Geçen senelerde oğlumun okulunu ziyaret ettiğimde müdürün masasındaki renkli şeyleri fosforlu kalem sanmış, bir tür elektronik sigara olduklarını öğrenince şaşırmıştım. Son günlerde çok konuşulan elektronik sigarayı artık yolda, kafede gençlerin elinde daha sık görüyoruz ve her seferinde aynı şeyi düşünüyorum: Bu çok acımasızca! Genç olmak biraz da merak etmek demek değil mi? Dünyayı tanımak, yenilikleri keşfetmek bu yaşların doğasında var. Bir grubun parçası olma isteği ve dışlanma korkusu da bu yaş grubunun en önemli meselelerinden. Ve birileri bunları kullanıyor, üstelik para için, hem de geleceğimizin sağlığını tehlikeye atarak!

DSÖ’nün 2025 verilerine bakarsak, yaklaşık 86,1 milyon yetişkin ve henüz hayatlarının neredeyse başında olan 13-15 yaş arası 14,7 milyon ergen elektronik sigaraların kıskacında. Gençlerle görüşüp neden içtiklerini sorduk, Medical Park İstanbul Onkoloji Hastanesi’nden göğüs hastalıkları uzmanı Prof. Dr. Erkan Ceylan ve İstanbul Florence Nightingale Hastanesi Göğüs Cerrahisi Bölümü’nden Op. Dr. İsmail Sarbay da tehlikenin boyutlarını değerlendirdi.

‘Belki sömestir tatilinde bırakmayı denerim’

B. Ş. (15): Arkadaşlarım kullanıyordu. Bir kere deneyeyim dedim, sonra kullanmaya başladım. Normal sigarayı daha önce hiç içmemiştim. Elektronik sigaranın tadı ve kokusu daha farklı geldiği için normal sigara gibi düşünmüyordum. Bırakmayı düşünüyorum ama arkadaş ortamında görünce yine kullanmak istiyorum. Belki sömestir tatilinde bırakmayı denerim.

D. A. (15): Daha önce normal sigara denemiştim ama kokusunu sevmediğim için devam etmemiştim. Elektronik sigaraya da sosyal medyada sürekli karşıma çıktığı için merak edip başladım. İlk zamanlar sadece arkadaşlarımla buluştuğumda kullanıyordum. Sonra evde de gizli gizli kullanmaya başladım. Biraz pahalı olduğu için annemlerin verdiği kantin harçlığını biriktirip paramı artırdıkça alıyorum.

P. E. (15): Elektronik sigaraya yaklaşık bir ay önce başladım. Okuldan birkaç arkadaşım kullanıyordu, ben de onlardan denedim. Başta sadece eğlencesine içiyordum, bağımlı olacağımı düşünmüyordum. Şimdi bazen uzun süre kullanmayınca sinirli hissediyorum. Ailem kullandığımı bilmiyor. Bırakmak istiyorum ama birkaç gün kullanmayınca tekrar aklıma geliyor. Normal sigarayı da arada kullanıyorum ama daha çok elektronik sigara.

E. B. (19): 12’nci sınıfta içmeye başladım. Normal sigaradan daha az zararlı olduğunu düşünüyorum. Bence en zararlısı puff (genellikle tek kullanımlık, nikotin içeren cep boyu elektronik sigara türü).

D. Ö. (22): Elektronik sigarayı 2-3 yıl içtim, sonra bıraktım. Çünkü öksürük yapıyor ve günlük yaşamımı etkiliyordu. Şu an normal sigara içiyorum. Sadece arabadayken elektronik sigara içiyorum.

‘Çok kısa sürede yaşamı tehdit edebilir’

◊Elektronik sigara ve benzeri ürünler; tütünü, nikotinli veya nikotinsiz sıvıları ya da bitkisel içerikleri ısıtarak solunan bir aeresol oluşturan sistemlerdir. Solunan aeresol; ince parçacıklar, irritan ve kanserojen kimyasallar ve metal parçacıkları içerir. Nikotinsiz, yanmıyor olması, dumansız olması, aromalı hoş kokması ürünü güvenli yapmaz. Dumanını azaltmak tehlikeyi silmez.

◊Nikotin, sempatik sinir sistemini uyararak kalp hızını ve tansiyonu yükseltir, damarları daraltır ve nabzı artırır, çarpıntıya yol açar ve kalbin oksijen ihtiyacını artırır. Elektronik sigara kullanıcılarında damarların iç yüzeyinin işlevinde bozulma ve pıhtılaşma eğiliminde artış vardır.

