Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığı (TÜYEK), Denizli'nin Serinhisar ilçesindeki Yatağan Medresesi Yazma Eser Koleksiyonu'nu internet üzerinden erişime açtı.
TÜYEK'ten yapılan açıklamaya göre, yazma eser koleksiyonlarına tek bir adres üzerinden ulaşılmasını sağlamak amacıyla kurumun veri tabanına farklı koleksiyonlar da ekleniyor. Bu sayede araştırmacılar, farklı koleksiyonlardaki eserlere aynı platform üzerinden erişebiliyor ve aynı eserin farklı nüshalarını karşılaştırabiliyor.
Müftü Arif Akşit Vakfının Yatağan Medresesi Yazma Eser Koleksiyonu'na kurumun "yek.gov.tr" adresi üzerinden ulaşılabiliyor.
Denizli'nin Serinhisar ilçesine bağlı Yatağan'da, 1770'li yılların başında Koca Hacı Mustafa Efendi tarafından kurulan Büyük Medrese (Yukarı Medrese) çevresinde oluşan koleksiyon, günümüze ulaşan yazma eserlerden meydana geliyor.
Prof. Dr. Mustafa Cevat Akşit'in girişimleriyle ailelerin, evlerin, camilerin ve eski medrese çevresinin elinde bulunan nüshalar bir araya getirilerek koleksiyon yeniden oluşturulmaya çalışıldı. Eserler, Pamukkale Üniversitesi İslami İlimler Enstitüsü Kütüphanesi'nde muhafaza ediliyor.
Toplam 352 ciltten oluşan koleksiyonda 706 eser yer alıyor. Eserlerin 668'i Arapça, 31'i Türkçe, 7'si ise Farsça yazılmış. Koleksiyonda 681 mensur, 25 manzum eser bulunuyor.
Konu dağılımı, koleksiyonun medrese eğitiminde kullanılan kaynakları yansıttığını ortaya koyuyor. Eserlerin yaklaşık 142'si fıkıh ve fıkıh usulüne, 135'i Arap diline, 106'sı mantık ve münazara alanına, 69'u akaid ve kelama, 40'ı belagat ve Arap edebiyatına ait.
Koleksiyonda ayrıca Kur'an ilimleri, tefsir, hadis, tasavvuf, siyer, ahlak, vaaz, dua, hesap ve astronomi gibi alanlarda eserler bulunuyor. Fıkıh eserleri arasında ibadet ve fetva literatürünün yanı sıra kadılık ve katiplik gibi uygulamaya dönük görevlerle ilişkili şürüt ve sicillat konulu metinler de yer alıyor.
Eserlerin 466'sı telif, 173'ü şerh, 66'sı haşiye ve biri ta'lik niteliği taşıyor. Özellikle mantık alanındaki şerh ve haşiyelerin yoğunluğu, medresede takip edilen ders geleneğine ilişkin bilgi sunuyor.
Koleksiyonda 224 farklı müellife ait eser bulunurken, 153 eserin müellifi tespit edilemiyor. Birgivi, Sa'deddin Taftazani ve Ebu Said el-Hadimi, koleksiyonda en fazla eseri bulunan isimler arasında yer alıyor.
Eserlerden 311'inde istinsah tarihi kaydı bulunuyor. Bu nüshaların önemli bir bölümü hicri 12 ve 13. yüzyıllarda, miladi 18 ve 19. yüzyıllarda istinsah edildi. Koleksiyondaki bazı kayıtlar ise daha eski tarihlere uzanıyor. Sahih-i Buhari nüshasındaki 597/1201 tarihli sema kaydı, koleksiyonun tarihsel derinliğini ortaya koyan örnekler arasında bulunuyor.
İstinsah yeri kaydı taşıyan nüshalarda İstanbul, Kahire, Kayseri, Ankara, Diyarbakır, Tire, Milas, Antalya ve Denizli gibi merkezlerin yanı sıra Yatağan Medresesi'nin adı da geçiyor. Bazı kayıtlarda eserlerin istinsah edildiği medrese ve hücrelerin belirtilmesi, yazmaların bir bölümünün doğrudan medrese ortamında hazırlandığını gösteriyor.
Vakıf kayıtları medresenin ilim hayatına ışık tutuyor
Koleksiyondaki ciltlerin 58'inde vakıf kaydı, 56'sında temellük veya mülkiyet kaydı, 83'ünde ise mühür bulunuyor. Bazı ciltlerde kitapların Yatağan Dairesine vakfedildiğini gösteren kayıtlar dikkati çekiyor.
19. yüzyıla ait vakıf kayıtları, koleksiyonun bölge halkının katkılarıyla gelişmeye devam ettiğine işaret ediyor. Ayrıca 103 ciltte kenar notları, ta'likat ve tashih kayıtlarının bulunması, eserlerin okunup okutulduğuna ilişkin izler taşıyor.
Yatağan Medresesi Yazma Eser Koleksiyonu, Arap dili, mantık ve fıkıh ağırlıklı içeriği, şerh ve haşiye nüshaları, erken tarihli yazmaları ve vakıf kayıtlarıyla hem Yatağan'ın ilim tarihine hem de Osmanlı medrese kültürüne ilişkin önemli bilgiler sunuyor.
