Biyokimya Uzmanı Ayşegül Çoruhlu, sağlıklı uzun yaşamın (longevity) sırlarını vermeye devam ediyor. SÖZCÜ TV’de İpek Özbey’in sorularını yanıtlayan Dr. Çoruhlu, bu kez ishal konusunda az bilinen noktalara değindi. ‘’Bağırsak yalnızca midenin devamı değil, kafayla sürekli haberleşen canlı bir sistem’’ diyen Dr. Çoruhlu, ishal tablosunun derinindeki nedenlerini şöyle anlattı…

İpek Özbey’in sorularıyla ‘Dr. Ayşegül Çoruhlu ile Longevity’ programı Pazar 14.00’te, tekrarı ise aynı gece 01.00’da SÖZCÜ Televizyonu’nda.

Bağırsak neden ikinci beyin sayılır?

Bağırsakta da beyindeki gibi yoğun bir sinir ağı vardır. Bu yüzden ikinci beyin benzetmesi yapılır. Haberleşmenin en önemli yolu vagus siniridir. Vagus siniri tek yönlü değildir. Hem beyinden bağırsağa hem de bağırsaktan beyine bilgi taşır.

Vücut, hayatta kalmak için önce kalp, kas ve solunum gibi hayati sistemlere odaklanır. Sindirim ve boşaltım bekleyebilir. Bu öncelik, iki sistemle yönetilir. Sempatik sistem savaş ya da kaç modudur. Parasempatik sistem ise dinlen ve sindir modudur. İkisi aynı anda çalışmaz.

Biri kırmızı alarm düğmesi, diğeri yeşil gevşeme düğmesidir. Beyin ‘stresliyim’ derse, bağırsağa ‘dur’ sinyali gider. Kişi gevşediğinde ise bağırsak yeniden çalışmaya başlar. Sorun, kırmızı düğmenin sürekli basılı kalmasıdır.

Kırmızı düğme niye basılı kalır?

‘’Yarın ne olacak, işim ne olacak, çocuğuma bir şey olur mu’’ gibi düşünceler düğmeyi basılı tutar. Buna kronik düşük doz stres denir. Anksiyete, panik atak ve depresyon da bu grubun içindedir. 

Kırmızı düğme basılı birinde sinirlenince karnın ağrıması, kramp girmesi, ishal olması şaşırtıcı değildir. Birçok kişi beslenmesini düzelttiği halde hala şikayetle gelir. Çünkü mesele yiyecekte değil, kafadaki alarmdadır.

Asıl sorun enfeksiyon olmadan devam eden ishaldir

Enfeksiyon ishalinde vücut kendisine yaramayanı atmaya çalışır. Bu koruyucu bir tepkidir. Asıl sorun, enfeksiyon olmadan da devam eden ishaldir. Burada iki dürtü öne çıkar. Biri yiyeceklerin, diğeri de kafanın bağırsağı dürtmesidir.

Huzursuz bağırsak sendromu bize ne anlatır?

IBS olarak bilinen huzursuz bağırsak sendromu, kimi insanda strese bağlı kabızlık, kimi insanda da strese bağlı sık tuvalete gitmeye yol açar. Bahsedeceğim grup, ikinci gruptur. Bu kişiler yediği anda tuvalet ihtiyacı hisseder. Günde defalarca tuvalete gider. Dışkı suluysa sıvı kaybı, elektrolit kaybı ve besin kaybı birlikte olur. Kişi sağlıklı beslense bile emilim bozulduğu için fayda göremez.

Stres mideyi de vuruyor

Kronik streste sindirim de bozulur. Sindirim için mide asidi gerekir. Stres varken mide asidi yeterince düzenlenemez. Pankreas da sindirimin parçasıdır.

İshalde vücut ne kaybeder?

Hızlı geçişte en büyük kayıp emilim kaybıdır. Yağda eriyen vitaminler için yağ emilimi gerekir. Yağ emilimi safra ile olur. Safra, yağı suda dağılabilen küçük paketler hâline getirir. Bağırsak hızlı çalışıyorsa safra yağları toplayıp içeri almaya vakit bulamaz.

Aynı durum ilaçlar için de geçerlidir. Aynı dozda tiroit ilacı kullandığı halde değerleri değişen kişide, o dönemde ishal benzeri bir hareketlilik olup olmadığı sorgulanmalıdır.

