Algoritmanın gürültüsü komedinin içini nasıl boşaltıyor?
Mizahtaki gözlem yeteneği kıvrak bir zekâ ve kelime ustalığı yerini ilk üç saniyedeki şok etkisine ve aşırılığa bıraktı. 'Komedi' adı altında sunulan gürültü hem nitelikli mizahı geride bırakıyor hem de seyircileri tüketiyor. Bunun son örneği Hayrettin Karagöz'ün 'Kaos Show'unda sergilenen saçmalıklar oldu
Komedi dediğimizde eskiden zihinde başka bir denklem kurulurdu. Keskin bir gözlem yeteneği, kıvrak bir zekâ ve ince bir kelime ustalığının harmanlanması... Seyirci o cümleye ya da o karaktere kahkahayla karşılık verirken, kendi hayatına ve insan doğasına dair bir ayna da bulurdu. En kıymetli mizahın 'Güldürürken düşündüren' yanı tam da buradan gelirdi. Bugün bu damardan beslenen komedyenler bir elin parmağını geçmeyecek kadar azalsa da ürettikleri nitelikli işlerle kalıcılıklarını koruyarak ışıltılı kariyerlerine devam ediyor.
Peki ya şimdi? Gözlem yeteneği, kıvrak zekâ ve kelime ustalığı her daim geçer akçe midir? Emek, sabır ve ustalık er ya da geç karşılığını bulmaya devam edecek mi?
Ekranı kaydırdığımızda karşımıza çıkan saçmalıklar silsilesi ne yazık ki karamsar bir tablo çıkarıyor. Ne olduğu belirsiz bir gürültü 'Komedi' etiketiyle her geçen gün karşımıza daha fazla çıkıyor. Bağırış çağırış, içi boş şakalar, sınırları zorlayan ucuz numaralar, "Bu gözler bunu da mı görecekti?" dedirten aşırılıklar... Üstelik bu anlara gerçek bir mizah duygusuyla değil, hani kötü bir espriye alaycı bir şekilde güleriz ya, işte tam da o buruk tepkiyle gülüyoruz. Bu gürültünün öznesi olan pek çok kişi ise bunu kalıcı bir üretim alanıymış gibi sunarak sosyal medya fenomenliği adı altında sergiliyor. Sosyal medya fenomenliğinin başlı başına bir meslek gibi görülmesi ise ayrı bir başlığın konusu.
Ortaya çıkan bu saçmalıklarla bezeli tablonun tesadüf ve kısa ömürlü olmadığını görmek için perde arkasına, yani algoritmanın çalışma mantığına bakmak yeterli. Algoritmanın bir mizah anlayışı, estetik ölçüsü ya da vicdanı yok. Onun tek ölçütü; ekranda tutundurma süresi, tıklanma, yorum ve paylaşım. İnce bir espri insanı tebessüm ettirir, düşündürür ve akar gider; algoritma bu inceliği ödüllendirmez. Ortada mantıksız bir bağırma, tansiyonu yükselen bir tartışma, kontrolsüz bir öfkenin, kargaşanın ya da şok anlarının teşhir edilmesi ya da bütünüyle akıl dışı bir aşırılık varsa işte o an parmaklar duruyor, yorumlar akıyor, videolar elden ele dolaşıyor. 'Komedi' adı altında üretilen pek çok içerik artık güldürmek için değil; kışkırtmak ve ekranda tutmak için kurgulanıyor.
Hal böyle olunca komedi sanatsal bir tercih olmaktan çıkıp dijital ekosistemde bir hayatta kalma taktiğine dönüşüyor. Ölçülü olanın, akıllıca kurgulananın görünürlüğü azalırken "Ne kadar saçmalarsam o kadar çok izlenirim" mantığı sınır ve hız tanımayan bir seviyeye yükseliyor. Saçmalığın dozu arttıkça sayaç dönüyor; sayaç döndükçe içerik daha da gürültülü, daha da uç bir noktaya taşınıyor.
Son dönemde Hayrettin Karagöz'ün 'Kaos Show' adlı programında yaşanan ve yayınlanmasa bile seyircilerden birinin sızdırdığı görüntülerle gündeme gelen uçan tekme, kavga hamlesi ve kafa üstünde dönme anı, bu çarpıklığın en çıplak örneklerinden biri olarak karşımıza çıktı.
Cem Yılmaz'ın ağabeyi olmanın dışında yazarlığı ve hazırladığı komedi-sohbet programlarıyla da tanıdığımız Can Yılmaz'ın altını çizdiği gibi; panayır çadırlarının yerini parlak ışıkların ve LED ekranların aldığı bu yeni sahnede, kırılganlığın, şaşkınlığın ya da öfkenin alkışa ve 'Karanlık' bir etkileşime dönüştürülmesi, meselenin sadece estetik değil aynı zamanda insani bir boyut taşıdığını gösteriyor. Üstelik bu tür içeriklerin etkisi tek bir programla sınırlı değil. Dijital mecralarda dolaşan, hiçbir şeye hizmet etmeyen bu tür 'Karanlık içerikler' en başta seyircinin zamanını tüketiyor, sonra da komedi kelimesinin anlamını içeriden boşaltıyor. "Zaten büyük bir beklentim yok, anlık gülüp geçiyorum" düşüncesi ilk bakışta zararsız görünse de o anlık geçiştirmeler, sabır ve emek isteyen nitelikli mizahı arka plana iterken insanları da daha derin, daha besleyici bir kültürel deneyimden uzaklaştırıyor.
Bir cümlenin alt metnini yakalamak, bir karakteri ince ince işlemek ya da gündelik bir durumu ustalıkla ters yüz etmek zaman ve sabır ister. Oysa hızlı kaydırma alışkanlığı içinde sabır daraldıkça, ilk üç saniyede bir patlama, bir tuhaflık ya da bir şok etkisi arayan bir izleme biçimi yerleşiyor. Gülmekten çok "Bu nasıl bir şey?" şaşkınlığıyla bakılan anlar bile algoritmanın kasasını doldurmaya yetiyor.
Asıl kırılma noktası eğlenmekle oyalanmak arasındaki çizginin silikleşmesi. Bir şeyin gerçekten komik olup olmadığına değil, ne kadar gürültü çıkardığına ve ne kadar dikkat çektiğine odaklandıkça, 'Komedi' sözcüğünün içi biraz daha boşaltılıyor. Yerine ise anlamı kıt, gürültüsü bol, görünürlük uğruna her sınırın zorlandığı kalabalık bir ekran uğultusu kalıyor.
Geçmiş dönemlerde de yüksek reyting uğruna zaman zaman ekranda sınırları zorlayan saçmalıklara maruz kaldık. Öyle ölçüsüz işlere imza atıldı ki RTÜK çareyi ağır para cezalarına, hatta günlerce süren ekran karartma yaptırımlarına başvurmakta buldu. Bu yaptırımların caydırıcılığıyla televizyon ekranlarındaki o aşırılıklar büyük ölçüde gerilerken, bu kez katbekat daha ağırları kendine sosyal medya platformlarında alan açtı. Dijital mecralardaki denetimsizlik ise meselenin iyice çığırından çıkmasına ve bu içerik anlayışının kökleşmesine zemin hazırladı. Dileriz bu yalnızca geçici bir tıkanmadır; algoritmaların gürültüyü ve kalitesiz olanı değil, iyi ve nitelikli olanı görünür kılacağı üzerine olan bilincin geliştiği günler yakındır.





