Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) Başkanı Fatih Karahan, son 3 yılda birçok şoka rağmen Türk lirası (TL) tercihinin güçlü seyrettiğini ve TL'ye güvenin sağlıklı bir şekilde devam ettiğini belirterek bu konuda bir bozulma olması halinde, başta politika faizi olmak üzere, tüm politika araçları ile makro ihtiyati ve likidite araçlarını kullanmaktan çekinmeyeceklerini söyledi.

Fatih Karahan, yılın dördüncü Enflasyon Raporu'nun tanıtımı amacıyla İstanbul Finans Merkezi'ndeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası Yerleşkesi'nde düzenlenen bilgilendirme toplantısında, başkan yardımcıları Hatice Karahan, Fatma Özkul, Gazi İshak Kara ve Yusuf Emre Akgündüz ile soruları yanıtladı.

Fon piyasasındaki gelişmelerin iç talep ve buna bağlı olarak fiyat gelişmeleri üzerindeki etkilerine ilişkin soru üzerine Karahan, geçen hafta TCMB'nin blog sayfası Merkezin Güncesi'nde yer alan "Fon Tasfiyeleri ve Reel Sektör: Firma Verileri Ne Söylüyor?" başlıklı analizin çok spesifik bir kanala, finansal piyasadaki gelişmelere odaklandığını söyledi.

Gelişmelerin etkisinin temelde iki kanaldan ortaya çıktığını ifade eden Karahan, "Bunlardan bir tanesi likidite etkisi. Diğeri de servet kanalı olarak değerlendirilebilir. Çalışmamız daha çok likidite etkisi üzerine yoğunlaşmıştı ama diğer kanalların da var olabileceğini söylüyorduk." diye konuştu.

Karahan, likidite tarafında olumsuzluk yaşanmaması ve bu riskin finansal piyasaların geri kalan kısmına yansımaması için proaktif şekilde adımları attıklarını belirterek likidite kaynaklı ortaya çıkabilecek sorunları sınırladıklarını bildirdi.

Çalışmanın, olağanüstü tasfiyeye konu olan fonlarda yer alan firmaların Türkiye ekonomisindeki payının sınırlı olduğunu ortaya koyduğunu aktaran Karahan, bu firmaların ciro, ihracat, istihdam ve çeşitli göstergelerdeki paylarının sınırlı olduğunu gördüklerini anlattı.

Karahan, söz konusu firmalara yönelik kredi akışını da incelediklerini ifade ederek kredi akışının devam ettiğini tespit ettiklerini ve bulguları geçen hafta Merkezin Güncesi'nde yayımladıklarını anımsattı.

"(Hisse senetlerindeki düşüş) Tüketime yansıması olabilir"

Fatih Karahan, fon piyasalarındaki gelişmelerin etkileyeceği bir diğer kanalın, özel sektör tahvilleri olduğunu belirterek "Özel sektör tahvillerinde fon piyasasının rolü önemli olduğu için orada itfalarda sorun yaşanma riski ortaya çıkmıştı. Bu nedenle de bu riskin önüne geçmek için özel sektör tahvillerinin itfasında kullandırılan kredileri büyüme sınırlarından istisna tuttuk. Dolayısıyla bu alandaki riskleri de sınırlamış olduk." dedi.

Servet tarafından ise hisse senetleri kaynaklı bir varlık etkisinin olabileceğini dile getiren Karahan, sözlerini şöyle sürdürdü:

"Bunun tüketime bir yansıması olabilir. Bunun ne kadar büyük olabileceğini düşündüğümüzde, öncelikle geçmiş çalışmalara baktık, ülkemizde ve diğer ülkelerde borsa kaynaklı servet kaybının tüketime etkisini inceledik. Burada diğer servet kanallarına göre bu geçişkenliğin biraz daha sınırlı olduğunu görüyoruz. Bununla birlikte ülkemizde son yıllarda yaşanan önemli bir değişim var. Bu da borsadaki yatırımcı tabanının genişlemiş olması. Dolayısıyla geçmiş geçişkenliklere göre biraz daha yüksek bir etki görmemiz mümkün. Çünkü toplumun daha geneline yayılan bir servet etkisi söz konusu olabilir. Burada sayı vermekten çekinmemizin temel sebebi, aslında bu düşüşün ne kadar kalıcı olacağını bilmiyor olmamız. Bu noktada temel belirleyici buradaki düşüşün ne kadar kalıcı olacağı, toparlanırsa ne kadar hızlı toparlanacağı. Geçmişte hızlı toparlanmalar gördük. Bu şekilde olursa buradan gelecek talep etkisi daha sınırlı olabilir diye değerlendiriyoruz."

