Tarihte İngiltere Kralı VIII. Henry, bilim insanı Isaac Newton ve ABD’nin kurucu isimlerinden Benjamin Franklin gibi önemli kişilerin de muzdarip olduğu gut hastalığı, yeniden gündemde. Geçmişte zenginlerin gösterişli sofralarıyla ilişkilendirildiği için ‘kralların hastalığı’ ve ‘zengin hastalığı’ olarak anılan rahatsızlık, günümüzde değişen yaşam koşulları ve beslenme alışkanlıkları nedeniyle toplumun çok daha geniş bir kesimini etkiliyor. 1990 yılından bu yana dünya genelinde görülme sıklığı yüzde 20’den fazla artan gut, son derece ağrılı ataklarla kendini gösteriyor.

Tıp dünyasında iltihaplı artrit türlerinden biri olarak tanımlanan hastalık, kanda ürik asit seviyesinin yükselmesi ve bu maddenin eklemlerde kristalleşmesi sonucunda ortaya çıkıyor. Gut hastalığının temelinde, vücudun pürin adı verilen kimyasal bileşikleri parçalaması sonucunda ortaya çıkan ürik asidin birikmesi bulunuyor.

Normal şartlarda böbrekler tarafından süzülen ve idrar yoluyla vücuttan atılan ürik asit, bazı durumlarda kanda aşırı miktarda birikebiliyor. Ürik asit seviyesinin yükselmesiyle birlikte bu maddenin fazlası, eklemlerde keskin ve iğne benzeri kristaller oluşturuyor. Bu kristaller de ani başlayan iltihaplanmaya, şişliklere ve dayanılması oldukça güç ağrılara neden oluyor.

Hastalığı tetikleyen önemli faktörlerin başında ise beslenme alışkanlıkları geliyor. Kırmızı et, bazı deniz ürünleri, alkol ve şekerli içecekler yüksek miktarda pürin içerebiliyor. Geçmişte bu tür yiyecek ve içeceklere düzenli olarak ulaşabilen kesimin ağırlıklı olarak varlıklı kişiler olması, gut hastalığının krallarla özdeşleşmesine neden olmuştu.

Ancak günümüzde bu besinlerin çok daha geniş kitleler tarafından tüketilmesi, hastalığın görülme sıklığını da artıran etkenler arasında gösteriliyor. Gut hastalığının en dikkat çekici özelliklerinden biri, belirtilerin aniden ortaya çıkabilmesi. Özellikle ayak başparmağında görülen ataklar; diz, ayak bileği, el, el bileği ve dirsek gibi eklemleri de etkileyebiliyor.

Keele Üniversitesi’nde romatoloji uzmanı ve profesör olarak görev yapan Edward Roddy, hastalığın çoğu zaman gece aniden başladığını belirtiyor. The Guardian’a konuşan Roddy, hastaların herhangi bir ağrı hissetmeden yatağa girebildiğini ancak sabah uyandıklarında ayaklarını yere basamayacak kadar şiddetli ağrılar yaşayabildiğini ifade ediyor.

Uzmanlara göre bazı hastalar yaşadıkları ağrıyı kemik kırılmasıyla karıştırabiliyor. Etkilenen eklemde kızarıklık veya renk değişikliği, şişlik, sertlik ve yoğun sıcaklık hissi de hastalığın diğer belirtileri arasında yer alıyor. Hatta bazı ataklarda ekleme temas eden bir çarşafın ağırlığı bile hastalar için dayanılmaz hale gelebiliyor.

Genellikle bir ila iki hafta sürebilen atakların ardından belirtiler hafifliyor. Hastalar bu dönemlerde tamamen iyileşmiş gibi hissedebilse de hastalık yeniden ortaya çıkabiliyor. Gut hastalığı yalnızca eklem ağrılarıyla sınırlı kalmıyor. Tedavi edilmediğinde kalıcı eklem hasarına, ciddi artrite ve eklemlerde şekil bozukluklarına yol açabiliyor.

Ayrıca böbrek taşı ve kalp hastalıkları gibi başka sağlık sorunlarıyla da ilişkili olduğu biliniyor. Hastalığın erkeklerde kadınlara kıyasla yaklaşık üç kat daha sık görüldüğü belirtilirken, kadınlarda gut genellikle menopoz sonrasında ortaya çıkıyor. Genetik yatkınlık ve aile öyküsü de hastalığın gelişiminde rol oynayan faktörler arasında bulunuyor.

Öte yandan gut, geçmişte daha çok ileri yaşlardaki yetişkinlerle ilişkilendirilirken, son yıllarda genç yaş gruplarında da teşhis edilmeye başlandı. Aile hemşiresi Malinda Whitlow, yüksek tansiyon, obezite, kronik böbrek hastalığı ve diğer metabolik rahatsızlıkların giderek daha genç yaşlarda görülmesinin gut açısından da risk oluşturduğuna dikkat çekiyor.

Gut tedavisinde öncelikli amaç, atak sırasında ortaya çıkan ağrı ve iltihabı kontrol altına almak. Bu kapsamda doktorlar hastanın durumuna göre ibuprofen ve naproksen gibi iltihap giderici ilaçlar veya farklı tedavi seçenekleri önerebiliyor. Ürik asit seviyesini düşürmeye yönelik uzun süreli ilaç tedavileri de yeni atakların önlenmesinde önemli rol oynuyor.

Uzmanlar, ilaç tedavisinin yanı sıra yaşam tarzında yapılacak değişikliklerin de hastalığın kontrolünde etkili olabileceğini vurguluyor. Pürin açısından zengin besinlerin tüketiminin sınırlandırılması, yeterli su içilmesi, sağlıklı kilonun korunması ve düzenli fiziksel aktivite bu önlemlerin başında geliyor. Romatoloji uzmanı Dr.

Jose Pablo Garcia da egzersizin kilo kontrolüne yardımcı olarak gut ve hastalığa bağlı atak riskini azaltabileceğini belirtiyor. Risk faktörlerinin kontrol altına alınmasıyla hastalığın uzun süreli olarak baskılanabileceğine dikkat çeken uzmanlar, özellikle tekrarlayan eklem ağrılarının ihmal edilmemesi gerektiğini hatırlatıyor.

New York Post’un “The ‘disease of kings’ is making a comeback — the painful symptoms and how it’s triggered” başlıklı haberinden derlenmiştir.