Topkapı Sarayı, tarihi ve mimari zenginliğinin yanı sıra yeni müzeleriyle de ziyaretçilerine farklı bir deneyim sunuyor. Sarayın birinci avlusunda yer alan Darphane-i Amire, kapsamlı restorasyon ve yeniden işlevlendirme çalışmalarının ardından kültür adası olarak yeniden hayat buldu. Bir dönem Osmanlı darphanesi olarak kullanılan tarihi yapıda, daha önce görülmemiş binlerce eser sergilenmeye başladı. Darphane-i Amire’de açılan yeni müzeleri Topkapı Sarayı Daire Başkanı İlhan Kocaman’la konuştuk.
Topkapı Sarayı’nın eserleri hünkara has, nitelikli eserler olduğu için çok kıymetliler. Bunların mutlaka ziyaretçilerle buluşturulması gerekiyordu. Porselenden silaha, yine darphane eserlerinden haritaya, çok farklı alanda bulunan eserlerin önce atölyelerimiz tarafından restorasyonları ve konservasyonları tamamlandı. Daha sonra da küratörlerimiz aracılığıyla müze düzenlemesi yapıldı.
Topkapı Sarayı Daire Başkanı İlhan Kocaman
7 yıl süren restorasyon
Darphane-i Amire yapı topluluğu, kapsamlı bir restorasyon sürecinden geçti. Uzun yıllar bakımsız kalan, bazı bölümleri yıkılan ve çatıları çöken tarihi yapılar, özgün mimari özellikleri korunarak restore edildi ve yeniden kullanıma açıldı. Restorasyon çalışmalarının yaklaşık 7 yıl sürdüğünü ifade eden İlhan Kocaman, “26 Ekim itibarıyla da buralardaki çalışmaları tamamladık. Ziyaretçilerimizle yaklaşık 10 bin 500 eseri 5 ayrı ihtisas müzesi olarak buluşturduk” diyor.
7’nci yüzyıldan 20’nci yüzyıla uzanan eserlerden oluşan koleksiyonlar, porselen, hüsn-i hat, silah, harita ve endüstri tarihi başlıkları altında sergileniyor.
Beş yeni müzenin koleksiyonları, Topkapı Sarayı depolarında muhafaza edilen eserlerden oluşturuldu. Eserler, tarihi yapıların dokusuyla bütünleşen özel vitrinlerde ve tematik sergileme alanlarında ziyaretçilerle buluşuyor. İlhan Kocaman, eserlerin sergilenme sürecini şöyle anlatıyor:
Darphane-i Amire’nin 46 salonunda oluşturulan ihtisas müzeleri, ziyaretçileri farklı dönemler ve kültürlerle buluşturuyor. Gelin o müzelere yakından bakalım…
Esliha-i Hümayun Müzesi
Darphane-i Amire’nin tarihi Çarkhane, Makinehane ve Sikkehan yapılarında açılan Esliha-i Hümayun Müzesi, geniş bir askeri mirası ziyaretçilerle buluşturuyor.
Müzede kılıçlar, zırhlar, kalkanlar, tüfekler ve farklı savaş araçları sergileniyor. Osmanlı padişahları ve devlet adamlarına ait silahların yanı sıra Emevi, Abbasi, Memlük, İran, Hint, Avrupa ve Japon kültürlerinden örnekler de koleksiyonda yer alıyor. Kocaman, “Topkapı Sarayı'nın envanterinde yaklaşık 33 bin silah bulunuyor. Bunların bir kısmı benzer olduğu için haliyle bazılarını depoda tutuyoruz. Yaklaşık 2 bin 500 eseri ise burada sergiliyoruz” diyor.
Saray Porselenleri Müzesi
İhtisas müzeleri arasında Saray Porselenleri Müzesi, zengin koleksiyonuyla öne çıkıyor. Darphane-i Amire’nin 13 numaralı yapısında bulunan müze, toplam 19 sergi salonuna yayılmış. 13’üncü yüzyıldan 20’nci yüzyıla uzanan koleksiyon dünyanın çeşitli ülkelerinde üretilen porselenlerden oluşuyor.“Dünyanın belki de en kıymetli porselenleri bizim depomuzda” diyen Kocaman, “Envanterimizde 22 bine yakın porselen bulunmakta. Bunların 5 bin 500'ünü sergiledik. Çin, Vietnam, Japonya, Avrupa, İstanbul ve Yıldız Porselen gibi bölümlerden oluşan porselenleri sergiliyoruz” şeklinde konuşuyor.
Harita Galerisi
Darphane-i Amire’nin 1 numaralı yapısında oluşturulan Harita Müzesi, yaklaşık 400 metrekarelik alana yayılan 6 sergi salonundan oluşuyor. Kocaman, bu bölümdeki eserler için şöyle konuşuyor:
“Bizim el yazmaları envanterimizde haritalar mevcuttu. 200’e yakında haritamızı oradan çıkardık. Bunlar daha çok 15’inci yüzyıldan 20’nci yüzyıla kadar geliyordu. Yine Melling'in gravürleri de bizde.”
Harita Galerisi’nde Piri Reis’in haritacılık mirasından Osmanlı mühendislik haritalarına uzanan seçki, aynı zamanda insanlığın coğrafya bilgisinin tarihsel gelişimini de gözler önüne seriyor.
Darphane ve Sanayi Araçları Müzesi
Osmanlı İmparatorluğu’nun para basımında kullandığı makineler ve dönemin sanayi araçları bu müzede sergileniyor. Kocaman, Darphane ve Sanayi Araçları Müzesi’ şöyle anlatıyor:
“3 no’lu yapıda, asıl yapılara ismini veren ve II. Mahmud döneminden itibaren sarayın ve devletin darphanesi olan buranın eserleri mevcuttu. Bunların restorasyonlarını yaptık ve darphane eserleri olarak da burada sergiledik.”
Bir kısmı özgün konumlarında korunan yaklaşık 500 eser burada sergileniyor. 19’uncu yüzyılda kullanılan presler, tornalar, kalıp hazırlama mekanizmaları, çekiçler ve gravür ekipmanları Osmanlı sanayisindeki teknolojik dönüşümü yansıtıyor.
Hüsn-i Hat Müzesi
Darphane-i Amire’nin 2 ve 4 numaralı yapılarında hazırlanan Hüsn-i Hat Müzesi’nde birbirinden değerli eserler yer alıyor. Osmanlı hat sanatının önde gelen ustalarının eserlerinin sergilendiği müzeye ilişkin Kocaman, “En kıymetli, en nitelikli ve Osmanlı döneminin en önemli hattatların eserleri Topkapı Sarayı’nda depolarda idi. Bunların da bakım, onarım, restorasyon, konservasyonlarını tamamladık. Burada 2 binden fazla hattı da sergilemeye başladık” bilgisini veriyor.
Darphane-i Amire’deki iki yapı ise sanat galerisi olarak düzenlendi. Bu alanlar, geçici sergilerin yanı sıra konferanslara ve çeşitli kültür sanat etkinliklerine ev sahipliği yapacak.






