Teknoloji ve bilim yazarımız Umut Fırat Eroğlu, 8 Kasım tarihli yazısında beyindeki zaman farkındalığını belirleyen en önemli faktörün kayda değer anılar olduğunu hatırlatıp insanın yaşadıklarını sindirebilmek için düşünsel boşluklara ihtiyaç duyduğunu anlatmıştı. Bu yazı bana mücevher tasarımcısı ve zanaatkâr Sevan Bıçakçı hakkında 2019’da The New York Times gazetesinde çıkan bir makaleyi hatırlattı. Yazıda Sevan Bıçakçı saat koleksiyonundaki bir tasarımını anlatırken “Zamanı unutturuyor, benim için önemli olan bu. Birinin zamanı unutmasını sağlamak” diyordu. Eroğlu’nun bahsettiği, sosyal medyanın hayatımızdan sildiği düşünsel boşlukları sağlayacak belki de tam olarak buydu, zamanı unutmak...

Zaman kavramı bir kez daha, bu sefer Sevan Bıçakçı’nın Galataport’taki butiğinde karşıma çıktı. Orada cam içine yusufçuk figürü işlenmiş ‘Naiad’ adlı kol saatiyle tanıştım. Naiad, Yunan mitolojisinde tatlı su perisi demek. Saatin açıklamasında da şöyle diyordu: “Tabiatın en dingin sahnelerine kattıkları renk ve gürültüsüz enerjiyle zihni zamanın akışından soyutlar, şiirsel güzellikte düşlere davet ederler.” Altın, gümüş ve pırlantalarla tasarlanan saatin detayları hayranlık uyandırıcıydı. Gündüz düşü görmek herhalde böyle bir şeydi...

‘Naiad’ Bıçakçı’nın tasarım dünyasını geçmişten bugüne keşfetme fırsatı sunan ‘İkinci Bakış’ sergisindeki eserlerden biri. 12 yaşında mücevher ustası Hovsep Çatak’ın Kapalıçarşı’daki atölyesinde çalışmaya başlayan Sevan Bıçakçı bugün mücevher dünyasına yön veren isimlerden. Şehirden ilham alarak hayal ettiği hikâyeleri taşların içine oyulmuş sahneler, mikromozaikler ve minyatür resimlerle kimi zaman bir yüzüğe, kimi zaman da bir bileziğe, kolyeye aktarıyor. ‘Kraken’ örneğin. Adını Jules Verne’in ‘Denizler Altında Yirmi Bin Fersah’ romanında geçen ahtapottan alan tasarımın kollarından ikisi yüzük, ikisiyse bilezik işlevi görüyor. Sevan Bey’le yıllardır birlikte çalışan Emre Dilaver ‘Kraken’ı muhafaza edildiği yerden çıkarıp elime takıyor. Tasarım sanki ben onu değil, o beni seçmiş gibi hemen elimi sarıyor...

Sergi, Galataport İstanbul Paket Postanesi’ndeki Sevan Bıçakçı’nın butiğinde 30 Kasım’a kadar devam edecek.

‘Zamanla ve sabırla yapılmış olanın değeri artıyor’

◊Sevan bey, ‘İkinci Bakış’ı gezerken bize eserlerinizin hikâyeleri eşlik etti. Hikâye önemli mi?

Hikâye benim için tasarımın sonradan eklenen bir süsü değil, başladığı yer. Bir yüzük çoğu zaman bir kubbeye düşen yağmurdan, Samatya’da sabah ağlarını toplayan bir balıkçıdan ya da bir efsaneden doğuyor. Ama asıl hikâye o çıkış noktasından sonra atölyede yazılıyor. Bir taşın içine oyulan sahne, bir mikromozaiğin aylar süren dizilişi, yarıda çatlayıp baştan kesilmek zorunda kalınan bir taş... Bunların hepsi esere işleniyor. Sergiye ‘İkinci Bakış’ adını vermemizin sebebi de bu. İlk bakışta bir mücevher görüyorsunuz, ikinci bakıştaysa içine saklanmış bir dünya. Önemli olan, o hikâyenin anlatılmadan da hissedilmesi, eseri takanın her bakışta yeni bir ayrıntı keşfetmesi.

◊Aslında her biri paha biçilmez olan tasarımlarınıza maddi değer biçme süreci nasıl yaşanıyor?

Malzemenin, taşın, altının bir karşılığı var; onu hesaplamak mümkün. Ama bir mikromozaiğin
1,5 yıla yaklaşan üretimini, oyma sırasında kırılıp yeniden kesilen taşları, bir parçada birlikte çalışan ustaların ve sanatçıların sabrını fiyata dökmek kolay değil. Bazı parçalarda fiyat biçmenin anlamsız bir çaba olduğunu kabul ettik. Örneğin içine melek figürleri oyulmuş bir zümrüt yüzük var. Kazara kırılırsa aynı kalitede bir zümrüt bulmanın, bulunsa bile o oymayı yeniden kırmadan yapabilmenin belirsizliği yüzünden o yüzük satılmadı. Atölyemizde bir eserin tamamlanmış olması satılacağı anlamına gelmiyor. Satışa sunduğumuz parçalardaysa fiyat, emeğin ancak paylaşılabilen kısmını ifade ediyor.

◊“Çırak ustayı geçmezse sanat yaşamaz” diyorsunuz. Yeni ustalar yetişiyor mu?

Kapalıçarşı’da çırak, ustasının yanında yıllarca bakarak, deneyerek, hata yaparak öğrenirdi; bugün o zaman ve sabır pek kimseye tanınmıyor. Benim sabrımın da bir hikâyesi var. Uzun yıllar Kapalıçarşı’da modelci olarak çalıştım. Önemli olan bir fikrin özgünlüğü değil, ne kadar çoğaltılabildiğiydi. Bir tasarımın kalıptan kalıba geçerken yavaş yavaş kopyaya dönüşmesini izlemek içimde bir iz bıraktı. Kendi yoluma çıktığımda tam tersini yapmaya karar verdim. Her parçayı yalnızca bir kez yapacaktım. Başka mücevherlerden değil, bu toprakların mirasından beslenecektim. Bir bakıma bir tür tövbeydi bu. Kapalıçarşı bana zanaatı öğretti; o yıllarsa neyi yapmak istemediğimi gösterdi.

◊Sizin atölyenizde gençler için nasıl bir ortam var?

Bugün atölyede korumaya çalıştığımız şey de o zaman ve sabır: Yavaşlık. Mıhlayıcılar, sadekârlar, mine ve cila ustaları, taş oymacıları; ressamlar, heykeltıraşlar, hattatlar, seramik sanatçıları aynı çatı altında çalışıyor. Genç biri burada yalnızca bir tekniği değil, başka disiplinlerle nasıl konuşulacağını da öğreniyor. Unutulmaya yüz tutmuş, emek ve zaman istediği için terk edilmiş teknikleri canlandırmak da bu öğrenmenin bir parçası. Zanaatkârlığın geleceğinden umutluyum, çünkü hızın her şeyi aynılaştırdığı bir dünyada elle, zamanla ve sabırla yapılmış olanın değeri giderek artıyor.