◊Solunan aeresol hava yollarında tahrişe, inflamasyona ve hücresel hasara yol açan maddeler içerir. Bunun sonucunda boğazda yanma, öksürük, balgam, göğüste sıkışma ve nefes darlığı gibi bronşit yakınmaları gelişir.

◊Elektronik sigara ilişkili akut akciğer hasarı (EVALI), hava yolu irritasyonu ve solunum yakınmaları önemli klinik endişeler arasındadır.

◊Tamamen sağlıklı bireylerde bile ani gelişen, yoğun bakım gerektiren ve ölümle sonuçlanabilen ciddi akciğer hasarlarına yol açabilmektedir. Genç olmak ve önceden hiçbir akciğer hastalığı bulunmaması, elektronik sigaranın oluşturabileceği ağır akciğer hasarına karşı güvence değildir. Elektronik sigaranın tehlikesi yalnızca yıllar sonra ortaya çıkabilecek kronik hastalıklarla sınırlı değildir. Bazı ürünler, çok kısa sürede yaşamı tehdit eden akut hasarlara yol açmaktadır.

◊‘Akciğer sönmesi’ olarak bilinen pnömotoraks, elektronik sigara kullanan gençlerde bildirilen ciddi tablolardan biridir. Akciğerden göğüs boşluğuna hava kaçmasıyla gelişen bu durum, ani göğüs ağrısı ve nefes darlığına neden olur; bazı hastalarda göğüs tüpü takılması veya cerrahi müdahale gerekebilir.

◊ Elektronik sigaralarda zararsız tür yok. Tek kullanımlık puff cihazları, kartuşlu veya doldurabilir sistemlerde risk nikotin miktarına, sıvının içeriğine, ısıya ve kullanım sıklığına göre değişiyor. Nikotin kalp hızını ve tansiyonu artırıyor, damarları daraltıyor.

◊Araştırmalar solunan kimyasalların damarların iç yüzeyinin işlevini bozabildiğini ve hücresel hasarı artırabileceğini gösteriyor. Nikotinsiz olması da bir ürünü akciğer açısından daha güvenli yapmıyor. Gördüğümüz bulut yalnızca aromalı su buharı değil, çok küçük damlacıklar ve parçacıklardan oluşan bir aerosol aslında. İçinde propilen, glikol, gliserin, aroma maddeleri ve çoğu üründe nikotin de var. Bunlar ağır kimyasallar.

◊2025’te yayımlanan bir araştırmada incelenen bazı tek kullanımlık cihazlarda yüksek düzeyde toksik metal salımı saptanmış. Bu parçacıklar akciğerin derin bölgelerine kadar nüfuz edebiliyor.

◊Meyve veya nane kokusu güvenlik göstergesi değil. Bir maddenin yiyeceklerde kullanılabilmesi solunabilmesi anlamına gelmiyor. Laboratuvar çalışmaları bazı aroma kimyasallarının solunum yolu hücrelerine zarar verdiğini, iltihabi reaksiyon oluşturduğu ve akciğerin temizliğini sağlayan yapıların hareketini yavaşlattığını gösteriyor. Bu durum akciğerin doğal savunmasını bozuyor, zayıflatıyor. 

◊Sadece kronik kullanımda değil, ilk kullanımda bile çok ciddi riskler barındırdığı unutulmamalı.

◊Yeşilay Türkiye Tütün Raporu 2025’e göre Yeşilay Danışmanlık Merkezi’ne (YEDAM) başvuranların sigaraya başlama yaş ortalaması 16,91. Başvuranların yüzde 62,9’u sigaraya 18 yaşından önce başlamış.

◊Elektronik sigara kullanan danışanların YEDAM başvurularının sayısı her yıl artıyor. 2020 yılında başvuranların oranı yüzde 11,7 iken bu oran 2021 yılında yüzde 12,3’e, 2022’de yüzde 17,2’ye, 2023 yılında yüzde 27,6’ya ve 2024 yılında yüzde 31,1’e ulaşmış.

◊Elektronik sigara kullanan danışanlarda günlük ortalama nikotin tüketimi 21 mg. Puff ölçüm cihazlarına göre günlük ortalama nefes sayısıysa 194.