Köyde öğretmenlik yapmak kulağa çok romantik gelebilir. Samimi ilişkiler, şehrin karmaşasından uzak olmak, kendini daha da faydalı hissetmek... Böyle bakınca tablo oldukça cazip. Ancak köyde göreve başlamanın genç öğretmenlere getirdiği zorluklar da var. KODA 2016’dan bu yana köylerdeki çocukların iyi eğitim alabilmesi için öğretmenleri ve aileleri güçlendirmek amacıyla çalışıyor.
24 Kasım Öğretmenler Günü yaklaşırken derneğin kurucusu ve genel koordinatörü Mine Ekinci’yle köy okullarını konuştuk ve mentorluk programı koordinatörü Onur Atalar’dan KODA’nın köy okullarında görev yapan öğretmenlere sunduğu programları dinledik.
Mine Ekinci siyaset bilimi ve uluslararası ilişkiler eğitiminin ardından yüksek lisansını Harvard Üniversitesi’nde uluslararası eğitim politikaları alanında yapmış. Ekinci’nin yüksek lisans döneminde sosyal girişimcilik dersindeki bir fikirle doğmuş aslında KODA.
◊KODA’nın yola çıkış hikâyesi nasıl oldu?�
Harvard Üniversitesi’ndeki yüksek lisans dönemimden beri kırsalda eğitim ve köy okulları konusunda çalışıyorum. Sosyal girişimcilik dersi alırken bir şeyler yapma fikri ortaya çıkmıştı, sonra o dernek fikrine dönüştü. KODA 10 yıl önce kuruldu. Türkiye’de köy okulları denince genelde hep yardım işleri akla geliyor. KODA meseleye öğretmen güçlendirme odağında bakıyor. Çünkü eğitim kalitesini asıl etkileyen faktör öğretmen.
Hele ki erken çocukluk döneminde öğretmenler çocukların bütün eğitim hayatını değiştiriyor ve öğretmenlerin de farklı süreçlerde farklı ihtiyaçları var.
◊Bu ihtiyaçlar neler ve siz bu konuda neler yapıyorsunuz?
KODA öncelikli olarak öğretmen adaylarıyla çalışıyor. Okullara atanmadan önce, eğitim fakültelerindeyken sınıf öğretmenliği ve okulöncesi öğretmenliği bölümlerinde okuyan öğrencileri köylerde çalışmaya hazırlayan ‘Köye İlk Adım’ programını yürütüyoruz. Böylece köyde eğitimde onları neler bekliyor, bunu görmüş oluyorlar. Öğretmenlerin ilk atandıkları dönemde onların motivasyonlarını yükseltmek çok önemli. O dönemde de bir mentorluk programı uyguluyoruz.
◊Öğretmen Toplulukları programınız bu yıl UNESCO Hamdan Öğretmen Geliştirme Ödülü’nde 10 finalistten biriydi...�
15 öğretmen topluluğumuz var. Köy öğretmenleri genelde çok yalnızlar ve meslektaş desteğine çok ihtiyaç duyuyorlar. Onlar için bir ‘öğretmenler odası’ kurmak istedik. Bir WhatsApp grubu oluşturuyoruz ve ayda bir onları bir araya getiriyoruz. Urfa’da, Mardin’de, Antep’te, Şırnak’ta, Bingöl’de... UNESCO Hamdan Öğretmen Geliştirme Ödülü’ne bütün dünyadan öğretmenleri desteklemeye yönelik projeler başvuruyor ve daha sonra başvuranlar arasından 10 finalist seçiliyor ve Paris’e davet ediliyor. Geçen ayın başında Paris’e gittik.
◊Bir köy öğretmeni bazen köyün kalkınmasına da katkı sağlıyor. Bu konudaki gözlemleriniz neler?
Sosyal anlamda canlılık getirme konusunda etki yaratan öğretmenlerimiz var. Mesela aileleri çağırıyorlar, beraber turşu yapıyorlar... Okuma yazmayı bilmeyen kişilerin olduğu köylerde, öğretmenlerin okuma yazma öğretip bu konularda başarılı olduğu örnekler biliyoruz. Öğretmenler belli ihtiyaçları görerek, devlet kurumuyla köy arasında bağ kurarak çok güzel aracı rolleri üstlenebiliyorlar. Aslında köy için böyle halka halka bir değişim yaratmış oluyorlar.
‘Güvendiğim köy okulunu İstanbul’daki özel okula tercih ederim’
◊Siz de bir velisiniz. Sosyal medyada ‘Belki de aradığınız en doğru eğitim bir köy okulundadır’ diyen öğretmen paylaşımları görüyorum. Bir veli olarak siz bu konuda ne düşünüyorsunuz?