"Bazı öncü verilere baktığımızda talepte bir soğuma görüyoruz"

Karahan, son aylarda tüketici güven endeksinde bir gerileme gördüklerine işaret ederek, "Bunun da aslında son gelişmelerin bir yansıması olarak değerlendirebiliriz. Bazı öncü verilere baktığımızda talepte bir soğuma görüyoruz. Bütün verilere yayılmış olmasa da bazı verilerde talep üzerinde aşağı yönlü baskıların artabileceğine dair emareler var." şeklinde konuştu.

Yavaşlamanın kaynağını net biçimde tespit etmenin kolay olmadığını belirten Karahan, bu süreçte para politikasının gecikmeli etkilerinin, altın fiyatlarındaki düşüşün, Orta Doğu'daki savaşın ve fon piyasasındaki gelişmelerin etkili olduğuna işaret etti.

"TL'ye güveninin sağlıklı bir şekilde devam ettiğini düşünüyoruz"

Fatih Karahan, dolarizasyon riskini her zaman yakından takip ettiklerini belirterek, "Son 3 yılda birçok şoka rağmen Türk lirası tercihinin güçlü seyrettiğini gördük. Bu da Türk lirasına talebin güçlü olduğunu, güvenin arttığını gösteriyor. TL tercihlerinin temel ve tek belirleyicisi faiz veya net getirisi, stopaj değil aslında." dedi.

TL mevduatın politika faizi ve stopaj oranlarındaki değişime rağmen sistemdeki payının arttığını örneklerle açıklayan Karahan, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Dolayısıyla burada aslında bir taraftan net getiriler hem faizin düşmesiyle hem stopajın artmasıyla azalmış durumda ama bir taraftan da enflasyon ve enflasyon beklentileri azalmış durumda. Aynı zamanda Merkez Bankası'na olan güven de artmış durumda. Bunun neticesinde vatandaşlarımızın TL'ye güveninin sağlıklı bir şekilde devam ettiğini düşünüyoruz. Tabii ki ileride olası bir bozulma olması durumunda her türlü risklere hazırlıklı olmamız gerekiyor. (Bozulma) Olursa başta politika faizi olmak üzere bütün politika araçlarımızı, makro ihtiyati ve likidite araçlarımızı kullanmaktan çekinmeyiz. Bunun ötesinde tabii eş güdüm içerisinde atılabilecek adımlar da var TL'nin cazibesini desteklemek adına. Bu tarz adımlar da atılabilir."

"Enflasyonda yukarı yönlü riskler sürüyor, ihtiyatlı duruşumuz devam edecek"

Karahan, enflasyon tahminlerinin yükseltilmesi ve faiz indirimlerinin ardından para politikasındaki hareket alanının daralıp daralmadığına ilişkin soruyu yanıtlarken bir önceki raporda "2027 sonu tahmin ve ara hedefler için aslında savaşın gidişatına dair belirsizliğin önemli olduğunu ve bu gelişmelerin belirleyici olacağını" söylediklerini anımsattı.

Savaşın ne tarafa evrileceğinin sadece 2026 için değil, 2027 hedefleri için de önemli olduğunu dile getiren Karahan, enerji piyasasının hızlı bir şekilde normalleşebileceğine dair beklentilerin ciddi oranda azaldığını söyledi.

Karahan, "Dolayısıyla savaşın hem enerji piyasasına hem de onun üzerinden enflasyon dinamiklerine olan etkisinin daha uzun bir süreye yayılabileceğini değerlendirdik ve bu doğrultuda revizyonda bu birinci sebep oldu." diye konuştu.

İkinci olarak OVP'nin makro çerçevesi ile yönetilen ve yönlendirilen fiyatları görmek istediklerini aktaran Karahan, sözlerine şöyle devam etti:

"Dolayısıyla o dönemki değerlendirmelerimizi OVP süreci sonrasına bırakmış olduk yani bu güncelleme tek bir rapor dönemine ithafen yapılmış büyük bir güncelleme değil. Son dönemdeki gelişmelerini biraz daha geniş çerçevede değerlendiren bir güncelleme olarak değerlendirmek gerekiyor. Bu güncelleme para politikasında bir gevşeme sinyali taşımıyor. Talep koşullarının dezenflasyonu destekleyici seviyelerde kalacağını öngörüyoruz. Bunu çerçeve aldığımız bir tahmin ve hedef revizyonu yapmış olduk."

