İstanbul başta olmak pek çok şehirde etkili olan şiddetli sağanak yağışlar, kent yaşamında ciddi aksamalara neden oldu. Özellikle İstanbul'da kısa sürede düşen yoğun yağış nedeniyle birçok ilçede su baskınları ve taşkınlar yaşanırken, cadde ve sokaklar göle döndü, çok sayıda araç ve ev zarar gördü. Uzun yıllardır benzeri görülmeyen yağış miktarları, İstanbul’un aşırı hava olayları karşısındaki kırılganlığını bir kez daha gündeme getirdi.

Kentte hayatı olumsuz etkileyen sağanağın ardından gözler, yağışların neden bu kadar şiddetli gerçekleştiğine ve önümüzdeki günlerde nasıl bir hava tablosuyla karşılaşılacağına çevrildi. Uzmanlar, son yıllarda kısa süreli ve kuvvetli yağışların sıklığında bir artış olup olmadığını, son 30 yıllık meteorolojik verilerin bu konuda ne söylediğini ve iklim değişikliğinin aşırı yağışlar üzerindeki etkisini değerlendiriyor. Mega El Nino ihtimalinin yağış düzeni üzerindeki olası etkileri de tartışılan başlıklar arasında yer alıyor.

84 YILIN EN BÜYÜK SAĞANAĞI: METREKAREYE 130 İLA 273,1 KİLOGRAM ARASI YAĞIŞ DÜŞTÜ

İstanbul Büyükşehir Belediyesi (İBB) Başkan Vekili Nuri Aslan, kentin bazı bölgelerinde metrekareye 130 ila 273,1 kilogram arası yağış düştüğünü bildirdi.

Aslan, "AKOM verilerimize göre bazı bölgelerimizde metrekareye 130 ila 273,1 kilogram arası yağış düştü. Beykoz'da metrekareye 273,1 kilogram, Sarıyer'de 208,1 kilogram, Eyüpsultan'da ise 202,8 kilogram yağış ölçüldü. Diğer ilçelerimizde yağış miktarı 35 ila 120 kilogram arasında gerçekleşti. Gece boyunca Anadolu Yakası'nın bazı çevrelerinde metrekareye 45 kilogram civarında yağış düştü" diye konuştu.

İstanbul Valisi Davut Gül, kent genelinde etkili olan sağanağın ardından yürütülen çalışmalara ilişkin AFAD İl Müdürlüğü’nde açıklamalarda bulundu. Yağışın boyutuna dikkat çeken Gül, İstanbul’un 84 yılın en büyük yağışını aldığını belirterek, hayatını kaybeden vatandaşlar için başsağlığı, kent sakinlerine ise geçmiş olsun dileklerini iletti.

Peki, İstanbul’da yaşanan bu olağanüstü yağışlar tek seferlik bir meteorolojik olay mı, yoksa gelecekte daha sık karşılaşabileceğimiz aşırı hava olaylarının bir işareti mi? Yağışlı sistem İstanbul’da etkisini ne zamana kadar sürdürecek, hafta sonu ve önümüzdeki günlerde yeni bir kuvvetli yağış riski bulunuyor mu? Tüm bu sorulara uzmanlar cevap aradık.

'SAĞANAK HÜCRELERİ BAZI BÖLGELERDE ART ARDA GEÇİYOR'

İstanbul’da son günlerde etkili olan sağanakların birden fazla meteorolojik sistemin aynı dönemde bir araya gelmesiyle ortaya çıktığını belirten İstanbul Aydın Üniversitesi’nde görevli Meteoroloji Mühendisi Dr. Öğr. Üyesi Güven Özdemir, Balkanlar’dan gelen soğuk hava ile Orta Akdeniz üzerinden ilerleyen yağışlı sistemin etkileşimine dikkat çekti.

Soğuk hava girişinin atmosferdeki sıcaklık farkını artırarak kararsızlığı güçlendirdiğini ifade eden Özdemir, Marmara ve çevresindeki denizlerden taşınan nemli havanın da yağışların gelişmesine katkıda bulunduğunu belirtti.

Yağışın etkisini artıran unsurlardan birinin de sağanak hücrelerinin bazı bölgelerde art arda geçmesi olduğunu belirten Özdemir, kısa sürede yüksek miktarda yağış düşmesinin kent yaşamında ciddi sorunlara yol açabildiğini vurguladı.

“Burada asıl tehlike yalnızca toplam yağış miktarı değil, bu yağışın ne kadar kısa sürede düştüğüdür. Kısa sürede yoğunlaşan yağışlar altyapı kapasitesinin aşılmasına, ani su baskınlarına ve şehir içi ulaşımda ciddi aksamalara neden olabiliyor. Yağışların gece başlayıp ertesi gün farklı saatlerde farklı ilçelerde kuvvetlenerek etkisini sürdürmesi de toplam yağış miktarını ve su baskını riskini artırdı.”