Su ve elektrolit kaybı da kritiktir. Vücut suyu tek başına içeriye alamaz. Su, sodyum ve glikozu takip ederek girer. Bu yüzden ishal için eczanede satılan tozlarda tuz ve biraz şeker vardır. Evde de bir litre suya bir tutam tuz ve bir tutam şeker eklenebilir.

Bağırsak duvarı neden sızdırır?

Bağırsak sağlığının merkezinde probiyotikler ve bütürat vardır. İyi bakterilerden alınan en büyük fayda, bütirik asit yani bütürat üretmeleridir. Lifler sindirilemeyen besinlerdir. Biz lifleri sindiremeyiz, ama iyi bakteriler sindirebilir. Lifli beslenen insanlarda, lifleri sindiren bakteriler çoğalmış ve bütirik asit üretmeye başlamıştır.

Bütürat, bağırsak duvarının sıvanmasını sağlar. Bağırsak duvarında tek sıra incecik hücre katmanı vardır. Bu hücreler sürekli yenilenir. Yenilenme sırasında hücreler arasındaki bağlar açılabilir. İşte sızdıran bağırsak denilen durum budur. Bu duvarı sıvayan iki temel unsur vardır. Biri anne sütü veya kolostrum, diğeri bütürattır.

Bütürat, hücrelerin yan yana asker gibi dizilmesini sağlar. Duvar sıvandıktan sonra glüten gibi gıdalar bile daha az sorun çıkarır. Bu nedenle probiyotik tek başına yetmeyebilir.Bütüratın ishal ile ilişkisi, su emilimiyle ilgilidir. Kalın bağırsaktaki hücrelerin görevi, suyu geri emmektir. Bütüratla yan yana dizilmiş, sağlıklı hücreler bu suyu sünger gibi geri çeker. Böylece dışkı katılaşır. Tekrarlayan ishallerde, bütürat desteğiyle kaçan suyun içeride tutulması hedeflenir.

Bağırsağı coşturan yiyecekler

Bozuk yiyecekler elbette ishal yapar. Seyahatte ilk kez tadılan egzotik yiyecekler de ishal yapabilir. Bağışıklık sistemi yeni molekülle ilk kez tanıştığında tolerans süreci gerekir.Günlük hayatta en sık bağırsağı coşturan iki grup vardır. Biri süt ve süt ürünleri, diğeri glüten içeren unlu gıdalar. Süt ve peynir grubunun kayganlık yaptırıcı etkisi vardır, sindirimi daha zordur.

Bu tablo yalnızca laktoz intoleransı ile açıklanamaz. Glütenli gıdaları azaltmak, hem kabızlıkta hem ishalde rahatlama sağlayabilir. Burada immün tolerans kavramı önemlidir. İleri yaşta, az işlenmiş gıda yemiş, anne sütü içmiş kişilerde tolerans daha yüksektir.

Gençlerde ise sezaryen doğum, az anne sütü ve daha işlenmiş gıdalar nedeniyle tolerans daha düşük olabilir. Ancak ileri yaşta bile ağır stres sonrası tolerans sınırı aşılabilir. İlk gol çoğu zaman glütenden gelir.

Bağırsak sağlığı için 5 önemli adım

- Birinci adım, kendine şu soruyu sormaktır. Tatildeyken daha mı iyiydim, işe dönünce mi kötü oldum?

- İkinci adım, süt ve peynir grubunu azaltmaktır.

- Üçüncü adım, glütenli gıdaları azaltmaktır.

- Dördüncü adım, sıvı alımını desteklemektir. Bir litre suya bir tutam tuz ve bir tutam şeker eklemek, suyun vücutta kalmasını sağlar.

- Beşinci adım, bütüratı desteklemektir.

Sonuç olarak ishal, yalnızca tuvalet sorunu değildir. Kafa, bağırsak, beslenme, su dengesi ve bağırsak duvarı birlikte çalışır. Kırmızı düğme basılı kaldıkça bağırsak huzursuz kalır. Düğmeyi gevşetmek, bağırsağı beslemek ve duvarı sıvamak, ishalin tekrarlamasını azaltmanın en güçlü yoludur.

İshal uykudan uyandırırsa...

Uykudan uyandıran ishaller Crohn ve ülseratif kolit gibi enflamatuvar bağırsak hastalığı işareti olabilir. Ancak tanıyı yalnızca gastroenterologlar koyabilir. Uzun süren, kanlı, kilo kaybıyla giden ishal mutlaka değerlendirilmelidir.