İsrail ile ABD’nin İran’a saldırıları ardından başlayan bölgedeki savaş nedeniyle İran’ın kapattığı Hürmüz Boğazı, kısmen gemi geçişlerine açılsa da gemi geçişindeki azalma, dış ticarete konu olan ürünlerin farklı ülkelere gidişini zorlaştırıyor. Uzayan yolculuk ve maliyetler, narenciye ihracatını yavaşlatıyor.
Adana Yüreğir Ziraat Odası Başkanı Mehmet Akın Doğan da özellikle erkenci çeşitlerin gemi geçişi olmamasından çok etkilendiğini söyledi. Doğan, “Bir süre gemi trafiği tamamen kapalıydı, bu süreçte erkenci narenciye çeşitleri olmuştu. Şu anda biraz açıldı ama eskisine göre çok sınırlı. İçeride tüketim az. Mayer limon dalda kaldı, 2-3 lira etmiyor. Portakal 3-5 lira. Enderdonat limon 5-8 lira. Bu yıl iklim nedeniyle kayıp yok ama iyi bir ürünün karşılığını alamıyoruz” dedi.
Türkiye Meyve Sebze Mamulleri İhracatçı Birlikleri Sektör Kurulu Başkanı Hayrettin Uçak, gemi trafiğindeki sorunların bir miktar azalmasına rağmen devam ettiğini anlatırken, gemi yerine TIR kullanmanın zaman ve maliyet açısından büyük kayıp olduğunu söyledi. Uçak, “TIR taşımacılığı maliyetlerde yüzde 50 seviyesinde artış demek. Yanı sıra süre de gemiye göre 10-15 gün uzuyor” dedi.
İç piyasada ise ana üretici bölgeler Mersin ve Antalya’dan İstanbul gibi metropollere ve Anadolu şehirlerine gidecek her ürün için yüksek maliyetler var. Üretici şehirlerden bir ürünün alınıp nakliyeye verilmesi toplam 21 lira bedele ulaşıyor. Buna göre limonda mevcutta tarife şöyle: Ürün bedeli: 3 TL, toplama maliyeti: 5 TL; depo alanına nakliye: 1TL; yıkama/işlemler: 3 TL; ambalaj/son işlemler: 3 TL, işçilik/fire/vergi: 3 TL; gideceği şehre nakliye: 3 TL.
Ürünlerin ulaşacağı rotalara giderken geçirdiği ara maliyetlerin yükseldiğini belirten Mersin Ticaret Borsası Meclis Başkanı Münir Şen, “Bir ürünü Mersin’den, Antalya’dan bedavaya da alsanız, 100 liraya da alsanız; üzerine 20-21 lira ara maliyet eklenir. İşlem fazla, yol uzun. Bu 21 liralık maliyet, marketin de giderlerinin eklenmesiyle en az 35 lira olur. Bir ticarete konu olan üründe yüksek enflasyon ve bedellerle şekillenen maliyetler nedeniyle; üreticinin zararına yaptığı satışlarla bile son tüketiciye o ürün pahalı ulaşıyor” dedi.
