ADDİS Etiyopya'nın kuzeyinde federal güçlerle Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) arasında yeniden şiddetlenen çatışmalar, hükümet karşıtı grupların kurduğu ittifakla birlikte çatışmaların ülkenin farklı bölgelerine yayılması endişesini artırdı.
TPLF güçleri, 23 Eylül'de Tigray bölgesindeki Mekelle, Aksum ve Şire havalimanlarının kontrolünü ele geçirdi. Etiyopya Hava Yolları bu kentlere uçuşlarını durdururken, çatışmalar Tigray'ın Amhara ve Afar bölgeleriyle sınırlarında yoğunlaştı.
Gelişmelerden önce, yedi silahlı ve siyasi yapı 20 Eylül'de Başbakan Abiy Ahmed yönetimine karşı ittifak kurduğunu açıklamıştı. Yeni oluşum, 2020-2022 iç savaşında çatışan grupları bir araya getirdi.
Tigray yönetimi federal güçlerin saldırılarına karşılık verdiğini savunurken, hükümet tarafı TPLF'yi yeni bir iç savaş başlatmakla suçluyor.
Çatışmalar insani yardımları aksatırken, BM sivillerin korunması ve yardıma engelsiz erişim, Afrika Birliği (AfB) ve Hükümetlerarası Kalkınma Otoritesi ise gerilimin düşürülmesi ve diyaloğa dönülmesi çağrısı yaptı.
Etiyopya'daki anlaşmazlıkların merkezinde, federal hükümetle bölgesel yönetimler arasındaki yetki paylaşımı, siyasi temsil, toprak ve güvenlik güçlerinin statüsü bulunuyor.
Etiyopya federal yönetimi, ulusal birliğin korunmasını, silahlı grupların silahsızlanmasını ve anlaşmazlıkların diyalogla çözülmesini savunuyor.
Hükümet, TPLF'nin 2022 Pretoria Anlaşması kapsamındaki silahsızlanma yükümlülüğünü yerine getirmediğini ileri sürerken, TPLF ise yerinden edilenlerin dönüşü ve tartışmalı bölgeler konusunda anlaşmanın uygulanmadığını belirtiyor.
"Etiyopya Halklarının Hayatta Kalma İttifakı" adıyla kurulan oluşum ise Abiy Ahmed yönetiminin değiştirilmesini ve kapsayıcı bir geçiş hükümeti kurulmasını hedeflediğini açıklıyor.
İttifakın başlıca unsurlarından TPLF, ülkenin kuzeyindeki Tigray'da etkili. 1975'te kurulan ve 1991'den itibaren iktidar koalisyonunun baskın gücü olan örgüt, Ahmed'in 2018'de başbakan olmasıyla merkezi yönetimdeki ağırlığını kaybetti.
Bugünkü taleplerinde bölgesel yetkiler ve Amhara'yla tartışmalı topraklar öne çıkıyor.
Kuzey ve kuzeybatıdaki Amhara'da faaliyet gösteren Fano, 2020-2022 iç savaşında hükümetin yanında TPLF'ye karşı çatıştı. İki grubun tartışmalı topraklar üzerinde karşıt talepleri sürüyor.
Bölgesel özel kuvvetlerin yeniden düzenlenmesine ilişkin anlaşmazlığın ardından 2023'te federal güçlerle çatışmaya başlayan hareket, Amharaların güvenliğini ve siyasi haklarını savunduğunu belirtiyor.
Oromo Kurtuluş Ordusu (OLA), ülkenin orta, batı ve güney kesimlerine yayılan Oromiya'nın bazı kırsal alanlarında faaliyet gösteriyor.
Oromo Kurtuluş Cephesinin 2018'de hükümetle uzlaşmasının ardından silah bırakmayı reddeden unsurlardan oluşan hareket, Oromoların kendi kaderini tayin hakkını ve özyönetimini savunuyor. Hükümetle yürütülen 2023 görüşmeleri kapsamlı bir anlaşmaya dönüşmedi.
Doğu ve güneydoğudaki Etiyopya'nın Somali bölgesiyle bağlantılı Ogaden Ulusal Kurtuluş Cephesi (ONLF), 2018'de hükümetle barış anlaşması imzalamıştı.
Örgütün bir kanadı yeni ittifaka katıldığını açıklarken, diğer kanadı bunu reddederek barışçıl siyasete bağlılığını bildiriyor.
İttifakın diğer üyeleri, kuzeydoğudaki Afar'la bağlantılı Afar Devrimci Demokratik Birlik Cephesi ile batıdaki Benishangul Halk Kurtuluş Hareketi ve Gumuz Halk Demokratik Hareketi.
Bu yapıların faaliyet gösterdiği bölgelerde yerel temsil, özerklik, toprak ve kaynak paylaşımı talepleri öne çıkıyor.
Örgütlerin faaliyet alanları, bütünüyle kontrol ettikleri topraklar anlamına gelmiyor. Yeni ittifak hükümeti farklı cephelerde baskı altında bırakabilecek olsa da üyeler arasındaki kapasite farkları, coğrafi uzaklıklar ve siyasi anlaşmazlıklar ortak hareket etmelerini zorlaştırabilir.
Barış anlaşmasına rağmen çözülemeyen sorunlar
Ahmed'in 2018'de iktidara gelmesinin ardından federal yönetimle TPLF arasındaki anlaşmazlıklar derinleşti.
Tigray yönetiminin 2020'de merkezi hükümetin erteleme kararına rağmen seçim düzenlemesi gerilimi artırdı.
Aynı yıl kasımda TPLF güçlerinin ordunun Kuzey Komutanlığına saldırmasının ardından iç savaş başladı.
AfB arabuluculuğunda 2 Kasım 2022'de imzalanan Pretoria Anlaşması, çatışmaların durdurulmasını, Tigray güçlerinin silahsızlandırılmasını ve federal otoritenin yeniden tesisini öngördü.
Ancak uygulamaya ilişkin anlaşmazlıklar giderilemezken, Amhara ve Oromiya'daki çatışmalar da devam etti.
