Rusya'nın Sibirya bölgesindeki İrkutsk Veba ile Mücadele Enstitüsü'nde çalışan 28 yaşındaki Daria Shipilova'nın zatürre nedeniyle hayatını kaybetmesi, ülkede veba salgını şüphesini gündeme getirdi. Rus makamları veba iddialarını reddederken, bazı Rus medya kuruluşlarının haberlerini silmesi ve Orta Asya ülkelerinin sınır kontrollerini artırması dikkat çekti.
İrkutsk Veba ile Mücadele Enstitüsü'nde çalışan Daria Shipilova, 29 Eylül'de ağır zatürre belirtileriyle hastaneye kaldırıldı ve 2 Ekim'de hayatını kaybetti.
Rus medyasında Shipilova'nın laboratuvarda veba etkeni içeren bir deney tüpünü kırdığı ve bunun ardından hastalandığı öne sürüldü. Ancak bu iddia Rus makamları tarafından doğrulanmadı.
Rusya İnsan Sağlığı ve Tüketici Haklarını Koruma Servisi (Rospotrebnadzor), Shipilova'nın ölüm nedenini "nedeni belirlenemeyen zatürre" olarak açıkladı. Kurum, yapılan incelemelerde hastadan alınan örneklerde mesleki faaliyetiyle bağlantılı herhangi bir mikroorganizmaya rastlanmadığını bildirdi.
Rospotrebnadzor ayrıca İrkutsk bölgesi ile İrkutsk ve Şelehov kentlerindeki sıhhi ve epidemiyolojik durumun istikrarlı olduğunu açıkladı.
Rus makamlarının veba salgını bulunmadığı yönündeki açıklamalarına rağmen bölgede önlemler artırıldı.
İrkutsk'taki bazı hastanelerde karantina uygulamaları başlatıldı. Enstitüde çalışan 60'tan fazla kişinin de tedbir amacıyla izolasyona alındığı bildirildi. Yaklaşık 200 kişinin ise Shipilova ile temasları nedeniyle gözetim altında tutulduğu aktarıldı.
Dünya Sağlık Örgütü, mevcut bilgiler ışığında halk sağlığı riskinin düşük göründüğünü belirtti. Rus yetkililer ise yeni bir veba vakasının tespit edilmediğini ve Shipilova'nın ölümü ile mesleki faaliyeti arasında bağlantı bulunmadığını savundu.
İrkutsk'taki gelişmeler Rusya'nın komşularında da önlemlerin artırılmasına yol açtı.
Kırgızistan, Rusya'dan gelen kişiler, araçlar ve yükler üzerindeki sağlık kontrollerini sıkılaştırdı. Özbekistan da yüksek riskli enfeksiyonların ülkeye girişini ve yayılmasını önlemek amacıyla ek tedbirler aldı.
Kazakistan, Rusya sınırındaki geçiş noktalarında sağlık kontrollerini artırırken gelişmeleri yakından takip ettiğini açıkladı. Moğolistan sınırındaki bölgelerde de alarm seviyesi yükseltildi.
Rusya'da bazı medya kuruluşlarının İrkutsk'taki olası veba vakalarıyla ilgili haberlerini kısa süre içinde kaldırması dikkat çekti.
The Insider'ın aktardığına göre Kommersant, Trump yönetiminin Rusya'daki olası veba salgınına ilişkin gelişmeleri takip ettiğini yazdıktan yaklaşık 25 dakika sonra internet sitesindeki haberi ve Telegram paylaşımını sildi.
REN TV'nin de İrkutsk'taki olası veba vakalarıyla ilgili yayımladığı beş paylaşımı kaldırdığı bildirildi. Bağımsız Rus yayın kuruluşu Lyudi Baikala da bazı haberlerin silindiğini aktardı.
Buryatya Cumhuriyeti lideri Alexey Tsydenov'un da daha önce yaptığı bir paylaşımda "veba" ifadesini kullandığı, daha sonra bu ifadeyi "muhtemelen veba" şeklinde değiştirdiği bildirildi.
KREMLİN'DEN "RESMİ AÇIKLAMALARA GÜVENİN" ÇAĞRISI
Kremlin Sözcüsü Dmitry Peskov, İrkutsk'taki gelişmelerle ilgili söylenti ve spekülasyonlara itibar edilmemesi gerektiğini söyledi.
Peskov, kamuoyunun Rospotrebnadzor'un resmi açıklamalarını takip etmesi gerektiğini belirtti. Rus yetkililer, bölgede veba salgını bulunduğu iddialarını reddetmeye devam ediyor.
SOVYETLER BİRLİĞİ'NİN VEBA LABORATUVARLARI
İrkutsk'taki laboratuvarın geçmişi, Sovyetler Birliği dönemindeki biyolojik araştırmalar nedeniyle de yeniden gündeme geldi.
Raymond A. Zilinskas'ın "The Anti-Plague System and the Soviet Biological Warfare Program" başlıklı araştırmasına göre Sovyetler Birliği'nin "anti-plague" olarak adlandırılan veba ile mücadele sistemi, 1960'lı yıllarda biyolojik savaşa karşı savunma programında önemli bir rol üstlendi. Sistem, 1970'lerin ortalarından itibaren Sovyetler Birliği'nin saldırı amaçlı biyolojik savaş programıyla da bağlantılı hale geldi.
Zilinskas'ın araştırmasına göre Sovyet dönemindeki anti-veba araştırma istasyonları, farklı bölgelerden tehlikeli patojen örnekleri topladı. Bu sistemde görev yapan bazı uzmanlar daha sonra biyolojik silah programlarında çalıştı.
New York Post'un aktardığı Zilinskas araştırmasına göre İrkutsk'taki laboratuvar da Doğu Asya ve Sibirya'daki hayvanlardan izole edilen veba, şarbon ve diğer patojenlerin yüksek virülanslı suşlarının saklandığı merkezlerden biriydi.
RUSYA: LABORATUVARLAR SAVUNMA VE AŞI ÇALIŞMALARI YAPIYOR
Rusya ise bu laboratuvarların biyolojik silah üretimi amacıyla kullanıldığı iddialarını reddediyor.
Moskova, İrkutsk'taki merkezin savunma araştırmaları ve aşı geliştirme çalışmaları yürüttüğünü belirtiyor.
Bununla birlikte ABD Dışişleri Bakanlığı'nın Nisan 2025 tarihli raporunda Rusya'nın saldırı amaçlı bir biyolojik savaş programı yürüttüğü ve Biyolojik Silahlar Sözleşmesi kapsamındaki yükümlülüklerini ihlal ettiği öne sürüldü.