Karahan, para politikasının kararlarını her zaman enflasyon görünümü üzerinden aldıklarını, toplantı bazlı ve veri odaklı bir şekilde hareket etmeye gayret ettiklerini belirterek şu ifadeleri kullandı:

"Ana eğilimde gittikçe belirginleşen bir gerileme söz konusu. Ekim ayı verisi de bunu teyit etti, kasım ayına yönelik öncü veriler de böyle. Aydan aya tabii oynaklık olabiliyor. Bunun çok çeşitli sebepleri var ama biraz o oynaklığın dışında bakarak değerlendirmek gerekiyor. Bunu yaptığımızda ana eğilimin iyileşmeye devam ettiğini görüyoruz. Talep koşulları da önümüzdeki dönemde bu iyileşmeyi destekleyecek seviyede olacak. Bir taraftan yukarı yönlü riskler de devam ediyor. Çünkü savaşa yönelik riskler ve son dönemde enerji fiyatları bir miktar gerilemiş olsa da belirsizlik yüksek seviyede. Bunun üzerinden de enflasyon üzerindeki yukarı yönlü risklerin canlılığını koruduğunu ve bunu da dikkate alarak, ihtiyatlı duruşumuzu devam ettirerek hareket edeceğimizi söyleyebilirim."

"Küresel tahvil piyasalarındaki yükseliş risk primi üzerinden ülkemize de yansıyor"

Fatih Karahan, orta ve uzun vadeli tahvil faizlerindeki yükselişin nedenleri ile tahvil piyasasının enflasyon beklentilerini ne ölçüde fiyatladığına ilişkin soru üzerine, tahvil piyasasında birden fazla unsurun öne çıktığını söyledi.

Hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerde tahvil piyasalarında uzun vadede bir bozulma gördüklerini dile getiren Karahan, şu değerlendirmelerde bulundu:

"Bunun temel sebebi, enflasyon beklentilerindeki bozulma değil, onlardan bir tanesi bazı ülkelerde ama daha çok mali disiplin, borçluluk oranları, onun sürdürülebilirliği, bir taraftan yapay zeka yatırımlarının tahvil piyasalarıyla rekabet eder hale gelmesi gibi çok çeşitli unsurlar ortaya çıkıyor. Küresel tahvil piyasalarındaki yükseliş risk primi üzerinden ülkemize de yansıyor. Dolayısıyla buradaki bozulmanın bir kısmını küresel gelişmelere atfediyoruz. Bir kısmı da tabii ki enflasyon beklentileriyle ilgili. Enflasyon beklentilerine ilişkin 'savaşa rağmen olumlu seyrediyor' da diyebilir ve olumlu taraftan da bakabiliriz ama 'öngördüğümüz, istediğimiz, arzuladığımız iyileşmeyi göstermedi' de diyebiliriz. İkisi de doğru ama bunun neticesinde tabii enflasyon beklentilerindeki sınırlı da olsa bozulma üzerinden bir etkisi olduğunu değerlendiriyoruz."

"APİ portföyümüz 568 milyar liraya ulaştı"

Karahan, Türkiye'de uzun vadeli tahvil faizlerini yorumlamanın güç olduğunu belirterek, tahvil fiyatlarının her zaman makroekonomik görünümü yansıtmadığını ve beklentileri okumak için tek başına yeterli olmadığını ifade etti. Karahan, uzun vadeli faizlerdeki yükselişte likidite ve vade primi gibi unsurların yanı sıra küresel görünümün ve enflasyonda bu yıl arzulanan iyileşmenin sağlanamamasının etkili olduğunu kaydetti.

TCMB'nin tahvil alım programlarına ilişkin detaylar paylaşan Karahan, şu ifadeleri kullandı:

"Son dönemde aslında TLREF alımları çok yapmıyorduk. Biraz daha sabit faizli kağıtlarda alım yapıyorduk ama fon piyasası gelişmeleri sonrasında buradaki sağlıksız yani tasfiyeye konu olan fonlardaki bozulmanın sağlıklı fonlara yayılma riski ihtimali ortaya çıktı. Diğer fonlarda bildiğiniz gibi bir miktar TLREF'e ilintili kağıtlar tutuyorlar. O bozulmanın önüne geçebilmek, oradaki yayılma riskini finansal risk açısından azaltabilmek için TLREF alımlarını bir miktar artırdık ve hızlandırdık. Mevcut durumda APİ (Açık Piyasa İşlemleri) portföyümüz 568 milyar liraya ulaşmış durumda. Burada önümüzdeki dönemde bilanço gelişmelerine bağlı olarak hareket edebiliriz."