Cevap: İleride emeklilik yaşı artacak gerekçesiyle ya da çocuk erken emekli olsun düşüncesiyle 18 yaş altındakilerin anne veya babasının yanında ya da aile şirketinde sigortalı gösterilmesi yaygın. İş Kanunu bu konuda net. 15 yaşını tamamlamış, 18 yaşından küçük çocuklara ‘genç işçi’, 14 yaşını bitirmiş ancak 15 yaşını doldurmamış çocuklara da ‘çocuk işçi’ deniyor. 15 yaşını doldurmamış çocukların çalışması ve çalıştırılması kesinlikle yasak. 14 yaşını doldurmuş ve ilköğretimini tamamlamış çocuklardan eğitime devam edenler, okullarına devamına engel olmayacak hafif işlerde çalışabiliyorlar. Genç ve çocuk işçi çalıştıracak işverenlerin, çalışacağı işe uygun olup olmadığının resmi sağlık raporu ile onaylanması da gerekiyor. SGK’nın bu konuda genelgesi de mevcut. Genelgede, “Aileye ait işyerinde çalışan küçüklerin, vasinin iştirakiyle yazılı olarak yapılmış ve hakim tarafından tasdik edilmiş bir hizmet akdi olmadıkça sigortalı sayılmalarına imkân yoktur” deniliyor.
18 yaşından önce genç ve çocuk işçilerin sigortalılıkları sayılmıyor çünkü 18 yaşından önce emekliliğe yönelik prim ödenmiyor ancak 18 yaşından sonra sigortalılıkları geçerli oluyor. 18 yaşından önce sigortalı olunmasının emeklilik süresine bir etkisi de olmuyor. 18 yaşından önce sigortalı olunması emeklilik yaşını ve süresini etkilemese de 18 yaşından önce ödenen primler prim gün hesabından sayılıyor. Ayrıca bugün sigortalı olunsa bile işçi statüsünde ise 7200 prim gün, Bağkurlu ise 9000 prim gün tamamlandıktan sonra 65’e kadar kademeli yaşa göre emekli olunuyor. Bu durumda 18 yaş öncesi emekli olunması çok da önemli olmuyor. İşin yasal boyutuna gelince; okuyan çocuğu sigortalı göstermek suçtur. 18 yaşından küçük kişiler sigortalı gösterilmişse ve SGK da bu durumu tespit ederse emekli olanın emekliliği iptal edilir, ödenen emekli maaşları faiziyle geri alınır, sağlıktan yararlanma hakları da ortadan kaldırılır. İşyerinde 18 yaşından küçük kişi çalıştırıldığının tespiti halinde ise işverene ciddi cezai yaptırım uygulanır.
YARGITAY ÜCRETLİ İZİN KONUSUNDA NE KARAR VERDİ?
Soru: Yedi yıldır çalıştığım şirkette işten çıkarıldım. Çalıştığım süre içinde bayram ve tatil günleri çalıştım. Tazminatımı aldım ama izin paralarım ödenmedi. İşveren böyle bir hakkım olmadığını söylüyor. Bu durumda ne yapmalıyım? Danıştığım kişiler bu konuda yasal bir düzenleme olduğunu söylüyorlar.
Hakan S.
Cevap: Bu konuda Yargıtay’ın yakın tarihte verdiği karar var. Özetle; çalışan ile işveren arasındaki iş sözleşmesinin herhangi bir nedenle sona ermesi halinde, işçiye kullandırılmayan yıllık ücretli izin sürelerine ait ücretler, çalışanın son aldığı ücret üzerinden ödenir diyor. Ayrıca, yıllık izin hakkının ücrete dönüşmesi için iş sözleşmesinin sonlandırılması gerekiyor. İş sözleşmesinin sona ermesinin şeklinin ve haklı nedene dayanıp dayanmadığının önemi yok. İşçinin, yıllık ücretli izinlerini kullandığına yönelik ispat, işverene ait. İşveren izinlerin kullandırıldığını imzalı belge ile kanıtlamak zorunda. Yıllık ücretli izin günleri hesabında izin sürelerine rastlayan bayram, hafta tatili günleri izin süresinden sayılmıyor.
ÇALIŞAN EMEKLİLER YATIRILAN PRİMLERİ İADE ALAMAZ
Soru: EYT’den emekli oldum ve ara vermeden aynı işyerinde çalışmaya devam ediyorum. İşverenim benim adıma sosyal güvenlik destek primi yatırıyor. Sene sonu ayrılıp, emekli olmak istiyorum. Şirketten ayrıldığımda, EYT’den emekli olduğum tarihten sene sonuna kadarki sürede ödenen primleri SGK’dan geri alabilir miyim? Hülya G.
Cevap: Gerekli şartları yerine getirip de sosyal güvenlik sisteminden emekli olanlar emekli olduktan sonra çalışmaya devam edebiliyor. Emekli maaşından kesinti yapılmaması için de SGK’ya, Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) adı verilen prim ödeniyor. SGDP, emekli olup, emekli aylığı bağlananların yaşlılık aylığı kesilmeden yeniden çalışmaya başlamaları halinde yapılan kesinti. Bu kesinti prim kesintisi anlamına gelmiyor. Bir anlamda sosyal güvenlik sistemini destekleyen bir kesinti tutarı. Emekli iken yapılan çalışmada iş kazası ya da meslek hastalığına karşı SGDP işverenden prim kesilir. Yani, SGDP ödenmiş sürelerde sigortalı, iş kazası ve meslek hastalığı sigortası yönünden yardım yapılır. Dolayısıyla SGDP kesintisi yapılan süre, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları yönünden sigortalılık süresi sayılmaz. Bu nedenle de bu sürelerdeki primler toptan olarak ödenmez, hizmet birleştirilmesinde de dikkate alınmaz. Ayrıca, SGDP ödenen sürelerin emekli aylığına da hiçbir katkısı olmaz.