İstanbul’da etkili olan sağanağın arkasında iki tarafta da etkisini koruyan kuvvetli yüksek basınç sistemlerinin bulunduğunu belirten Meteoroloji Mühendisi Adil Tek, bu sistemlerin hava hareketlerini sınırlandırarak alçak basınç yapısının kent üzerinde uzun süre kalmasına neden olduğunu söyledi. Kuzeyden gelen soğuk havanın Karadeniz üzerinden geçerken nem kazanmasının da yağışları güçlendirdiğini kaydeden Tek, sistemin yaklaşık 22-23 saat boyunca etkili olduğunu dile getirdi.

“İstanbul’daki yağışı çok kuvvetlendiren sebep, iki tarafımızda da kuvvetli yüksek basıncın olması ve bu yüksek basınçların stabil şekilde yerinde kalmasıydı. Bu durum, üzerimizde siklon diye adlandırdığımız bir yapı oluşturdu. Alçak basınç yapısıyla birlikte kuzeyden soğuk hava da inince, bu hava Karadeniz’in sıcak denizi üzerinden geçerken nemlendi ve yağışları oluşturmaya başladı. Yüksek basınç sistemi, bu yapının 22-23 saat boyunca üzerimizde kalmasına neden oldu.”

BAZI BÖLGELERDE YAĞIŞ 240 KİLOGRAMI AŞTI

İstanbul genelinde yağış miktarının bölgelere göre önemli farklılıklar gösterdiğini belirten Adil Tek, Beykoz’da 240 kilogramın üzerinde yağış ölçüldüğünü, Sarıyer ve Eyüpsultan’da miktarın yaklaşık 190 kilograma ulaştığını, Maslak’ta ise 170 kilogram civarında yağış kaydedildiğini aktardı.

Kentin bazı kesimlerinde yağış miktarının 40-50 kilogram seviyelerinde kaldığına da dikkat çeken Tek, bu farklılığın temelinde Karadeniz’den gelen nemli havanın etkisinin bulunduğunu ifade etti.

Yağışların özellikle İstanbul’un kuzey kesimlerinde yoğunlaşmasını değerlendiren Tek, “Karadeniz’den gelen nemli hava, İstanbul’un kuzey bölgelerinde yükselerek yağışların daha fazla olmasına neden oldu. Bu nedenle kentin kuzey kesimlerinde çok daha yüksek yağış miktarları görülürken, bazı güney bölgelerinde yağış daha sınırlı kaldı” diye konuştu.

İstanbul’da yaşanan yağışların alışılmış sistemlerden farklı olduğunu belirten Adil Tek, geçmiş dönemlerde İstanbul’a düşen yağış miktarlarını da değerlendirdi. Günlük toplamın 100 kilogramı aştığı örneklerin daha çok eylül, ekim ve kasım aylarında görüldüğünü belirten uzman isim, “Bu tür yağışlar bundan sonra da olur. Geçmişte de özellikle sonbahar aylarında benzer örnekler yaşandı. Ancak bu kez sistemin 22-23 saat boyunca etkili olması, yağışın olağan tablonun dışına çıkmasına neden oldu” dedi.

İSTANBUL’DA BU AKŞAM YENİDEN KUVVETLİ YAĞIŞ BEKLENİYOR

İstanbul’da gün içerisinde orta kuvvette yağışların etkili olacağını belirten Adil Tek, akşam saatlerinde ise özellikle Kırklareli ile İstanbul Havalimanı arasındaki bölgede yağışların kuvvetleneceğini söyledi.

Saat 21.00’den sonra etkisini artırması beklenen yağışların sabah saatlerine kadar sürebileceğini kaydeden Tek, en yoğun yağışların İstanbul’un kuzey kıyılarında görüleceğini ifade etti.

Kent merkezinin iç kesimlerinde yağışların daha zayıf kalacağını belirten Tek, gece saatlerinden itibaren yağışın genel olarak etkisini kaybetmeye başlayacağını dile getirdi.

Hafta sonu İstanbul’da yağışlı havanın devam edeceğini aktaran Adil Tek, beklenen yağışların mevcut sistemdeki gibi aşırı bir tablo oluşturmayacağını belirtti. Pazar günü özellikle Anadolu Yakası’nda orta ve yer yer kuvvetli yağışların görülebileceğini ifade eden Tek, Avrupa Yakası’nda yağışların bir miktar daha etkili olabileceğini söyledi. Pazar gecesi yağış beklenmediğini kaydeden uzman isim, pazartesi günü akşam saatlerinde yağışların yeniden başlayacağını ancak kuvvetli bir yağış sisteminin öngörülmediğini belirtti.