Bu benim için güncel bir konu. Şu an tam böyle bir taşınma evresindeyiz. Kızımız yakın zamanda ilkokula başlayacak. İnanın öğretmenini bildiğim, tanıdığım, güvendiğim bir köy okulunu İstanbul’daki bir özel okula tercih ederim. Doğa tarafı çok önemli. Çocuklara o kadar iyi geliyor ki… Zaten bu orman okul konsepti gitgide daha yaygınlaşıyor bütün dünyada. Sınıf mevcutlarının az olması da bence çok büyük bir avantaj.
Onur Atalar, KODA mentorluk programının koordinatörü
Üniversite yıllarından itibaren sivil toplum çalışmalarında aktif rol alan Onur Atalar’ın yolu KODA’yla 4,5 yıl önce kesişmiş.
◊Mesleğe yeni başlayan ve kırsal bölgede görev yapan öğretmenler için nasıl bir program yürütüyorsunuz?
Mesleğinin ilk üç yılındaki yeni atanmış sınıf öğretmenlerini, benzer yollardan geçmiş, mesleğinde en az 8 yıl deneyimli sınıf öğretmenleriyle bir araya getirdiğimiz bir yıllık bir mentorluk programı yürütüyoruz. Deneyimli sınıf öğretmenleri mesleğe yeni başlamış meslektaşlarına bire bir mentorluk yapıyor. Yaz ve kış kamplarımız var. Bu kamplarda öğretmenlerimizi eğitsel içeriklerle destekliyoruz. Şu an yeni atanmış yaklaşık 120 sınıf öğretmeni, onlara rehberlik eden 68 deneyimli mentor öğretmen ve süreci destekleyen 12 mentor danışman öğretmenle çalışıyoruz.
◊Gözlemlerinize göre göreve yeni başlayan köy öğretmenlerinin karşılaştıkları en büyük zorluklar neler?
En büyük zorluklardan bir tanesi yalnızlık hissi. Atandıkları bölgelerde genellikle tek sınıf öğretmeni oluyorlar. İkinci büyük zorluksa üniversitede alınan teorik eğitimin sahada pratik bir karşılığının pek olmaması. Mesela öğretmen, ‘müdür yetkili sınıf öğretmeni’ olarak atanıyor. Ancak idarecilik nedir, neler yapması gerekir, bunlar üniversitede öğretilen konular değil. Buna ek olarak kültür şoku olabiliyor.
◊Sizce bir köy okulunun öğrenciler ve öğretmenler için avantaj ve dezavantajları neler?
Çocukların doğayı bir materyal olarak kullanabiliyor olması bir avantaj. Buna ek olarak öğrenci sayısının azlığı ve söz hakkı süresinin artması var. Öğretmenin aileyle ilişkisi köyde çok daha kolay kurulabiliyor. Ayrıca öğretmen daha çok söz hakkına sahip... Karar verme süreci daha bireysel. Dezavantajlarına öğretmen gözünden bakacak olursak bir öğretmenin şehir merkezinde bir eğitime erişimiyle köydeki erişimi aynı olmayabiliyor.
◊Köy okulunda görev alan bir öğretmen aslında çok daha geniş sorumluluklar üstlenebiliyor…
Bazen doktor, bazen muhtar, bazen psikolog oluyor. Bazen sınıfta sobayı yakması gerekiyor. Sobayı yakmak için gereken malzemelerin istiflenmesi gerekiyor; bir yandan depocu oluyor. Ya da bir çocuğun başka bir ihtiyacı olduğunda da öğretmen hep köyde bilgili kişi olarak görüldüğü için her konuda kapısı çalınıyor.
◊Mentörlük sürecinde sizi en etkileyen dönüşümlerden örnek verebilir misiniz?
Programdaki öğretmenlerin hem koşullarını görmek hem bölgesel ihtiyaçlarını anlamak için saha ziyaretleri yapıyoruz. Öğretmenlerimize mentorluk dışında sosyal duygusal öğrenme eğitimleri de veriyoruz; bu eğitimlerini kendi sınıflarında uyguluyorlar. Şanlıurfa’nın Harran ilçesinde bir köy okulunda yeni atanmış bir sınıf öğretmenimiz vardı, aynı zamanda kendisi de o bölgede doğmuş. İlk gittiğimizde okulun fiziki şartları da çok iyi değildi. Bu fiziki şartları iyileştirmekle ilgili bir çabası da vardı. O okula sonra yeniden bir uğradık ve muazzam bir değişim vardı. Köşeler oluşturulmuş; bir kitap okuma köşesi, duygu köşesi… Bu öğretmenimiz daha sonrasında evlilik sebebiyle tayinini Aydın’a almıştı ve konuştuğumuzda “Bu okulu öyle bir noktaya getirdim, şimdi yeni gelecek öğretmenin bunu devam ettirmesini çok isterim” demişti.






