleer tesislerin yeniden devreye alınmasına kadar tüm değer zincirini kapsayan yatırımları teşvik etmeye çalışıyoruz." dedi.
Sanayi kapasitesi, tedarik zincirleri ve nitelikli iş gücünün geliştirilmesine odaklandıklarını anlatan Bilbao y León, nükleer tesislerin lisanslama ve düzenleyici süreçlerinin hızlandırılması ve daha verimli hale getirilmesi için de çalışmalar yürüttüklerini kaydetti.
Küçük modüler reaktörlerin nükleer enerji sektörüne yeni fırsatlar sunduğunu belirten Bilbao y León, bu teknolojilerin geleneksel büyük ölçekli reaktörlerden farklı bir üretim ve yatırım modelinin gelişmesini sağlayacağını ifade etti.
SMR'ların modüler ve standartlaştırılmış yapılarının yanı sıra çoğunlukla fabrikalarda üretilecek olmasının önemli avantajlar sunacağını vurgulayan Bilbao y León, "Bu, büyük nükleer reaktörlerde geleneksel olarak gördüğümüz ölçek ekonomilerinden seri üretim ekonomilerine geçiş yapmamıza yardımcı olacak. Bence burada asıl önemli olan reaktörün boyutundan ziyade uygulama stratejisi ve iş modeli." diye konuştu.
Rusya ve Çin'de halihazırda faaliyette olan küçük modüler reaktörler bulunduğunu, Kanada, ABD ve Avrupa'da da çeşitli projelerin inşa aşamasında olduğunu aktaran Bilbao y León, teknolojinin ticari geleceğine ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
"Bu reaktörlerin yalnızca ilk örneklerinin hayata geçirilmesinden değil, aynı tasarımların tekrar tekrar uygulanabildiği ve bir ya da iki reaktör yerine reaktör filolarının oluşturulabildiği bir aşamaya geçilmesinden söz ediyoruz. Bunun muhtemelen 2030'lu yılların başlarında gerçekleşmeye başladığını göreceğiz. Şu anda bir anlamda birkaç demonstrasyon projemiz bulunuyor. Ancak 2030'lu yıllarda bu reaktörlerin ticari olarak kullanılabilir hale geldiğini ve seri üretim ölçeğinde yaygınlaşmaya başladığını göreceğiz."
Küçük modüler reaktörlerin büyük ölçekli nükleer santrallerin yerini almak yerine onları tamamlayacağını belirten Bilbao y León, küresel nükleer kapasiteyi 2050'ye kadar en az üç katına çıkarma hedefi doğrultusunda büyük kapasiteli reaktörlere de ihtiyaç duyulacağını söyledi.
Bilbao y León, "Küçük modüler reaktörlerin ideal çözüm olduğu pek çok durum var. Ancak büyük ölçekli bir reaktörün gerekli olduğu birçok durum da bulunuyor. Bu nedenle gelecekte hem küçük modüler reaktörlerin hem de büyük ölçekli nükleer reaktörlerin birlikte kullanıldığı bir yapı göreceğimizi düşünüyorum." ifadelerini kullandı.
COP31'in iklim taahhütlerini somut eylemlere dönüştürme hedefini değerlendiren Bilbao y León, nükleer enerjinin diğer karbonsuz enerji kaynaklarıyla birlikte iklim müzakerelerinde yer almasının önemine işaret etti.
Türkiye'nin COP31 Başkanlığı tarafından ortaya konulan "35 by 35" girişimine güçlü destek verdiklerini ifade eden Bilbao y León, karbon emisyonlarının azaltılabilmesi için ekonomilerin mümkün olduğunca elektrikli hale getirilmesi gerektiğini söyledi.
Bilbao y León, "Nükleer enerjinin de ülkelerin, bölgelerin ve kıtaların elektrifikasyon sürecinde değerlendirdiği teknolojilerden biri olmasını sağlamak istiyoruz." dedi.
İklim finansmanı ve sürdürülebilir yatırımların önünü açacak politikaların teknoloji açısından tarafsız olması gerektiğini belirten Bilbao y León, nükleer enerjinin diğer düşük karbonlu enerji kaynaklarıyla eşit koşullarda değerlendirilmesinin önemini vurguladı.
Bilbao y León, "İklim finansmanında, iklim taksonomilerinde, sürdürülebilir finansmanda ve hatta çok taraflı kalkınma bankalarının yaklaşımlarında, nükleer enerjinin diğer karbonsuz veya düşük karbonlu enerji kaynaklarıyla eşit koşullarda değerlendirilmeye başlandığını görüyoruz." diye konuştu.
Karbonsuzlaşma sürecinin yalnızca elektrik üretimiyle sınırlı olmadığını vurgulayan Bilbao y León, ulaştırma, deniz taşımacılığı, tarım ve sanayi gibi sektörlerin de dönüşüme ihtiyaç duyduğunu belirtti.
Bu sektörlerin tamamının doğrudan elektrikli hale getirilmesinin kolay olmayacağını ifade eden Bilbao y León, nükleer enerjinin elektrik üretiminin yanı sıra karbonsuz ısı ve buhar üretimiyle de önemli bir rol üstlenebileceğini söyledi.
Bilbao y León, sözlerini şöyle tamamladı:
"Nükleer enerji yalnızca karbonsuz elektrik üretmekle kalmıyor, aynı zamanda karbonsuz buhar ve ısı da üretebiliyor. Bunlar metalürji, petrokimya, çimento ve beton üretimi, deniz taşımacılığı ve daha pek çok sektörün karbonsuzlaştırılmasında kullanılabilir. Bunun COP31'de bulunan tüm ülkelerin dikkatine sunmaya çalıştığımız önemli bir fırsat olduğunu düşünüyorum."