Önümüzdeki hafta da İstanbul’da yağışların devam edeceğini belirten Adil Tek, bunun nedenini İskandinavya yüksek basıncının güçlenmesine bağladı: “Önümüzdeki hafta da yağışlar olacak. İskandinavya yüksek basıncının kuvvetlenmesiyle yüksek enlemlerden serin hava taşınıyor. Deniz suyu sıcaklıkları bir miktar düşmüş olsa da bu durum yağışların oluşmasını engellemiyor. Ancak şu anki sistemde olduğu gibi çok kuvvetli yağışlar beklemiyorum.” 

KISA SÜREDE ŞİDDETLİ YAĞIŞLAR ALTYAPIYI ZORLUYOR

Şiddetli yağışların neden olduğu su baskınlarının yalnızca toplam yağış miktarıyla açıklanamayacağını belirten Adil Tek, altyapı planlamasında kullanılan yağış verilerinin önemine dikkat çekti. Tek, altyapı sistemlerinin belirli tekrar sürelerine göre hesaplanan yağış miktarları esas alınarak tasarlandığını anlattı.

Tek, geçmişte 50, 100, 200 veya 500 yılda bir görülebileceği varsayılan yağış değerlerinin planlamalarda kullanıldığını belirtti. Ancak iklim koşullarındaki değişkenliğin bu hesaplamaları daha önemli hale getirdiğini ifade etti.

Tek'in değerlendirmesine göre, kısa süre içerisinde yüksek miktarda yağış düşmesi, mevcut altyapının suyu tahliye etmesini zorlaştırabiliyor. Su toplama havzalarının özellikleri, dar çıkış noktaları ve yapılaşma da su baskınlarının boyutunu etkileyebiliyor.

PASTIRMA SICAKLARI BEKLENTİSİ DEĞİŞTİ Mİ?

Ekim sonu ve kasım başında pastırma sıcaklarının görülüp görülmeyeceğine ilişkin değerlendirmelerde de bulunan Adil Tek, mevcut meteorolojik verilerin bu yönde bir sıcaklık beklentisini desteklemediğini belirtti. Son yağışlarla birlikte tahminlerin yeniden değerlendirilmesi gerektiğini ifade eden Tek, pastırma sıcaklarına ilişkin şu açıklamayı yaptı:

“Özellikle ekim sonu ve kasım başında pastırma sıcakları ihtimali üzerinde duruluyordu ancak bugünden itibaren bu tahmini güncellememiz gerekiyor. Şu an için pastırma sıcaklarından bahsetmek zor. Meteorolojik veriler bize böyle bir sıcaklığı göstermiyor. Ekim ayının sonlarına doğru, özellikle 25-26 Ekim gibi yağışların biraz daha azaldığını görebiliriz. Ancak ekim ayı sonuna kadar sıcaklıklar mevsim ortalamalarının altında kalacak gibi duruyor. 9-16 Kasım arasında sıcaklıkların mevsim normallerinde seyretmesini bekliyoruz. 19-23 Kasım döneminde ise sıcaklıklar ortalamanın üzerinde görünüyor. Genel tabloya baktığımızda kasım ayı, sıcaklık değerleri açısından bir miktar daha sıcak geçecek gibi duruyor.”

İstanbul’da art arda yaşanan şiddetli yağışların kış ayları için tek başına belirleyici bir gösterge olmadığını vurgulayan Güven Özdemir, birkaç günlük aşırı yağıştan hareketle kışın çok soğuk, yoğun yağışlı veya karlı geçeceği sonucuna varılamayacağını belirtti:

"Kışın nasıl geçeceğini belirleyecek temel unsurlar arasında kutup girdabının durumu, jet akımlarının konumu, Kuzey Atlantik Salınımı ve Akdeniz çevresindeki basınç sistemleri bulunuyor. Bu göstergelerin önümüzdeki haftalarda nasıl şekilleneceği daha net bir tablo ortaya koyacaktır. Sonbaharın kalanında kuvvetli yağışlara ve zaman zaman yaşanabilecek sıcaklık düşüşlerine karşı hazırlıklı olmalıyız. Ancak kışın çok sert geçeceğini şimdiden söylemek doğru olmaz. Mevsimlik tahminler genel eğilimi gösterirken belirli bir soğuk hava dalgasının veya aşırı yağış olayının ne zaman yaşanacağını daha kısa vadeli tahminlerle değerlendirebiliriz."